цо

{
  "word": "цо",
  "forms": [
    "цо"
  ],
  "senses": [
    {
      "text": "адзін, адно, адна",
      "comment": "пры канкрэтным (лікавым) лічанні",
      "examples": [
        {
          "av": "дозул цо вас вуго",
          "be": "у іх адзін сын"
        },
        {
          "av": "жакъа цо цӏалдохъан дарсиде кватӏана",
          "be": "сёння адна вучаніца спазнілася на ўрок"
        },
        {
          "av": "эбелалъ цо гурде босана",
          "be": "маці купіла адну сукенку"
        },
        {
          "av": "цо чи хутӏун",
          "be": "акрамя аднаго [чалавека]"
        }
      ]
    },
    {
      "comment": "ужываецца ў якасці азначэння",
      "examples": [
        {
          "av": "цо гъурущ",
          "be": "рубель"
        },
        {
          "av": "цо сагӏат",
          "be": "[адна] гадзіна"
        },
        {
          "av": "цо минуталъ чӏа",
          "be": "пачакай [адну] хвіліну"
        },
        {
          "av": "цо кьерда",
          "be": "у адным радзе, у адзін рад"
        },
        {
          "av": "цо акталъул пьеса",
          "be": "аднаактовая п'еса"
        },
        {
          "av": "цо бакӏалде данделъизе",
          "be": "збірацца ў адно месца"
        },
        {
          "av": "цо тӏехьалда цӏалана дица гьелъул хӏакъалъулъ",
          "be": "у адной кнізе я прачытаў пра гэта"
        },
        {
          "av": "цо чияс валагьулев вукӏана мун",
          "be": "адзін чалавек шукаў цябе"
        },
        {
          "av": "цо ганчӏил си лъугьунаро, цо гъотӏол ах букӏунаро",
          "be": "з аднаго каменя вежу не збудуеш, з аднаго дрэва сад не выгадуеш",
          "labels": [
            "прыказка"
          ]
        }
      ]
    },
    {
      "comment": "ужываецца ў значэнні нявызначанага займенніка адзін, нейкі, якісьці; які-небудзь",
      "examples": [
        {
          "av": "цо жо",
          "be": "нешта, што-небудзь, адна рэч"
        },
        {
          "av": "цо чи",
          "be": "нехта, адзін чалавек, нейкі чалавек"
        },
        {
          "av": "сон цо чи ана гьанисан магӏарде",
          "be": "учора тут праходзіў нейкі чалавек і падняўся ў горы"
        },
        {
          "av": "цо лъалев чи",
          "be": "адзін знаёмы [чалавек]"
        },
        {
          "av": "цо лъалев чияс бицана дида гьеб",
          "be": "мне гэта расказаў адзін знаёмы"
        },
        {
          "av": "цо росдал гӏадамал",
          "be": "аднавяскоўцы"
        },
        {
          "av": "цо роцадул",
          "be": "аднолькавага росту, аднолькавага памеру"
        },
        {
          "av": "цо тӏил къотӏе гьаниса",
          "be": "зрэж тут якую-небудзь палку"
        }
      ]
    },
    {
      "text": "калі ласка",
      "labels": [
        "дзеяслоў"
      ],
      "comment": "у значэнні часціцы «-ка»; ставіцца ў сказе пасля загадных формаў дзеяслова",
      "examples": [
        {
          "av": "вагъаричӏого чӏая цо",
          "be": "не варушыся, калі ласка"
        },
        {
          "av": "цӏалея цо",
          "be": "прачытай-ка"
        },
        {
          "av": "гьаниве вачӏая цо",
          "be": "ідзі-ка сюды"
        },
        {
          "av": "гьеб тӏехь дихъе кьея цо",
          "be": "перадай, калі ласка, гэтую кнігу"
        },
        {
          "av": "цо бугони",
          "be": "па-першае",
          "labels": [
            "пабочнае слова"
          ]
        },
        {
          "av": "цо къадаралда",
          "be": "вызначана"
        },
        {
          "av": "цо кӏалдисан",
          "be": "аднадушна",
          "comment": "літ. з адных вуснаў"
        },
        {
          "av": "цо кӏалдисан гӏадин кӏалъазе",
          "be": "выказацца аднагалосна"
        },
        {
          "av": "цо лахӏзаталда",
          "be": "імгненна, маланкава, у адно імгненне"
        },
        {
          "av": "цо нухалъ",
          "be": "раз, адзін раз, разок"
        },
        {
          "av": "цо нухалъ вихьаравго",
          "be": "з першага погляду"
        },
        {
          "av": "моцӏида жанив цо нухалъ вачӏуна дов росулъе",
          "be": "адзін раз у месяц прыязджае ён у аул"
        },
        {
          "av": "цо нухалъ риидал",
          "be": "аднойчы летам"
        },
        {
          "av": "цо речӏчӏаралъ",
          "be": "адным стрэлам"
        },
        {
          "av": "цо хьвагӏаралъ",
          "be": "адным махам"
        },
        {
          "av": "цо рахъалъ босани",
          "be": "па-першае",
          "labels": [
            "пабочнае слова"
          ]
        },
        {
          "av": "цо хӏал ккунгутӏи",
          "be": "непастаянства"
        },
        {
          "av": "цо чанго",
          "be": "некалькі"
        },
        {
          "av": "цо чанго тӏехь",
          "be": "некалькі кніг"
        },
        {
          "av": "цо хутӏичӏого",
          "be": "усе да аднаго"
        },
        {
          "av": "цо хутӏичӏого нахъе ана",
          "be": "усе да аднаго сышлі"
        },
        {
          "av": "цо хӏалалда",
          "be": "спакойна"
        },
        {
          "av": "цо хӏалалда чӏа",
          "be": "стай спакойна"
        },
        {
          "av": "цо-цо мехалъ",
          "be": "часам"
        },
        {
          "av": "цо нухалъ",
          "be": "якось раз, аднойчы"
        }
      ]
    }
  ],
  "pos": "лічэбнік",
  "form": "—"
}