Хунзахъ районалъул Бакьайчӏи росулъа Ахӏмад Мухӏамадов 1947 соналда лъугьана В. М. Ломоносовасул цӏаралда бугеб МГУялъул тарихалъул факультеталде цӏализе ва 1953 соналда лъугӏизабуна. Гьебго соналъ хӏалтӏана Дагъистаналъул педагогикияб университеталъул тарихалъул кабинеталъул заведующийлъун. 1954 соналда МГУялъул аспирантураялде цӏализе лъугьана ва лъугӏизабуна 1957 соналда.
Гӏолохъанав гӏелмабазул кандидат хӏалтӏана ДАССРалъул Сонархозалъул председателасул кумекчилъун, 1958 соналдаса байбихьун — Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул КПССалъул тарихалъул кафедраялъул мугӏалимлъун, доцентлъун. 1964 соналъул марталда тӏамуна Дагъистаналъул пачалихъияб педагогикияб институталъул ректорлъун. Гьеб хъулухъалда Ахӏмад хӏалтӏана 1987 соналде щвезегӏан, ай 23 соналъ.
1987 соналъул октябралда Ахӏмад Мухӏамадович вищана ДГУялъул ректорлъун. Гьенив хӏалтӏизе рес щвана гӏицӏго лъабго соналъ. Гьеб къокъаб заманалда жанибги кӏвана гьесда живго бажари бугев гӏуцӏарухъан, гьунар бугев нухмалъулев, кӏудияв гӏалимчи ва махщел камилав мугӏалим вукӏин бихьизабизе. Исана гӏумруялъул 90 сон тӏубалаан А. Мухӏамадовасул.
СССРалъул Педагогиял гӏелмабазул академиялъул (АПН) член-корреспондент Ахӏмад Мухӏамадов машгьурлъана Дагъистаналъул гуребги, тӏолабго Россиялъул жамгӏияталда гьоркьов. Гьев вукӏана тарихчи, Северияб Кавказалъулгун Дагъистаналъул гӏолилазулъ халкъазда гьоркьосеб гьудуллъиги ватӏан бокьиги куцаялъул хӏакъалъулъ хъварал гӏелмиял хӏалтӏабазул автор, республикаялъул тӏадегӏанаб лъай кьей цебетӏезабиялъулъ кӏудияб бутӏа лъурав гӏуцӏарухъан, гражданин ва патриот. Гвангъараб бакълъун кунчӏана гьесул тӏолабго гӏумру. Гьединабго гвангъараб лъалкӏги тана гьес гьаб дунялалда.
Къисматалда, гӏумруялда цеве налъулавлъун вуго дун, гьев гьайбатав инсан ва кьучӏав гӏалимчигун лъай кьеялъул гӏуцӏарухъан Ахӏмад Мухӏамадовасул цӏалдохъанлъунги ишцоявлъунги вукӏине рес кьура-лъухъ, гьесул инсулаб тӏалаб щваралъухъ.
М. Ломоносовасул цӏаралда бугеб Москваялъул пачалихъияб университетги лъугӏизабун, 23 сон барав Ахӏмад Мухӏамадов вахъана Дагъсовнархозалъул председателасул кумекчилъун ва университеталъул преподавательлъун. 34 сон бараб мехалда – Дагъистаналъул пачалихъияб педагогияб институталъул ректорлъун ва 1987 соналда – Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул ректорлъунги СССРалъул АПНалъул член-корреспондентлъунги.
Ахӏмад Мухӏамадов дида ракӏалда чӏана аслияб къагӏидаялда тӏадегӏанаб лъай кьеялъул гӏуцӏарухъан хӏисабалда. Гьев вукӏана жигарав, цебечӏараб масъала тӏубазабизе цӏиял нухал ратизе гьунар бугев, цӏирагьиязул мурад хехго бичӏчӏулев гӏуцӏарухъан. Гьединавлъун къабул гьавуна гьев Дагъистаналъулги Россиялъулги педагогияб жамгӏияталъ. Сундулъго икъбалги кколаан гьесие – махщелалъул камиллъиялъги, политикиябгун пикрияб гӏатӏилъиялъги, хӏаталдаса араб жавабчилъиялъги квербакъулаан гьелъие. Гьев кидаго хӏалтӏулаан тӏасан борчӏараб жавабчилъигун, жиндаго барахщичӏого, гьабулеб ишалъе кӏвар кьун.
Студентазул, комсомолалъул
ва профсоюзалъул гӏуцӏабазде, жамгӏиял махщелазул факультеталде, институталъул спортивияб жамгӏияталде гьесул букӏана хасаб бербалагьи. Цӏакъго кӏвар кьолаан гьес институталда тӏоритӏулел гӏелмиял конференцияздегун спорталъул къецазде, «РСФСРалъул педагогиял вузазул студентазул гьудуллъиялъул анкьазде». Гьел тадбирал гӏуцӏиялъулъги тӏоритӏиялъулъги биччазе бегьулароан гьитӏинабцин гъалатӏ!
Студентазде инсулаб тӏалабчилъи букӏана ректорасул. Гьесул приемныялда кидаго ратулаан гӏемерал гӏадамал: батӏи-батӏиял идарабазул нухмалъулел, росабалъа учительзаби, корреспондентал, спортсменалгун художникал, профессоралгун министрал. Ректорасухъе нух рагьараб букӏана студентасе кидаго – гьев гьезухъ кӏвар кьун гӏенеккулаан, кьураб рагӏи тӏубалаан, кумекалъе хӏадурго вукӏунаан. Ректорасул гьунар гӏолаан аскӏове вачӏарав щивав чиясул рекӏелъе нух батизе. Дир ракӏ паналъизабулаан гьев гӏадамалгун гаргадулеб мехалда – тӏадегӏанаб культура халлъулаан гьелъулъги.
Захӏматалъулъ батулаан А. Му-хӏамадовасда рекӏел парахалъи. XX гӏасруялъул 80-абилел соназда Дагъистаналъул пачалихъияб педагогияб институт рехсолаан РСФСРалъул бищунго лъикӏаб щуго вузалда гьоркьоб. Борхалъуда букӏана институталъулги гьелъул ректорасулги къадру. Институталда рагьун букӏана Северияб Кавказа-лъул школазул директоразул лъай камил гьабулеб факультет. Педагогикаялъулгун психологиялъул кафедраялъул кьучӏалда гӏуцӏун букӏана студентазе миллатазда гьоркьосеб тарбия кьеялъулгун ватӏан бокьи куцаялъул рахъалъ СССРалъул
АПНалъул лаборатория. Россиялдаго машгьурлъана ДГПИялда рагьараб «Гьитӏинав педагогасул школа». Камиллъизабун институталъул гӏелмиябгун цӏалул нахърател, рагьана цӏиял факультетал: байбихьул классазул, художествиябгун графикияб (1973 соналдаса нахъе гьеб кидаго гӏахьаллъулаан СССРалъул ВДНХаялъул тадбиразда), школалда цебесеб лъай кьеялъул, индустриалиябгун педагогияб, физкультураялъулгун спорталъул. Хӏалтӏизе байбихьана Северияб Кавказалдаго бищунго лъикӏаблъун рикӏкӏунеб лингафоннияб кабинет, югалъулаб Россиялда бищунго кӏудияб Спорталъул кӏалгӏа, Олимпиадаялде гугарухъаби хӏадурулеб центр, улкаялдаго бищун лъикӏаб студентазулаб профилакторий, «Берикей» абураб спорталъулгун сахлъи цӏуниялъул база.
Бищун цӏакъал гьунарчагӏазда гьоркьор рехсолаан институталда куцарал спортсменазул цӏарал. Физвоспитаниялъул факультеталъул цӏар ун букӏана спорталъул мастерлъиялде кандидаталгун разрядникалги, спорталъул мастералги, спорталъул мустахӏикъал мастералги хӏадуриялъул рахъалъ. Улкаялъул машгьурал вузазда гьоркьоб рехсолаан ДГПИялъул физкультураялъулгун спорталъул факультетги. Гьелъул дипломал щвана дунялалъул спорталъул цӏвабилъун лъугьарал спорт-сменазе: Загъалав Гӏабдулбеговасе, Владимир Назлымовасе, Марк Ракитае, Роман Дмитриевасе, Иван Ярыгиние, Владимир Юминие.
Гьединаб цебетӏей букӏинчӏо республикаялъул цониги вузалъул. 1972 соналда, СССР гӏуцӏаралдаса 50 сон тӏубаялъул хӏурматалда, Совет Союзалъул 37 вузалда гьоркьоб ДГПИялъеги кьуна КПССалъул ЦКялъулги, СССРалъул Министрзабазул советалъулги, ВЦСПСалъулги ва ВЛКСМалъул ЦКялъулги юбилеялъулаб гӏаламат.
Ахӏмад Мухӏамадовасда цӏакъ лъикӏ бичӏчӏулаан Дагъистаналъе учителасул бугеб кӏвар. Гьес абулаан, республикаялъул щибаб росулъ вукӏине кколин, заманалда витӏун хӏалтӏулев гурев, кидаго гьеб росулъ гӏумру гьабулев учитель. Гьединал учительзабаздалъун росдал школал хьезаричӏони, гьеб масъала тӏубаларинги абулаан гьес. Жакъаги гьеб масъала буго аслияблъун.
Гьесда лъалаан, кинаб школалда ва кинаб дарс кьезе учитель хӏажалъун вугебали. Институталъул Гӏелмияб советалъул членлъун вугев дунги гӏахьаллъулаан гӏолохъанал махщелчагӏи школазде ритӏиялъул тадбиралда. Гьениб чанцӏулго рагӏана дида Ахӏмадица гьелъул хӏакъалъулъ бицунеб. Гьединал баяназде мугъги чӏван, ректорас хиса-басиял гьарулаан педагогиял
кадраби гӏуцӏиялъул концепциялда, хӏадурулаан вузалде абитуриентал къабул гьариялъул план.
Гьединавлъун ракӏалда чӏана дида Ахӏмад Мухӏамадович – пагьмуяв, бажари-гьунар тӏокӏав, пикрабазулъгун ишазулъ эркенлъи хирияв, лъидаго бачӏеб хасияталъул инсан. Тӏадегӏанаб къадру-ассалъул, яхӏ-намус бацӏцӏадав, хӏеренлъигун берцинлъи чорхолъ бессарав магӏарулав. Дида ракӏалде ккола, гьев лъалев вукӏарав щивав чи разилъилин машгьурав гӏалимчи, филолог ва культуролог, РАНалъул тӏоцевесев академик Хӏажи Хӏамзатовас Ахӏмадил хӏакъалъулъ абурал гьал рагӏабазда: «Магӏарулазул гӏадат гьечӏо, бихьинчиясда берцинав чиян абулеб. Амма Ахӏмад Мухӏамадович хӏакъикъаталдаги вукӏана берцинав чи. Берцинав, гӏалимчи хӏисабалда; берцинав, ректор хӏисабалда; берцинав, инсан хӏисабалда. Гьале вачӏунев вуго гьев – ворхатав, къамартӏав, къартӏаб лагаялъул, эхеде гьесараб бетӏергун, рагьараб ва ракӏ разияб балагьигун. Разияб гьурмада гӏажаибго рекъараб гьимигун. Вачӏунев вуго, вихьигун, жинде тӏаде ракӏ цӏалев гьайбатав инсан ва гьесие данде гьимулел руго дандчӏварал гӏадамалги. Гьесулъ рекъонккун рукӏана гӏакълуги ракӏги, пикруги ишги. Берцинлъиялъул рекъонккей».
Гьале лъебергониги лъагӏел ана Ахӏмад Мухӏамадов нилъедаса ватӏалъаралдаса нахъе. Амма жакъа гӏадин ракӏалда буго гьеб къоялъул рекӏел бухӏи… Хвалилгицин къуват гӏеларо, нилъее хиралъарал гӏадамал нилъеда кӏоченаризе.
Дир ракӏчӏола, Дагъистаналъул пачалихъияб педагогияб университеталъе Ахӏмад Мухӏамадовасул цӏар кьеянги университеталъул азбаралда гьесие памятник – бюст лъеянги, Махӏачхъалаялъул къватӏазул цоялда гьесул цӏар чӏвайиланги гьарун, ДГПУялъул жакъасеб нухмалъиялъги Дагъистаналъул педагогазул жамгӏияталъги ДРялъул бетӏерасул ишал тӏуралев Сергей Меликовасде хитӏаб гьабиялде.
Гьаб дунялалда лъикӏал лъал-кӏалги тун арал гӏадамал кӏочене ихтияр гьечӏо нилъее.