«Бесдалал гьечӏеб Дагъистан» абураб гурхӏел-рахӏмуялъулаб гӏуцӏиялъе Раисат Гӏусмановалъ нухмалъи гьабулелдаса 12 сон буго. Гьелъулги гьелъ нухмалъи гьабулеб гӏуцӏиялъулги хӏакъалъулъ нижеца цебеги гӏемер бицана. Жеги бицинеги мустахӏикъай йиго, эбел-эмен гьечӏого хутӏарал ва гӏумруялъулъ захӏмалъаби дандчӏварал руччабазе кумек гьабулей бахӏарчияй гьей гӏадан. Гьелда гӏезегӏан лъикӏ лъала ятимал, ресукъал, социалияб рахъалъ цӏуничӏел гӏадамазул ахӏвал-хӏалги, гьезие пачалихъалъул рахъалдаса щвезаризе бегьулел бигьалъабазулги хӏакъалъулъ.
«Бесдалал гьечӏеб Дагъистан» жамгӏияб гӏуцӏиялъул гурхӏел-рахӏмуялъул иш гӏицӏго бесдалазе квен, ретӏел яги жанир чӏезе бакӏ цӏехеялдалъун лъугӏуларо. Раисатица юридикияб рахъалъги кумек гьабула гьединал чагӏазе.
Гӏумрудул школа
2011 соналда Раисат Гӏусма-новалъул хӏаракаталдалъун эбел яги эмен гьечӏел ясазе кумекалъе рагьана социалияб гостиница. Чанго соналъ гьеб хӏалтӏулеб букӏана сахаватчагӏаз кьолеб гӏарцул кумекалдалъун. Къисматалъ къварид гьарурал руччабазе ва лъималазе кумекалъе чанго проектги ургъана Раисатица. Гьелъул жигарчилъиги хӏаракатги бихьичӏого хутӏичӏо республикаялъул нухмалъулездаги.
Р. Гӏусмановалъ гӏуцӏараб «Гӏум-рудул школа» проекталъе 2019 соналда «Гражданияб жамгӏият цебетӏеялъе РФялъул президентас бихьизабураб грант» бергьана (30.01.2019 РФялъул президентасул №30 указ). Проекталъул мурадги буго къварилъиялде ккарал руччабазе кумек гьаби.
Социалияб гостиницаялда, «Гӏумрудул школа» проекталда рекъон, руччабазе психологасул кумекги щола. Гьенире рачӏуна гӏумруялъ къварид гьарурал руччаби. Рехсараб проекталъул программаялда рекъон, лъималазул сахлъиялъул тӏалаб гьабизе ва гӏолохъанал улбузе малъа-хъваял гьаризе гостиницаялде ячӏуна тохтур-педиатрги. Гӏолохъанал ясазда малъула щияй чӏужугӏаданалда тӏадаб рукъалъул хӏалтӏиги, компьютералъул ишги, гӏумруялъулъ гӏемер дандчӏвалел суалазда тӏаса юридикиял малъа-хъваялги гьарула.
«Бесдалал гьечӏеб Дагъистаналъул» кунчӏи
Социалияб гостиницаялда гӏумру гьабун ругел руччабазухъе гьоболлъухъ щвана нижги. Ахирисеб нухалда гьение щваралдаса гӏезегӏан хисун буго гостиницая-лъул хӏалтӏиги. Гьениб гӏумру гьабун ругезда тӏадаблъун ккола: рукъ бацӏцӏадго цӏуни, гостиницаялде чияр чагӏи рачунгутӏи. 2019 соналдаса байбихьун ДРялъул Захӏматалъул ва социалияб цебетӏеялъул министерствоялъул субсидия ва ДРялъул бетӏерасул грант бергьараб «Огонек» проекталда рекъон, «Бесдалал гьечӏеб Дагъистан» гӏуцӏиялда хӏалтӏулеб буго къад заманалда хӏалтӏулеб ясли-ахги. Гьелъие дандекколел шартӏалги гӏуцӏун руго социалияб гостиницаялда. Эбел-эмен гьечӏел ва рес къотӏиялде ккарал руччабазул лъимал чӏорого хьихьула гьенир. Ясли-ахалде ритӏарал жидерго ва цогидал лъималазе тарбия кьеялъул, богогьанлъиялъул ва цогидаб хӏалтӏуде лъугьине рес буго ятимал руччабазе. Проекталда рекъон, гьезие чӏезабураб харжги буго.
Лъабго лъимадул эбел, 38 сон барай Саният, гьекъолев ва кидаго гъалмагъиралда вукӏунев росасдаса лъутаралдаса ункъо моцӏ буго. «Бесдалал гьечӏеб Дагъистан» жамгӏияб гӏуцӏиялде ячӏинегӏанги Саният гьединабго гӏуцӏиялда моцӏалъ гӏумру гьабун йикӏана. Бищун гьитӏинаб лъимерги гьений йикӏаго гьабуна гьелъ. Гьениб кванил рахъалъ ва гьитӏинаб лъимадуе ретӏелги кьун кумек гьабуна Саниятие. Рес гьечӏого къватӏир хутӏарал руччабазе кумекалъе ккураб квартираялда чанго чӏужугӏаданги йикӏана гьелда цадахъ, амма гьениб рес букӏинчӏо я лъимер школалде битӏизе яги гьабураб лъимадуе документал гьаризе. Гурхӏарас бачӏараб квенги кванан, жанир рукӏине гьитӏинабго бокӏон бугониги гӏелин абун, моцӏгӏанасеб заман бана Саниятица гьениб. Гӏемераб мехалда тӏубалареблъи бичӏчӏидал, гьей шагьаралда гӏумру гьабун йигей гьалмагъалъул кумекалдалъун, «Бесдалал гьечӏеб Дагъистан» гӏуцӏиялде ячӏана.
Шагьарги, законги, бетӏербахъия-лъе гӏураб къагӏидаялда гуреб гӏурус мацӏги лъаларей Саниятил лъимадуе документал гьаризеги школалдегун садикалде лъимал ритӏизеги кумек гьабуна Р. Гӏусмановалъ.
— Кӏудияв вас балугълъиялде рахинчӏел лъималазе республикаялъул социалиябгун реабилитациялъулаб централда вуго, гьенивго цӏалудеги хьвадула. Гӏодоркъояз яги рес щванщинахъе гьесухъеги хьвадула дун. Гьоркьохъев вас гьанивго, ясли-ахалда вукӏуна. Дунги гьаний нянькалъун хӏалтӏулей йиго. Цадахъго гьитӏинав хьихьизеги гьесие хъулухъ гьабизеги ресги щола, — ян бицана Саниятица.
Саниятил канлъиги хашаб буго. Гьелъул беразул хал гьабизеги дару гьабизеги Каспийскиялда бугеб беразул клиникаялде ячана гьей Раисат Гӏусмановалъ.
Ятимал руччабазе кумек
Гьелдаго релълъараб къисмат буго хахулеб лъимергун цадахъ росасдаса лъутарай Алиналги. Гьей ккола дагъистаниялъ детдомалдаса хьихьизе ячарай гӏурусай. Гьейги йиго ясли-ахалда богогьанлъун хӏалтӏулей. 20 сон барай Алинал хьул буго тӏадегӏанаб лъай щвезабизе цӏализе лъугьинеги.
«Бесдалал гьечӏеб Дагъистан» гӏуцӏиялде Алина йитӏана бакӏалъулаб опекаялъул гӏуцӏиялъ. Социалияб гостиницаялда гьей ругьунлъулей йиго юкъаризе, компьютералда хӏалтӏизе.
— Гьаниб нижееги лъималазеги гьуинаб квен гьабизе кванил нигӏматалги чӏезарун руго. Щибаб моцӏ байбихьигун «Зеленое яблоко» тукадаса кванил нигӏматал росун рачӏуна. Пихъги, овощалги, гьанги, гьуинлъиги камун хутӏуларо ниж. Гьаниб гӏумру гьабуралъухъги нижехъа гъурущцин босуларо. Нижеда тӏадаб жо буго гӏицго рацӏцӏалъи цӏуни, намусалда рекъон хьвади, — ян бицана Алинаца.
26 сон барай, ункъо лъимадул эбел Хадижат Раисат Гӏусмановалъухъе ячӏана заманаялъ жаний йикӏине бакӏ къваригӏун бугинги гьарун. Гьелъул бищун гьитӏинаб лъимер захӏматго унтун буго. Гьелъие дару гьабизе зама-заманалда росулъа Махӏачхъалаялде ячӏине ккола Хадижат. Гьаб нухалдаги Китаялдаса рачӏарал тохтурзабазухъе 30 000 гъурщил багьаяб даруялъул курс гьабизе ячӏун йиго гьей.
— 11 классалда цӏалулей йикӏана дун, эбел-эмен хвараб мехалда. Раисат Мухӏамадовнаялъулгун лъай-хъвай ккун букӏана дир университеталда цӏализе лъугьараб заманалдаго. Гьелъ кумек гьабуна нижее бесдал лъималазе кьолел квартираби щвеялъе документал ракӏаризе. Раисат Мухӏамадовнаялъул кумекалдалъун дунги вацги пачалихъалъ квартираби чӏобого кьолезул сияхӏалда руго.
Рес къотӏидал «Бесдалал гьечӏеб Дагъистан» гӏуцӏиялде щвана кумек гьарун. Унтараб лъимадуе дару гьабулей йикӏун, квартираялъухъ кьезе гӏарац гӏолеб букӏинчӏо. Гьанибин абуни, клиникаялдаса ячӏинегӏан дир цояб лъимерги хьихьула, квенги чӏобого букӏуна, рукъалъухъги гӏарац кьезе кколаро. Кӏудияб баркала буго Раисатие, — ян бицана Хадижатица.
«Бесдалал гьечӏеб Дагъистаналъул» аслияб масъалалъун ккола бесдалазе гьезул социалиял, ихтияралъулал, жамгӏиял ва хасал суалал тӏуразаризе квербакъи, гьезул захӏмалъабаздехун пачалихъалъул кӏвар буссинаби. Гьеб масъалаги тӏадегӏанаб даражаялда тӏубалеб буго Раисат Гӏусмановалъ.