Республикаялъул Расул Хӏамзатовасул цӏаралда бугеб Миллияб библиотекаялда тӏобитӏана ДРялъул Лъай кьеялъул ва гӏелмуялъул министерствоялъул данделъи. Гьелда гӏахьаллъана ДРялъул Халкъияб собраниялъулги Жамгӏияб палатаялъулги вакилзаби, министрал, вузазул ва профессионалияб лъай кьеялъул идарабазул нухмалъулел, муниципалитетазул лъай кьеялъул управлениязул нухмалъулел ва жамгӏиял гӏуцӏабазул вакилзаби.
Данделъи рагьана ДРялъул хӏукуматалъул председателасул заместителасул ишал тӏуралев Анатолий Карибовас. Гьес абуна 2020 соналда, улкаялда коронавирусалъул унти тӏибитӏун букӏаниги, «Лъай кьей» абураб миллияб проектги цогидал программабиги гӏумруялде рахъинариялъул мурадалда министерствоялъ гӏемераб хӏалтӏи гьабунин абун.
Данделъиялда кӏалъана министралъул ишал тӏуралей Уммупазил Гӏумароваги. Гьелъ бицана 2020 соналда гьабураб хӏалтӏул хӏакъалъулъ. «Лъай кьей» ва «Демография» абурал проектазда рекъон, Дагъистаналда бана 3600 цӏалдохъанасе бакӏ бугеб 14 школаги 1430 лъимадуе бакӏ бугеб 14 ясли-ахги. 2021 соналда бан бахъинабизе ккола 8710 цӏалдохъанасе бакӏ 16 школа ва 7670 лъимадуе бакӏ бугеб 45 ясли-ах. Гьелде тӏадеги, цогидал программабазда рекъон, балеб буго 6774 цӏалдохъанасе бакӏ бугеб 24 школаги 1199 гьитӏичасе бакӏ бугеб 15 лъималазул ахги. Хӏажат буго къокъаб заманалда жаниб хӏалтӏизе байбихьизе ругел гьел идарабазда санагӏатал шартӏал гӏуцӏизе: хӏалтӏухъабаздалъун хьезаризе, лъай кьеялъул программаби хӏадуризе, нормативиялгун правоялъул документал къачӏазе», – ян бицана министралъ.
Бицана ЕГЭялъул хӏасилазул хӏакъалъулъги. «2020 соналда лъабго проценталъ цӏикӏкӏана киналго экзаменазда 80-ялдаса цӏикӏкӏун баллал щварал цӏалдохъабазул къадар. Гӏемерлъана 100 балл щварал цӏалдохъабиги – 56 чиясе щвана 100 балл. Гьелдаго цадахъ, жеги гӏемер руго бищун дагьаб баллцин щвечӏел цӏалдохъабиги: 2019 соналда вукӏана 5687 цӏалдохъан, 2020 соналда — 5514.
Хашал хӏасилал ккана республикаялъул 155 школалда. Хал гьабуна гьелъие ругел гӏиллабазулги: нухмалъулезул пайда гьечӏолъи, кадрабазул масъалаби, дагьал комплектазулаб школа букӏин, материалияб рахъалъ мукъсанлъи. Хӏадурун буго щибаб школалъе кумек гьабиялъул методика ва чӏезарун руго кураторал.
Гьеб иш, ай школалъе кумек гьаби, тӏад къан буго Дагъистаналъул Лъай кьей цебетӏезабиялъул институталда. Гьебго мурадалда, «Букӏинеселъул учитель» абураб проекталда рекъон, 2020 соналда рагьана кӏиго центр: «Лъай кьеялъул даражаялъе къимат кьолеб» ва «Гьоркьоса къотӏичӏого учителасул лъай кьеялъул профессионалияб махщел камил гьабиялъул». 2021 соналда гьел центразда кумек гьабизе буго 5000 учителасе», – ян бицана У. Гӏумаровалъ.
Хасаб кӏвар кьуна министралъ классалъе нухмалъи гьабиялъухъ чӏезабураб гӏарац заманалда кьезе ккеялдеги.
Данделъиялъул ахиралда къабул гьабуна 2021 соналде цере лъолел ругел масъалабазул хӏакъалъулъ декларация.
Гьелдаса хадуб учительзабазе кьуна шапакъаталги. Гьединазда гьоркьове ккана Гъуниб районалъул Агъада росдал школалъул учитель Ш. Дибирмухӏамадовги.
Дагъистаналъул Руччабазул союзалъул председатель Интизар Мамутаевалъ Уммупазил Гӏумаровалъе кьуна «Ватӏаналъул ясал» абураб Россиялъул Руччабазул союзалъул орденги.
К. СУЛЕЙМАНОВА