25 октябралде ругел баяназда рекъон, ахираб кӏиго анкьида жаниб СКФОялда коронавирусалъ унтун вуго тӏадеги 17 азарго чи (6,3 процент). Унтул хъвай-хъвагӏай гьабуразул гӏаммаб къадар ккола 284 азарго чи.
Бищун гӏемер унтизе байбихьун руго Ставрополь краялда, Дагъистаналда, Кабардино-Балкариялда.
Гьедин бицана 26 октябралда тӏобитӏараб СКФОялъул субъектазул бутӏрузул данделъиялда.
Оперштабаздаса харбал
Гьеб округалда Россиялъул президентас тарав официалияв вакил Юрий Чайкаца бицана вакцинациялъул ишги квеш гьечӏин округалда, амма ракӏалда букӏарабгӏан лъикӏги гьечӏилан. СКФОялда буго вакцинаялъул нахърателги. Гӏадамазе гьабун буго гьелъул 72 процент. Гьединлъидал Госуслугабазул сайталдасан гӏарзаги хъван, иргаялда чӏарал гӏадамазе гьабизе кколин гьеб хехаб къагӏидаялдаян абуна Чайкаца.
Гьелдаса хадуб ДРялъул бетӏер Сергей Меликовасги тӏобитӏана коронавирусалда дандечӏезелъун гӏуцӏараб оперативияб штабалъул данделъи.
Гьес тӏадкъай кьуна, хӏажалъи ккани, больницабазда тӏадеги койкаби лъезе, коронавирусалде кӏвар кьезе кколеб букӏунилан, захӏматал цогидал унтаби, батӏи-батӏиял патологиял ругел чагӏазе букӏине кколедухъ медицинаялъул кумек гьабизе, гьединго вакцина гьабиялъул гӏаламатлъун кколеб QR-код бихьизабун гурони чи цо-цо бакӏазде виччангутӏизе.
Гьел бакӏал ккола дармилал централ, 400 кв. метралдаса кӏодолъиялъул (кванил нигӏматазул гурел) тукаби, гӏемерал чагӏи жанир кваналел бакӏал, кинотеатрал, спортзалал, фитнес-залал, руччабазул салонал.
Сергей Меликовас абуна QR-код бихьизабизе гӏадамал кин тӏамилелали бицун, бизнесменазда, батӏи-батӏиял гӏуцӏабазул нухмалъулезда гьоркьоб бичӏчӏикьеялъул хӏалтӏиги гьабизе ккелилан. Гьереси-кодал рихьизарулел ругищали халкквезе ахӏана гьес МВДялъул идарабиги.
Гьедин QR-код бихьизабулеб къагӏида цогидал улкабазда араб риидалго билълъанхъизабун буго.
Гьеб данделъиялда бицана вакцина гьабичӏел ва хроническиязде сверарал унтаби ругел 60 сонилъа арал чагӏи моцӏица рокъор тезе рукӏиналъулги. Амма гьеб ахӏвал-хӏалалдаса пайдаги босун, хӏалтӏухъаби хъулухъаздаса нахъе ритӏизе лъугьине бегьулин цо-цо нухмалъулел, гьелдеги кӏвар кьезе ккелин абуна Меликовас.
Оперштабалъул баяназда рекъон, 25 октябралдехун республикаялда вакцина гьабун буго щунусазаргоялде гӏагарун чияс. Амма дару гьабизе кколел гӏадамазул 27 процент ккола гьеб.
Роспотребнадзоралъул ДРялда бугеб управлениялъул нухмалъулев Николай Павловас рехсана хехаб куцалда коронавирус тӏибитӏулел районалги: Бабаюрт, Дахадаев, Гъизляр, Мухӏарамкент, Шамил, Сулейман-Стӏал, Хив районал ва Дербент, Хасавюрт, Избербаш, Дагогни шагьарал.
ДРялъул сахлъи цӏуниялъул министрасул ишал тӏуразарулей Татьяна Беляевалъ бицана гьабсагӏаталда республикаялда 2, 8 азарго койка бихьизабун бугила унтаразе, хӏажалъи ккани, тӏаде жеги 116 койкаги хӏадурилила. Гьедин больницабазда вуго ковидалъ/пневмониялъ унтарав 2346 чи (гьезда гьоркьоб буго 48 лъимерги, 60-йилъа сонал арав 658 чиги, лъимаде йигей 40 чӏужугӏаданги).
Реанимациялда вуго 153 чи. Кислород кьолеб буго 717 чиясе.
Беляевалъ бицана гӏодоркъоязе кьолеб хадусеб анкьалъ вакцинация гьабулел пунктал хӏалтӏулел рукӏине ругиланги.
«7 ноябралдаса хадуб цӏикӏкӏина унтаразул къадар»
Къойилго унтаразулгун бухьеналда рукӏунел тохтурзабазул цо-цояз гьадин бицана вакцинаялъулги ковидалъулги хӏакъалъулъ «Хӏакъикъат» газеталъе.
Гӏабдурахӏман Хайрулаев, Дагъистаналъул катастрофабазул медицинаялъул централъул кӏудияв тохтур:
Миллион чияс гӏумру гьабулеб Махӏачхъалаялда ковидгун пневмониялъ унтаразул къадар гьабсагӏаталдагицин гьедигӏан кӏудияб бугин абиларо дица — сордо-къоялда жаниб загьирлъула 85-95 чи. Амма анкьабилеб ноябралдаса хадуб унтаразул къадар цӏикӏкӏинин ккола дида.
Кӏиго анкьалъ цебе къанагӏат гурони рукӏинчӏо тӏаде унтарал чагӏи (масала, сордо-къоялда жанив — 50-60 чи).
Бокьанагӏан унтаралги регизарулел руго больницабазда (Редукторныялда бугеб больницаялда, республикаялъул Ветераназул госпиталда, централияб больницаялда). Цо талихӏалъ, гьединал унтаразе гьабсагӏаталда эркенал койкабиги руго гьенир. Гӏицӏго щуго процентгӏанасеб къадар букӏуна унтаразул, рокъор чӏун дару-сабаб гьабизе бокьарал. Гьел нижеца больницабазде рачинчӏого, участкабазул тохтурзабазул халкквеялда гъоркь рукӏине рокъор тола.
Нижеца больницабазде рачунел унтаразда гъорлъ руго цӏакъ захӏматалги. Гьел рукӏуна рикӏкӏада росабалъа рачӏарал, вакцинаги гьабичӏого, иш ахиралде ккезегӏан рокъор сах гьаризе чӏолел чагӏи. Масала, чанго къоялъ цеве дида лъикӏ лъалев чияс гьарана жиндир вац больницаялда вегизавеян. Гьабсагӏаталда захӏматаб хӏалалда больницаялда вуго гьев. Гьезул рокъосезул цонигияс гьабун гьечӏо вакцинаги.
Гьебго хӏалалда больницаялда вуго Хьаргабиса дир гьалмагъасул вацги. Гьесги гьабун гьечӏо вакцина. Палхӏасил, киналго захӏматго унтарал чагӏи вакцина гьабичӏел ратулел руго.
Дагьал ругониги, лъималги унтулел руго. Сордо-къоялда жаниб – лъабго-ункъо лъимер.
Цо-цо мехалда унтаразда гьоркьор дандчӏвала цереккун унтун рукӏарал чагӏиги. Иммунитет дагьабниги загӏипал чагӏи цӏидасан унтизеги рес буго. Амма иммунитет лъикӏаб бугони, гьеб унтуда дандечӏола.
Вакцинация гьабурал чагӏиги унтулел ругилан бицунеб рагӏула. Гьеб жо гьереси ккола. Гьединазул гӏицӏго 0,01 процент гурони унтизе рес гьечӏо. Унтаниги, бигьаго унтула.
— Дуца абуна анкьабилеб ноябралдаса хадуб унтаразул къадар цӏикӏкӏине бугилан. Сунда бан?
— Сунда банха букӏинеб, эркенго сапарал гьаризе изну кьун бугелъул гӏадамазе. Гӏодоркъоял рукӏинги хӏисабалде босун, хӏухьбахъизе ине къачӏалел руго гьел. Гьале нижер хӏалтӏудаги руго гьединал чагӏи.
Ахирисеб дежурство бугила жидер гьаб, гьелдаса хадур жал хъизаналгун цадахъ Турциялде ине ругила. Валлагь, нужеца добаса бищунго инжитаб штамм босун бачӏинчӏонихаян дицаги абуна.
Хӏуризадай Абуева, Буйнакск шагьаралъул поликлиникаялъул тохтур:
— Хас гьабун «Спутник-Лайталъул» цо компонент гьабизе къваригӏун, нижер больницаялде гӏемер рачӏана Буйнакскиялдаса гурелги, цогидал шагьараздасагун сверухъ ругел росабалъаги гӏадамал. Гьел кколаан ковидалъ цоцӏул унтарал ва гьелдаса хадур лъугьарал антителаби цӏикӏкӏинаризе бокьарал чагӏи. Гьединго жидеца гӏумру гьабулел бакӏазда вакцина тӏаде щвеялъухъ балагьун чӏезе бокьичӏел чагӏиги руго гьел.
Гьаб нижер больницаялдаго гӏадин, Буйнакскиялда вакцина гьабулел бакӏал руго лъималазул поликлиникаялдаги диагностикаялъул централдаги.
Гьанже вакцина гьабизе рачӏунезда гъорлъ гӏемер руго рекӏел, бидурихьазул унтаби ругел гӏадамалги. Телевизоралдасан Малышевалъул, Мясниковасул ва цогидал передачабазухъ балагьун, Москваялдаса байбихьун улкаялда лъугьа-бахъунелъухъ гӏенеккун хадуб, бижулеб буго гьезулъ вакцина гьабизе ккелин абураб пикру.
Вакцинаялда хадур рачӏарал гӏадамазул ригьалъул бицани, гӏолохъаналги руго гьезда гъорлъ, гьоркьохъебгун чӏахӏияб ригьалъул чагӏиги руго.
Щаяли гӏемерисез «Спутник» тӏаса бищулеб буго, гьелъие лъикӏго реклама гьаби батила гӏилла. Ревакцинациялъеги бихьизабун бугелъулха гьеб.
Жив ковидалъ унтилин хӏинкъарав цо пациент вукӏана дир. Дица гьесда абуна цин дур ургьисалабазул гӏузру сах гьабичӏого, вакцина гьабиларин абун. Гьединлъидал гьев медотводги хъван чӏезавун вукӏана. Хадуб дагьаб мадар лъугьиндал, вакцинаги гьабуна. Ковидалъ унтаралдаса чанго моцӏ инегӏан чӏезе кколел ругони, яги сах гьаризе бажаруларел, захӏматал унтаби ругел чагӏазе кьола медотводал. Гьелги кьола заманаялъе. Гӏумруялъего гьединаб медотвод къанагӏат гурони кьоларо. Масала, дир цо пациент вуго кӏващул унти сах гьабизе кӏоларев. Рукӏуна бронхит, пневмония багъарун, ургьисалал цӏунун ва цогидаб унти хӏалуцарал чагӏи. Гьезие кьелебищ медотводали, ургъизе руго ниж.
Зульфия Хӏажиева