20 октябралда Авар театралда рагьана иргадулаб 87-абилеб театралияб сезон. Гьеб тадбир театралъул хӏалтӏухъабаз байбихьана, жиндир цӏар театралъе кьурав, Цӏадаса Хӏамзатил памятникалда цере тӏугьдул лъеялдаса.
Къасиялдехун театралъухъ урхъарал магӏарулазги, хӏатта батӏиял миллаталъул театразул вакилзабазги цӏуна театралъул зал. Гьенире рачӏаразда гьоркьор рукӏана батӏибатӏиял идарабазул нухмалъулел, шагӏирзаби, гӏалимзаби, журналистал, кочӏохъаби ва цогидалги.
Балагьизе рачӏаразда театралъул актераз бихьизабуна, театралъул художественияв нухмалъулев ва бетӏерав режиссер, Дагъистаналъул мустахӏикъав артист Мухӏамадгӏарип Сурхатиловас Шапигӏ Казиевасул «Умумузул чи» асарги кьочӏое босун сценаялда лъураб спектакль.
Гьеб байбихьилалде кӏалъазе рахъана театралъул цӏияв нухмалъулев Мухӏамад Бисавгӏалиев ва Мухӏамадгӏарип Сурхатилов. Гьез, киназдаго цӏияб сезон рагьиги баркун, бицана церечӏарал масъалабазул ва исана гьабизе бугеб хӏалтӏул хӏакъалъулъ.
Цинги байбихьана спектакль. Иш лъугьунеб букӏана магӏарул росулъ. Чӏужӏу ячине хӏадурлъулев вукӏуна гӏолохъанав Хӏамзат. Гьес жиндирго бахӏаралъе рагӏи кьола, рукъ гуреб, борхатаб си базе бугин.
Рукъ базехъин бугеб бакӏалда гьесда батула кӏудияб гамачӏ. Ганчӏил кьватӏелалде жанибе хӏосги ккезабун, гьеб бикьизабизе лъугьиндал, гьесда гьениб цо гӏажаибаб гвенд батула. Гьеб бихьарай Хадижат-кӏодо ахӏдола гьениб хоб бугин.
Цинги тӏаде щола росдал бегавулги милиционерги ва байбихьула цӏех-рех. Гьенире ракӏарула росдал гӏадамал, ва щивас чӏезабулеб букӏана жидер умумузул чи вукъун вугин гьенивилан. Щивасул умумулги машгьурал чагӏи рукӏана, гьез бицухъе.
Спектакль ахиралде щолаго ганчӏида бугеб кьватӏел дагьабги кӏодолъула. Цо заманалдасан, кӏудияб ахӏи-хӏур бахъуна ва къватӏибе бачӏуна Зулкъарнайилан цӏар ахӏун росулъ машгьурлъараб, кӏудиял лълъурдул ругеб дагӏнил гвангвара.
Спектакль букӏана гӏезегӏан халатаб. Амма гьеб чӏамучӏаб букӏанин абизе бегьуларо. Чӏамучӏаб букӏарабани, антракт лъугӏун хадуб гӏемерисел нахъе инаанин ккола дида. Гьеб чӏаго гьабуна кечӏбакъаналъги кьурди-хъаталъги.
Амма рукӏана жидеда спектаклялъул аслияб пикруги мурадги бичӏчӏичӏин абулелги. Гьелда тӏасан М. Бисавгӏалиевас ва М. Сурхатиловас жидерго пикрабиги загьир гьаруна.
Мухӏамад Бисавгӏалиев:
— Дир пикруялда, гьелъул гӏунгутӏи букӏана гьадинаб: гьениб нилъер халкъалда бичӏчӏулеб махсара-хочӏ букӏинчӏо. Махсараялъул къагӏида дагьаб данде кколареб букӏана. Доба букӏана гӏурусазде гьетӏараб махсара. Жибго асаралъул аслияб пикру кутакалда лъикӏаб, кӏвар бугеб буго. Щивасе бокьун буго щивали лъаларев, амма хабалъ вукъарав жидер умумузул чи вукӏанинги абун, жидеего цӏар балагьизе. Гӏемерал чагӏаз гьикъулеб букӏана нилъер умумул дугӏнул рукӏанин абулеб жойищин гьебилан абун. Жидер умумузул чи миллияв багьадур вукӏанин абун чӏезабулел рукӏарал гӏадамазда, ахиралдаги гьениб батана дагӏнил гвангвара. Авторас бичӏчӏизабулеб буго, умумул гурила байрахъаллъун кквезе кколел, дурго букӏине кколила лъайги бажариги.
Режиссерас спектакль лъураб къагӏидаги, гьеб чӏаго гьабизе хӏалтӏизарурал батӏи-батӏиял эффекталги кутакалда махщалида гьарун руго. Актеразги ролал цӏакъ лъикӏ хӏана.
Мухӏамадгӏарип Сурхатилов:
— 80-90-абилел соназда гӏадатлъун лъугьун букӏана цо-цо чагӏаз машгьурал умумулги ралагьун, жидеего цӏар балагьи. Шапигӏ Казиевас пьесаялда квеш букӏунареб, кополаб, сатирияб хӏалалъ гьеб мекъи букӏин бихьизабулеб буго. Гьес, гӏадамазулъ бергьун кӏудияб фантазияги хӏалтӏизабун, дунялалдаго машгьурал чагӏи рихьизарулел руго гьезул умумуллъун. Авторас абулеб буго, умумул ургъун рахъугейила, машгьурал умумул рукӏарал ратанигицин, хварал гьезда мугъчӏвайги гьабун вукӏинчӏого, дурго гьаб дунялалда бугеб кӏварги, махщелги, бажариги бихьизабеян. Киназулго рукӏуна умумулги тарихги, ургъун бахъизе кколаро щибго. Гьеб буго гъваридаб, гӏицӏго релъун течӏого, авалалдаса ахиралде щвезегӏан кӏвар кьун гӏенеккизе кколеб спектакль. Гурони, гьелъул магӏна бичӏчӏуларо.
Ахиралда театралъул нухмалъулес ва бетӏерав режиссерас бицана исанасеб сезоналда гӏезегӏан цӏиял спектаклял лъезе ракӏалда бугин. Гьезда гьоркьор рукӏине ругин магӏарул, гӏурус ва цогидалги улкабазул хъвадарухъабазул асарал.