Пандемия байбихьаралдаса нахъе коронавирусалъул ва гьел- де данде вакцина гьабиялъул хӏакъалъулъ социалиял гьиназдасан тӏиритӏизарулел руго гӏадамазул рекӏелъе хӏинкъи рехизабулел, до- раса-гьаниса рагӏарал харбал. Байбихьуда кьучӏ гьечӏел гьединал харбал сабаблъун Дагъистаналда коронавирусалъ унтаразул къадар, цогидал регионазде дандеккун, цӏикӏкӏунги букӏана. Амма къой- илго ковидалъ унтулел ва холел гӏадамал рихьидал, гьел харбалги лъугӏана. Гьанжейин абуни, гьединаз хӏаракат бахъулеб буго корона- вирусалде данде вакцина гьабиялъе квалквал гьабизе. Нилъги вас- васдулел хутӏун руго социалияб гьиналдаса тӏибитӏизабулеб инфор- мация битӏараб бугодаян абун. Коронавирусалде данде вакцина гьабиялъул рахъалъ лъица бицу- нелдаха гӏадамал божулел? Гьезул кинаб пикру бугеб коронавирусал- де данде вакцина гьабиялъул хӏакъалъулъ? Гьел суалазда тӏасан цӏехрех гьабуна нижеца.
Умукусум Хӏажиева, учитель- ница: «Нилъер улкаялда кидаго гьарулаан прививкаби — гьелда лъун бажарана вабаъ, къавуда, месед ва цогидал рахунел унтаби тӏубанго тӏагӏинаризе. Гьеб рахъги хӏисабалде босун, дица абила, коро- навирусалде данде гьабулеб вакци- на жакъа хӏажат бугин абун. Щайгурелъул нилъеда бихьулеб буго, дунялалдаго ковидалъул пандемия лъазабуралдаса нахъе, цӏакъ гӏемер чи унтулевги холевги вугеблъи. Цониги хъизам батиларо, гьеб унти хъинтӏичӏеб. Абула, дару гьечӏеб унти Аллагьас бижуларин. Кинаб- го Аллагьасдаса бугелъул, инса- нас гьарурал мунагьал гӏемерлъун, биччан батила Гьес нилъеде гьаб квешаб унтиги. Щиб лъалеб, вакцинаги батизе бегьула гьеб унтудаса хвасарлъиялъе сабаблъун. Палхӏасил, дица вакцина гьабуна, ва нужги ахӏула гьеб гьабизе. Нилъер гӏагарав чи больницаялде ккедал, нилъеца хӏаракат бахъула дару балагьун, тохтур валагьун, унтарав хвалдаса хвасар гьавизе. Гьайгьай, холарев чи вукӏунаро, амма вакцина гьабуни, унти бигьалъулинги абулеб бугелъул, дица абила гьеб гьабеян».
Мадина Хӏажимаева, журналист: «Дица вакцина гьабуна диего бокьун, Интернеталда тӏиритӏизарулел къватӏул харбазухъ гӏинтӏамичӏого. Гӏадамал тӏагӏинаризе гӏоло 5-G вышкаби лъолел ругин яги коронавирус абураб унтиго гьечӏин щалали лъаларел гӏадамазда божун течӏо дица дирго сахлъи. Гъоркьиса вакцинаялъул бицине байбихьидал, дица цӏалана ва цӏехрех гьабуна коронавирусалде данде Россиялда къватӏире риччарал вак- цинабазул хӏакъалъулъ. Гьеб унтул заралалдаса вакци- наялъ цӏунулел рукӏин лъарабго, апрель моцӏалда дица гьабуна ковидалде данде прививка. Гам-ковидвак тӏаса бищанин, гьеб гьабеян поликлиникаялде арай дихъ гӏажаибго ялагьана тохтур. Хӏалтӏудаса тӏамун гурони, жидеего бокьун вакцина гьабизе къанагӏат гурони жидехъе рачӏунарин абуна гьелъ. Моцӏидаса эбелалъги гьабуна гьебго вакцина. Ниж я унтизаричӏо, я лълъурдул раккичӏо, ялъуни рачӏчӏ бижичӏо. Гьале лъагӏел унеб буго вакцина гьабуралдаса. Дун цогӏаги нухалъ унтичӏо. Февраль моцӏалда цӏидасан гьабизе буго коронавирусалде данде прививка. Коронавирусалъул ва вакцинаялъул хӏакъалъулъ Интернеталда тӏиритӏарал харбазда дун божуларо. Божизе бегьула жидерго ишги лъикӏ лъалел, информация тӏибитӏизабулелъул цӏар бахчуларел гӏадамазда, пачалихъиял гӏуцӏабазда. Социалиял гьиназда- сан тӏибитӏизабулебщинаб хабар битӏараб букӏунаро. Вакцинаялъул яги коронавирус тӏибитӏиялъул хӏакъалъулъ кьучӏал баянал лъазе бокьани, дица хал гьабула «Роспо- требнадзор», «Стопкоронавирус», «Мой Дагестан» сайтазда».
Патӏимат Мухӏамадова, учитель: «Гӏемерисел вакцинабазул пайдаялда божуларо дун. Гьитӏинаб мехалда нилъее гьарулел рукӏарал, советияб заманалдаго хӏалбихьарал цо-цо вакцинабазул пайдаялда божула. Коронавирусалде данде гьарулел вакцинабазул гӏунгутӏаби гӏемер ругин рикӏкӏуна дица. Тӏоцебесеб иргаялда, гьел вакцинаби коронави- русалъул киналго штаммазде данде чӏоларо. Кӏиабизе, дун гӏадал он- кологиялъ унтарал гӏадамазул сах- лъиялъе вакцинаялъ зарал гьабизе рес буго. Гӏемерал лъугьа-бахъинал рагӏана онкология бугезе вакцина- ялъ захӏмалъи гьабурал. Лъабабизе, дида рагӏана коронавирусалде данде гьабураб вакцинаялъ лъугьинарурал антителабаз кигӏанги сахав инсанасул сахлъиялъе зарал гьабулин абун бицунеб. Вакцина цӏунулелъулги киналго тӏалабал тӏуразарулел гьечӏинги бицунеб буго. Кколеб къагӏидаялъ цӏуничӏеб вакцинаялъ нилъее зарал гуреб жо гьабуларо. Ункъабизе, вакцина гьабизе хӏалица тӏамиялъги гьел- да божилъи хвезабулеб буго. Дида бичӏчӏула, унтарал цӏикӏкӏанагӏан медицинаялъул идарабазде тӏаде захӏмалъи кколеб букӏинги, амма гьезие хӏалтӏи захӏмалъизабулеб буго кагътал, документал цӏезаризе ккеялъ. Дун хӏалтӏудаса нахъе ана чара гьечӏого вакцина гьабизе кколин лъазабидал. Цогидаб бакӏалде хӏалтӏизе лъугьиндал, гьенибги тӏалаб гьабуна вакцинациялъул сер- тификат. Кигӏан бокьичӏониги, вак- цина гьабизе ккана, щайгурелъул лъимал кваназаризе хӏалтӏизе кко- лелъул. Вакцина гьабеян, гьелъул ки набгӏаги зарал гьечӏин, гьеб лъикӏаблъун бихьизабизе кӏоларо. Щивас жиндирго бетӏер хӏалтӏи забун, жинцаго гьабизе тӏадаб буго сахлъиялъул тӏалаб».
Гӏабидат Мехтиева, кӏиго лъимадул эбел: «Дица вакци- на гьабичӏо. Гьабизе ракӏалдаги гьечӏо. Щайин абуни, дица дараби- цин гӏемер хӏалтӏизаруларо. Нагагь дараби гьаризе ккараб хӏал буго- ни, цин цӏалула инструкция, дара- баз кьолеб квешаб хӏасилалъулги хӏисаб гьабула. Дица цӏалула лъималазул сахлъи цӏуниялъул хӏакъалъулъ тӏахьал, педиатрасул кумекалде ккечӏого халкъияб ме- дицинаялъул кумекалдалъун сах гьариялъул хӏакъалъулъ. Коро- навирусалде данде вакцинаялъул хӏакъалъулъ социалиял гьиназда- са тӏиритӏизарулел харбазда хадуб халги кколаро. Дирго гӏакълуялда божун, дицаго цӏалун, цӏех-рех гьабун гурони вакцинабаздаги дарабаздаги божуларо. Жакъа балъгояб жо гуро коронавирусалде данде вакцина къокъабго заманалда гӏуцӏараб букӏин. Я гьелъул пайда, яги гьелъ сахлъиялъе гьабулеб за- рал тӏубан мухӏкан гьабун гьечӏо».
Фатима, пачалихъияб идараялъул хӏалтӏухъан: «Байбихьудаго дун божулаан коронавирус унти уяб букӏиналдаги, цоцаздаса вирус бахинаредухъ нилъго цӏунизе кколеблъиялдаги. COVID-алде данде вакцина ургъун бугин абидалги йохун йикӏана. Вакцина гьабизе ракӏалдаги букӏана. Пачалихъиял идарабазда хӏалтӏухъаби вакцинаби гьаризе хӏалица тӏамураб мехалда дир гьелдаса ракӏ буссана, хӏинкъизе бачӏана. Вакцинаялъул пайдаялъул ва гьелъ сахлъиялъе гьабизе бегьулеб заралалъул хӏакъалъулъ бицунеб гьечӏо тохтурзабазги. Медицинаялъул хӏалтӏухъабаз вакцинаялда тӏасан бичӏчӏикьеялъулаб хӏалтӏи гьабулеб букӏарабани, гӏадамал васвасдилел хутӏилароан. Кин батаниги дица вакцина гьабуна. Амма гӏагарлъиялда вакцина гьабеян яги гьабугеян абизе кӏоларо».
Патӏимат СУЛТӏАНМУХӏАМАДОВА