Ригьалде рахарал цо-цоязе пенсия щвечӏого букӏине рес буго

2016 ва 2017 соназда пенсиялъул ригьалде рахарал гӏадамазе пенсия кьезе инкар гьабиялъул хӏужаби ккана. Гьединазда абулеб букӏана, пенсия щвезе ккани, жеги щуго соналъ хӏалтӏизе кколин. Гьелъие гӏиллалъун рехсолеб букӏана песния кьеялъе хӏажатал баллазул къадарги стажги гӏолеб гьечӏолъи.

Масала, Иркутск областалъул Пенсиялъул фондалъул отделениялда 2016 соналда инкар гьабуна 470 чиясе, Саратов областалда – 396 чиясе, Марий Эл республикаялда – 44 чиясе.

Экспертаз абулеб буго, пенсиялъул кьечӏого хутӏиялъе гӏилла батулин, моцӏрол харж «конверталда» жаниб лъун кьей. Марий Элалъул Пенсиялъул фондалъул баяназда рекъон, республикаялда вуго бищун дагьаб моцӏрол харжалдасаги мукъсанаб мухь щолев 14 азаргогӏанасев чи.

РФялъул захӏматалъул министр Максим Топилиница абулеб буго гӏадамазда лъазе кколин жидер пенсиялъул роцен бараб букӏин страховияб стажалдаги моцӏрол харжалдаги.

Стажги баллалги

Пенсия кьолеб къагӏида хисизабуна 2015 соналда. Гьеб мехалда баккана «пенсиялъул индивидуалияб коэффициент» (ИПК), яги пенсиялъул балл абураб норма. Гьанже пенсиялъул ригьалде рахаразе хӏажалъула пуланаб къадаралда баллалги стажги. Масала, 2018 соналда пенсиялде унев чиясул букӏине ккола ичӏго соналъул стажги 13,8 баллги. 2025 соналде гьел рахине руго 15 соналдеги 30 баллалдеги.

Пенсиялде унаго, тӏаде журазе руго щибаб хӏалтӏул соналъул баллал ва гьел кьабизе руго цо баллалъул багьаялъулъ. Гьеб багьа санайил чӏезабизе буго РФялъул хӏукуматалъ. Гьедин жубанги кьабунги ккараб хӏасилалде тӏадеги жубазе буго пенсиялъул чӏезабураб гӏарацги данде гьабураб бутӏаги (гьелде цебеккунго гӏарац рехулеб букӏун батани).

Чан балл бугеб жакъа къоялде дур букӏинесеб пенсиялъул нахърателалда? Гьеб суал кьураб мехалда, цӏех-рехалда гӏахьаллъаразул 76 проценталъ абуна, жидеца киданиги халгьабичӏин жиндирго лицевой счеталъулан (ИЛС) абун. Цӏех-рехалда гӏахьаллъана 2000 россиялъулав. Гьезул 61 проценталда лъалеб батичӏо, ИЛСалъул халгьабизе бегьулеблъи, 15 проценталъ абуна, жидер гьелъие заман гӏоларин. Гьебго заманалда, 24 проценталъ мухӏканго халкколеб буго жиндирго ИЛСалда хадуб. 12 процент «пашманлъулел руго ИЛСалъухъ халгьабун хадуб, щайгурелъул хӏалтӏарал соназухъ щварал баллал цӏакъ дагьал руго».

Нагагь баллал гӏечӏони…

Пенсиялъул ригьалде вахарав чиясе баллал гӏечӏони, яги гьесул дагьаб гурони стаж батичӏони, рес буго пенсиялъул страховияб бутӏаялдаса гьев махӏрумлъизе. Гьеб мехалда 65 сон барав бихьинчиясеги 60 сон барай чӏужугӏаданалъеги кьезе буго гӏицӏго херлъиялда бан щолеб пенсия. Захӏматалъулаб стажги херлъиялда бан кьолеб страховияб пенсияги чӏезабула цо нухалда – пенсиялъул ригь чӏезабулаго – ва хадубккун хисуларо.

Мисал:

2018 соналъул январалда 60 сон барав пуланав пенсионер Мухӏамадовас Пенсиялъул фондалде хитӏаб гьабуна пенсия чӏезабеян абун. Гьесухъа документаздалъун тасдикъ гьабун бажарана захӏматалъул стаж – микьго сон (хӏажалъулаан ичӏго) ва пенсиялъул 12 балл (хӏажалъула 13,8). Гьесие пенсия кьезе инкар гьабуна.

Гьесул ихтияр буго щуго соналдасан социалияб пенсия кьеян гьаризе. Амма рес буго гьелдаса цевеги пенсиялде ине: гьев жеги хӏалтӏизе ва пенсиялъул баллал щвезаризе ккола. Гьесие пенсиялде ине камун букӏана гӏицӏго лъагӏел – 2019 соналда пенсиялде унезе хӏажалъула, тӏадехун кьураб таблицаялда рекъон, 10 лъагӏел, амма Мухӏамадовасда гьеб хъинтӏуларо – гьесие гӏола ичӏго соналъул стажги. Гьелде тӏадеги, гьесие щвезе ккола камун букӏараб 1,8 баллги. Хӏалтӏулаго, гьел баллалги щвани, Мухӏамадовасе ихтияр буго 2019 соналда, ай 61 сон бараб мехалда, пенсиялде ине. Мисалалъе, 2018 соналда хӏалтӏаралъухъ гьесие тӏаде бачӏуна кӏиго балл, моцӏрол харж 17000 гъуруш букӏун батани (10000хӏ2/1021000хӏ0). Гьебги тӏаде жубараб захӏматалъул стажги гӏезеги буго 2019 соналда пенсиялде ине. Амма моцӏрол харж рехсаралдаса дагьаб бугони, гьев хӏалтӏизе ккола 2019 соналдаги – хӏажатал баллал ракӏаризегӏан.

Баллазул валарахас

Баллал чӏезариялъул магӏна бичӏчӏуларо. Гӏемерисез гьикъула, 2015 соналде щвезегӏан, хасго 2002 соналда цебесеб, хӏалтӏул соназул баллал кин чӏезарулин абун.

Чан гъуршида бащалъизе кколеб пенсиялъул балл? Кин ва сундухъ балагьун чӏезабулеб гьелъул роцен? Гьел суалазе жаваб батизе хӏаракат гьабуна 2016 соналда РФялъул Хӏисабалъул палатаялъ ПФРалъул халгьабураб мехалда. Аудиторазул хӏукмуялда хъван буго: «Жакъа къоялъги РФялъул хӏукуматалъ тасдикъ гьарун гьечӏо пенсиялъул индивидуалияб коэффициент баян гьабулебги федералияб бюджеталдаса ПФРалъул бюджеталде бюджетазда гьоркьосел трансфертал рикӏкӏунебги къагӏидаби. ПФРалъул доходал цӏикӏкӏиналъул индексги пенсиялъул баллалъул багьаги чӏезарулеб методология гьечӏеб мехалда захӏмалъулеб буго, индексация гьабиялъулги пенсиял чӏезариялъулги ритӏухъаб нух батулищали халкквезе», — ян.

Гъоркьисала ПФРалъ тӏибитӏизабуна хасаб пресс-релиз. Гьелда бицунеб букӏана баллазул къагӏидаялъул цӏакълъи-тӏокӏлъиялъул хӏакъалъулъ. Гьелъие гӏиллалъун ккана, СМИяздасан бицунеб букӏин, баллазул къагӏида хӏалтӏизабиялда бан, россиялъулазул миллионал хутӏизе бегьулин пенсияги гьечӏогоян. Масала, СМИязда рехсолел рукӏана Пачалихъияб Думаялъул депутат Олег Шеинил гьал рагӏаби: «2025 соналде (гьеб цӏакъ хехго тӏаде щвела), пенсиялде ине ккани, гӏадамазе хӏажалъизе буго 30-ялдаса дагь гьечӏеб балл. Кӏигоялдаса цӏикӏкӏун балл кьоларо цо лъагӏелалъ хӏалтӏаралъухъ. Гьебги МРОТалда бащалъулеб моцӏрол харж бугони. Гьелдаго цадахъ, моцӏрол харжлъунги рикӏкӏине буго гӏицӏго Пенсиялъул фондалде тӏаса гӏарац рехараб харж. Гьелъул буго, нагагь чиясул бищун дагьаб моцӏрол харж букӏун батани, гьев 30 соналъниги хӏалтӏизе кколин абураб магӏна. Кӏиго МРОТалда бащалъулеб харж бугев чиясе гӏезехъин буго стажалъул 15 лъагӏел».

Гьелда бан, Пенсиялъул фондалъ лъазабун букӏана:

1. ПФРалде рехулел страховиял взносал гьенире щола гӏицӏго «хъахӏаб» моцӏрол харжалдаса. Гьединлъидал баллаздаса махӏрумлъизе рес буго гӏицӏго «конверталда» жанибги лъун харж щолел хӏалтӏухъаби.

2. Гьабсагӏаталда рес буго, лъагӏалида жаниб кӏиго гуреб, 8,26 балл щвезе. 2021 соналдаса нахъе лъагӏалида жаниб щвезе бегьула 10 баллги.

3. 2025 соналда херлъиялда бан страховияб пенсия чӏезабулеб мехалда хӏакъикъаталдаги хӏажалъизе буго пенсиялъул 30 балл. Амма гьел баллал ракӏаризе кколаро 2025 соналде щвезегӏан хутӏарал соназда; гьел рикӏкӏине руго тӏолабго захӏматалъул стажги хӏисабалде босун. Гӏагараб заманалда пенсиялде ине заман щварал гӏемерисел гражданазул буго гьелъие хӏажатал баллазул гӏураб къадар.

4. Россиялда пенсиялде унезул гьоркьохъеб стаж буго 35 сон. Бищун дагьаб харж щолеб букӏун батаниги, гьеб болжалалда рес буго хӏажатал баллал, ай бищун дагьаздасаги цӏикӏкӏун, ракӏаризе.

5. Россиялда цониги чи хутӏуларо пенсия гьечӏого. Пуланал гӏиллаби сабаблъун гьев махӏрумлъулев вугони страховияб пенсиялдаса, гьединав чиясул ихтияр буго социалияб пенсия чӏезабеян хитӏаб гьабизе.

Кавсарат Сулейманова