Дагьлъун руго гӏолохъанал учительзаби
Дагьлъун руго гӏолохъанал учительзаби
РФялъул лъайкьеялъул министр Ольга Васильева:
«Гӏаммаб лъайкьеялда цебечӏун буго кӏиго кӏудияб масъала»
1. Улкаялда гӏумруялде бахъинабулеб буго «Лъайкьей» абураб миллияб проект. Гьелъул аслияб мурад ккола дунялалдаго бищун лъикӏаб лъайкьей бугеблъун рикӏкӏунеб 10 пачалихъалъул сияхӏалда гъорлъ Россияги рехсей.
2. Гӏемераб хӏалтӏи гьабизе ккана школалъул цӏалул тӏахьазда рукӏарал гъалатӏал ритӏизарулаго.
3. Лъайкьеялъул рахъалъ масъалаби тӏуразарун гӏоларо. Кидаго берзукь чӏезабизе ккола гӏолеб гӏелалъе тарбия кьейги. Гьелъие квербакъулеб алат ккола адабият. Нилъер лъималазухъа бажарулеб гьечӏо цӏалараб тексталъул хӏакъалъулъ жидерго пикру загьир гьабун. 1984 соналда нилъер улка букӏана функциялъулаб цӏалиялъул рахъалъ тӏоцебесеб бакӏалда. Щибха гьелъул магӏна? Пуланаб текстги цӏалун, гьелъул магӏнаял бутӏабазул кьучӏалда тезисал хӏадур гьари – гьеб иш гьанже бажаруларо школалъул выпускниказул гӏемерисезухъа. Гьединлъидал хӏукму гьабуна функционалияб цӏалиялде кьолеб кӏвар цӏикӏкӏинабизе. Регионаздаги байбихьана «Функциональная грамотность» абураб программа хӏалтӏизабизе.
4. Гӏолохъанал учительзабазул къадар буго цӏакъго дагьлъун – цо миллионгун 280 азаралда 582 учителасда гьоркьоса 5,5 процент гурони гӏолохъабазул гьечӏо. Школазе хӏажат руго учительзаби. Бюджетиял бакӏазда цӏализе педагогиял вузазде вачӏуна 63 азарго выпускник, школазде хӏалтӏизе уна 32 азарго. Гьединаб хӏал букӏиналъе гӏиллалъун ккола мукъсанаб харж гуребги, школалда хӏалтӏизе хӏинкъи букӏинги. Гӏолохъанал учительзаби школалде рачӏиналъул мурадалда 2020 соналдаса нахъе байбихьизе буго «Земский учитель» абураб программа хӏалтӏизабизеги. Харжалъул базовияб бутӏа бахинабизе ккола 70 проценталде ва 30 проценталде – гъирабазабиялъулаб бутӏа. 20-ялдаса цӏикӏкӏун соналъ бицунеб буго, педагогиял вузазде цӏализе унин цогидал бакӏазда цӏалун бажаричӏел гӏолилалин абураб хабар. Гьединаб мехалда кинаб къадру букӏинеб учителасул махщалил? Гьебго заманалда нилъер улкаялда буго учительзабазул хъизамазул 700 династия. Гьелъул хӏакъалъулъ бицинего бицунаро.
5. Цӏиял школал разе кколел регионал гӏезегӏан руго. Аслияб масъала буго лъабго сменаялда цӏалиялъе ахир лъей. Росабалъ школа ккола социалиябгун культурияб центр. Гьединлъидал кинаб батаниги школа къазе биччазе бегьуларо. Ракӏалда буго «Тарихазул школа» абураб проект гӏумруялде бахъинабизеги материалиябгун техникияб рахъалъ школал хьезаризеги. Цо-цояз бицунеб буго дида ракӏалда рагӏулин школал къазе, учительзаби хӏалтӏи гьечӏого тезе, чистописаниялъул бакӏалда гӏисинлъимал компьютералда нахъа чӏезаризе. Гьеб буго кьучӏ гьечӏеб хабар. Букӏине буго хехаб интернет. Учительзабазе рес щвезе буго, шагьаралдаса рикӏкӏадаб росулъ хӏалтӏулев вугониги, Интернеталъул кумекалдалъун машгьурал методиказдаса пайда босизеги, цӏали пайдаяблъун гьабизеги.
6. ЕГЭялъул къокъаб хӏасил хисизабизе бегьула. Амма тӏубанго гьелдаса инкар гьабизе гьечӏо.
7. Цӏалул программаби камил гьариялдаги лъайкьеялъул стандартал цӏигьариялдаги цадахъго хӏажат буго педагог цеветӏезавиги. Гьединлъидал миллияб проекталъул бутӏалъун гьабун буго «Букӏинеселъул учитель» абураб федералияб проектги.
Малвина Мухӏамадова