Педикулез унтудаса кин цӏунилел?
Бицине нечараб букӏаниги, тохтурасухъеги ун чара гьечӏого дару гьабизе кколеб унти буго нацӏал рай. Чӏахӏияб ригьалъул гӏадамаз бицуна, цере гӏадамал сахал рукӏанин, гьанжейин абуни цӏакъго загӏипал ругин, нацӏалцин раларин, ай нацӏал рикӏкӏуна сахал рукӏин бихьизабулеб шартӏлъун. Гьез рикӏкӏуна гьанжесеб, гъорлъ химияги бугеб кванца сахлъи загӏип гьабулеб бугин, загӏипав чиясда нацӏги баларин.
Гьебго заманалда киназдаго лъала нацӏ чорокаб черхалда балеблъиги.
Медицинаялъги абулеб буго нацӏаз инсанасде батӏи-батӏиял захӏматал унтаби рахинарулин.
Нацӏ дарулъун рикӏкӏунаан
Гӏадатияб гуреб медицинаялда рикӏкӏуна нацӏаз гепатит (тӏогьилаб унти) унти сах гьабулин. Тӏул унтарал гӏадамаз чанго чӏагояб нацӏ къулчӏула, сах гьарулинги абун.
XVIII гӏасруялда гӏурусазул тохтур Федор Лоевскияс жиндирго «Лечебник» абураб тӏехьалдагицин хъван букӏана гӏадатияб гуреб медицинаялда тӏул сах гьабизе нацӏал хӏалтӏизариялъул хӏакъалъулъ. Гӏадамаз ричунгицин росулел рукӏун руго «даруял» нацӏал. Чорокал рухӏчӏаголъабазда цадахъ чанго батӏияб квешаб унтиги бичун босун букӏин щибха гьезда лъалеб букӏун батилеб? Жакъа медицина цебетӏураб заманалдацин гьеб къагӏида хӏалтӏизабулел гӏадамал дандчӏвала.
Нацӏаздаса гӏадамазде бахине бегьула цӏадул унти, бакъул унти, туляремия (хӏайваназдаса бахунеб тӏомол захӏматаб унти). Гьез лъугьинабизе бегьула аллергия, экзема (лъамахӏапаро), дерматит (тӏомол унти), хьордокъучӏби.
Цебего кӏочон тун букӏараб гьеб унти, лъабго-ункъо соналъ цебе цӏидасан баккана гӏисинал цӏалдохъабазда гьоркьоб. Кӏиго соналъ цебе Дагъистаналдаса Крымалде лагералде арал лъимал тӏадруссинаруна, нацӏал ругин ва цогидаздеги рахинарун ратанин абун. Гьелдаса хадуб республикаялда гьелъул хӏакъалъулъ бицунеб рагӏичӏо, амма лагеразул заманалда гьеб «сайгъатги» босун рачӏанин лъималин бицуна эбел-инсуца.
Цӏех-рехаз тӏатинабуна
Россиялъул цо-цо газетаздаги хъвалеб буго улкаялъулго аптекабазда нацӏазде данде дараби ричиялъул къадар цӏикӏкӏун бугин. Босулеб гьечӏони, бичизе лъелищха. «Московский комсомолец» (МК RU) газеталъул цӏех-рехазда рекъон, 2019 соналъул тӏоцебесеб бащдаб лъагӏалида жаниб, улкаялъулго аптекабазда, араб соналда дандеккун, 9,2 проценталъ цӏикӏкӏун ричун руго педикулез унтуде данде дараби.
Роспотребнадзоралъул баяназда рекъон, ахирал соназда улкаялда гӏумру гьабун вугев нусазарго чиясда гьоркьоб 180-203 чиясде педикулез унти бахунеб буго. Унго-унголъунин абуни, гьеб унти бугезул къадар анцӏ-анцӏ нухалда цӏикӏкӏун батулин рикӏкӏунеб буго МК RU-ялъ. Киналго гурелъул тохтурасухъе рачӏунел. Гӏемерисез гьеб бахчулеб буго. Нацӏазул унти тӏибитӏулеб буго чӏахӏиял шагьаразда, ай гӏадамал цӏикӏкӏарабгӏан бакӏазда. Аслияб къагӏидаялъ нацӏ балеб буго лъабгоялдаса анлъго сон базегӏан лъималазда. Чӏахӏиял лъимал батӏаго чӏаниги, гӏисинал цӏикӏкӏун цоцазда аскӏоса ричӏуларо. Нацӏал рахаразда гьоркьор кӏиабилеб бакӏалда руго 15-24 барал, лъабабилеб бакӏалда — 35-50 сон барал гӏадамал.
Педикулез унти бахине рес буго бокьарав чиясде. Рикӏкӏуна нацӏ балин рацӏцӏалъи цӏунулеб гьечӏониян. Амма цӏех-рехаз «бицунеб» буго нацӏазе бацӏцӏадаб, цӏвакараб рас бокьулеб букӏин ва лъадалъги гьел эркенго лъедолел рукӏин. Цо чиясдаса цогидасде нацӏ бахине бегьула аскӏор эхетун ругоницин. Гьединго унти бахине рес буго цӏалул идарабазда, жамгӏияб транспорталда, тукада, парикмахерскаялда ва хӏамамалъубгицин. Гьединго нацӏ бахине бегьула педикулез бугев чи вегун вукӏараб бусадасанги.
Кин сах гьабилеб?
Лъималазде нацӏ бахун батани, гӏемерисел тохтурасухъе ине кколеб бакӏалда, гьебги бахчун, жидерго «къуваталдалъун» гьезда данде рагъ базе лъугьуна. Цо-цояз хӏалтӏизабула цебегоялдаса гьукъараб дуст (ицалде данде гьабулеб загьру), медицинаялъул спирт, уксус, хлор, расул релъенал ва гь.ц. Тохтурзабаз лъазабулеб буго ботӏрол тӏом хвезаби гуреб гьезул пайда гьечӏин. Бензин, нарт, дихлофос гӏадал жалаз нацӏал тӏагӏинаризеян лъугьани, чорхолъе загьру ккезе бегьула, хасго гьитӏинаб лъимадул сахлъиялъе зарал гьабизе бегьула. Лъикӏаблъун рикӏкӏуна сагӏаналъул, розмариналъул, лавандаялъул бахъараб нах расуда бахине. Гьединго тохтурзабаз рихьизарула кинал дараби педикулезалде данде хӏалтӏизаризе кколелали. Нацӏал тӏагӏинаризе сундасаго лъикӏаб ва хӏасил кьолеб къагӏидалъун рикӏкӏуна гӏисинал магӏал ругеб хасаб гьоркьоялъ рас хай. Хазе лъикӏаб буго щибаб къоялъ. Чияр гьоркьо, заколкаби, рас бухьунел жал, кӏаз ва цогидалги алатал хӏалтӏизаризе бегьуларин малъизе ккола лъималазда. Роол лагераздаса лъимал тӏадруссун хадуб, гьезухъ лъикӏ халгьабизе ккола. Гьединго халкквеяла гъоркь рукӏине ккола школалде яги лъималазул ахикье хьвадулел лъималги.