Заманалъул тӏалабазда рекъон
22 августалда Гьудуллъиялъул минаялда тӏобитӏана Августалъулаб данделъи
Учительзабазул данделъиялда гӏахьаллъана ДРялъул бетӏер Владимир Васильевги, ДРялъул Халкъияб Собраниялъул председатель Хизри Шихсагӏидовги, ДРялъул хӏукуматалъул вице-премьер – ДРялъул лъайкьеялъул ва гӏелмуялъул министр Уммупазил Гӏумароваги, РФялъул Лъайкьеялъул министерствоялъул департаменталъул директор Светлана Нуждинаги.
Данделъиялда аслияб кӏалъай гьабуна Уммупазил Гӏумаровалъ.
«Лъайкьей» — миллияб проект
Рехсараб проекталда гьоркьобе уна 10 федералияб проект. Дагъистаналда гӏумруялде бахъинабулеб буго анкьго.
РФялъул Лъайкьеялъул министерствоялъ гӏуцӏарал къецаздаги гӏахьаллъун, ДРялъул Лъайкьеялъул ва гӏелмуялъул министерствоялъ республикаялде бачӏинабуна 16 млрд гъурущ. Гьеб гӏарцудаса 15 млрд 600 млн гъурущ биччан буго лъималазул ахал ва школал раялъе.
«Демография» абураб миллияб проекталда рекъон 2019-2021 соназда республикаялда рагьизе буго школалда цебесеб лъайкьеялъул 57 идара ва гьениб букӏине буго лъабго сон бачӏеб 9100 лъимадуе бакӏ. Хӏадурун буго жеги 23127 лъимадуе бакӏ гьабизе рес кьолел тадбиразул планги.
Цересел соназда рагьана 108 лъималазул ах ва гьениве хьвадулеб буго 35000-ялдаса цӏикӏкӏун лъимер. Иргаялда жеги хутӏун буго 14362 лъимер. Гьелдаго цадахъ, 631 росулъ лъималазул ах гьечӏолъиялда бан, бажарулебго гьечӏо 200 азарго лъимер лъималазул ахикье иргаялда лъезе. Гьелъул хӏасилалда квалквал кколеб буго рукӏинесел цӏалдохъабазе школалде рачунеб заманалде цогоял шартӏал гӏуцӏун.
ЕГЭялъул ва ГИАялъул хӏасилал
Цересел соназде дандеккун, 2019 соналда цӏикӏкӏана, адабияталъул ЕГЭ хутӏизегӏан, цогидал экзаменазда щварал баллазул гьоркьохъеб къадар.
Киналго экзаменазда 80-ялдаса цӏикӏкӏун балл щвана 2616 цӏалдохъанасе, гӏурус мацӏалъул экзаменалда – 1748 чиясе ва математикаялъул профилияб экзаменалда – 103 цӏалдохъанасе. 100 баллалде ЕГЭ кьуна 24 чияс.
Исана ГИА кьурал цӏалдохъабазда гьоркьоса гӏаммаб лъайкьеялъул аттестат гьечӏого хутӏана 825 выпускник. Гьезие рес кьолеб буго сентябралда цоги нухалда экзаменал кьезе. Нахъраталил къоялъ экзаменал кьун хадубги квешаб хӏал хутӏана Гӏахъуша, Хьаргаби, Догъузпара, Цӏумада ва Цӏунтӏа районазда: гьенир аттестат гьечӏого хутӏана 20 проценталдаса цӏикӏкӏун выпускник.
Учительзаби гӏолел гьечӏо
Араб цӏалул соналда Дагъистаналъул школазда гӏолев вукӏинчӏо 400-ялдаса цӏикӏкӏун учитель: ингилис мацӏалъул – 113 школалда, математикаялъул – 40 школалда, гӏурус мацӏалъул – 27 школалда.
Хӏалтӏизе байбихьана «Росдал учитель» абураб программа. Исана гьелда рекъон росабазул школазда хӏалтӏизе ине вуго 50 гӏолохъанав учитель. Гьезие кьезе буго миллион гъурущ ва гьел росдал школалда хӏалтӏизе ккола щуго соналъ.
Тарихазулаб лъайкьей
Дагъистаналда гӏумруялде бахъинабулеб буго «Гьанжезаманалъул школа» абураб федералияб проект. Гьелда рекъон 42 муниципалияб гӏуцӏиялда рагьана Тарихазул ва гуманитарияб профилазул центр («Точка роста»). Гьенир хӏалтӏиялъул мурадалда федералиял программабазда рекъон цӏализавизе вуго 882 педагог. Гьел куцазе руго гьанжезаманалъул тӏадегӏанаб техникагун хӏалтӏизе ва цӏиял технологиязда рекъон лъималазе лъай кьезе.
Хисизаризе руго коррекциялъул школазул инфраструктураги цӏалул къагӏидабиги. Гьелъул мурадалда Дагъистаналъе щвезе буго 45 млн гъурщил федералияб кумек. Рехсараб тайпаялъул школазда хиса-басиял гьаризе руго 2020 соналдаса хадур.
Республикаялъулаб проект
«100 школа» абураб проекталда рекъон, гъоркьиса къачӏана 117 школа. 2019 соналда гӏумруялде бахъинабулеб буго «150 школа» абураб проект ва къачӏалеб буго 217 школа. Проекталъул аслияб шартӏ ккола бакӏалъул бюджеталъулги спонсоразулги гӏарац хӏалтӏизаби.
10214 цӏалдохъанасе бакӏ бугеб 23 школа базе федералияб бюджеталдаса биччан букӏана 10 млрд 1 млн гъурущ. Республикаялъулаб инвестициязул программаялда рекъонги базе буго 5151 цӏалдохъанасе бакӏ бугеб 17 школаги кӏиго спортзалги. Гьелдалъун рес щвела 18 школалъул 2400-ялдаса цӏикӏкӏун цӏалдохъан лъабго сменаялда цӏализавиялъе ахир лъезе.
Цӏалул тӏахьал
Федералиябги республикаялъулги бюджетаздасан гӏарацги харж гьабун, босана 2 млн 240 азарго цӏалул тӏехь, гьезда гьоркьоб – миллиял мацӏазда 156 азарго тӏехьги (киналго тӏахьазухъ кьун буго 828 млн гъурущ). Хӏадурана ва басмаялде бахъана байбихьул школалъе анлъго миллияб мацӏалъул цӏалул тӏехь.
Хасал тӏахьаздалъун хьезаруна коррекциялъул школалги.
Данделъиялъул ахиралда республикаялъул лъайкьеялда лъикӏаб хӏасил бихьизабурал учительзабазе кьуна шапакъаталгун сайгъатал.
Кавсарат Сулейманова