Садакъа кьезе ккола кваранаб квералъ, квегӏалда лъаларедухъ
Нилъеда гӏемер рагӏула лъикӏал ишал гьаруразул хӏакъалъулъ бицунеб. Гьелдаго цадахъ абула: «Дуего зарал ккезе бокьун батичӏони, чияе лъикӏлъи гьабуге», — янги. Лъикӏав чилъун вукӏинищ беццараб бугеб яги жиндирго тӏалабги гьабун гӏумру тӏамийищ лъикӏаб бугебин абураб суал борхизе бокьун буго гьаб макъалаялда. Абула лъикӏлъи гьабун ругьунасда къабихӏаб иш гьабизе ракӏалдецин кколарилан… Гьеб битӏарабги буго. Нилъеда бихьулелъулха кидаго лъикӏлъи гьабулев чи гӏадамазда, хӏатта хӏайваназдагицин гурхӏел бугев вукӏуневлъи. Гьединав чияс киданиги гьабуларо хӏалихьатаб ишги. Гьединал чагӏазда гьоркьоб цӏар рехсезе мустахӏикъав инсан вуго Кьохъа Хӏамзат Мусаевги. Гьес жиндирго гӏумрудул аслияб магӏналъун рикӏкӏуна вакъарав кваназавиги, къварилъиялде ккарасе кумек гьабиги, унтаразда кверчӏвайги, бокьаразда Къуръан цӏализе малъиги.
«Садакъа кьезе ккола кваранаб квералъ, квегӏалда бихьуларедухъ», — ан абула. Гьелъухъего Хӏамзатиеги расги рекӏее гӏолеб букӏинчӏо жиндирго, жинцаго гьарулел ишазул хӏакъалъулъ нижее бицине. Кин бугониги, нижеца хӏаракат бахъана гьесулгун гара-чӏвари гьабизе.
— Хӏамзат, гурхӏел-рахӏмуялъулал ишазде кин ва кида байбихьараб дуца?
— Гӏолохъанаб заманалда дун хӏалтӏулев вукӏана КамАЗалда. Гӏемер щвезе кколаан батӏи-батӏиял районазде. Гьитӏинаб къоялдаса нахъего ругьунлъун вукӏана как базеги кӏал кквезеги. Нижер росу ва дир хъизан буго цӏакъго динияб. Гьелъги батила, кив вугониги я как, я кӏал дица гьоркьоб биччаларо.
Доб букӏана рамазан моцӏ. Кӏал ккурав дун Хьаргабисан, Лавашисан рокъове вачӏунев вукӏана. Доб заманалда нухазда кваназе ресалги гӏемер рукӏунароан ва гьеб къоялъ рес ккечӏо нухда кӏал биччазе. Лъимги гьекъон, кӏал кквезе ккана нахъисеб къоялъги.
Дербенталъул мажгиталъуб, кӏал биччалеб гӏужалда, гӏолохъаби кваналел рукӏана. Гьезул квандаса чӏвалеб букӏана цӏакъ берцинаб, гьуинаб махӏ. Вакъарав дида ракӏалде ккана чай гьекъезегӏаги аскӏове ахӏулевани дунилан. Гьелде пикру гӏунтӏун батилароха, гьезги щибго абичӏо, дунгоги аскӏове ине намуслъана. Ва, вакъун вугониги, нахъисеб къоялъги кӏал ккуна. Гьеб мехалда ракӏалде ккана, «Беччатӏа» абураб гьаб бакӏалда, дунго гӏадал нухлулазе кваназе ва хӏухьбахъизе рес бугеб гьитӏинабго рукъ базе.
— Цогидазе кумек гьабизе ккани, мунгоги вукӏине кколаха ресалда вугев чи…
— Доб заманалда нижер хъизамалъул жанир чӏезе бакӏцин букӏинчӏо. Амма, гьаб нухбикьуда, тӏоцебе бана как балеб рукъ. Хадуб ракӏалде ккана нижерго росуцоязе, рикӏкӏаде инчӏого рукӏине гӏоло, газалъул заправка бан лъикӏилан. Гьелъги батила, гӏезегӏан нухлулал лъалхъулаан гьанир. Киназего кьолеб букӏана, дагьаб бугониги, квине квенги гьекъезе чайги. Аллагьасе гӏоло кӏвараб кумек гьабулеб буго нухлулазе.
— Хъизан-лъималазулги хӏакъалъулъ бицани бокьилаан.
— Дир буго щуго лъимер — лъабго яс ва кӏиго вас. Киналго цӏалана исламияб институталда. Дида цадахъ гьанирго рукӏуна кӏиявго васги. Кин бугониги, дун вуго талихӏав чи. Хъизамалъ абун букӏарабани гьаниб гӏалхуда чӏеларин абун, щиб гьабизе букӏараб? Дун Аллагьасе вокьулев чи ватила, тӏад калам гьабичӏого, дица малъараб гьабулей, гӏадамал хирияй лъади щвана дие.
Дир кӏудияв васас гъоркьиса ва исана, каникулазул заманалда, Къуръан цӏализе малъана лъабкъоялдасаги цӏикӏкӏун лъимада. Дунго гӏадин магӏишаталда хадур лъугьинчӏел руго гьелги. Алхӏамдулиллагь, Аллагь рехсолел, шаргӏалъул нухдасан унел руго киналго.
— Бицунеб рагӏана гьаниб бугин гӏадамазе пайдаяб лъимиланги. Цогидал бакӏаздасагицин гӏадамалги рачӏунел руго гьелда хадур. Щиб лъим гьеб?
— Гьаниб буго лъабнусго метралъул борхалъудаса дица бачараб пайдаяб, гӏадамал сахгьарулеб лъим. Гьитӏинав чи вугеб мехалдаго умумуз бицунеб рагӏун букӏана гьеб лъеца гӏемерав чи сахгьавунин абун. Гьеб дидагоги бихьана КамАЗалда хӏалтӏулеб заманалда. Пуланаб хӏалтӏи гьабулаго, килищ къотӏун букӏана дир. Дица гьеб щибаб къоялъ лъелъ лъолаан. Нуж бицун божиларо, къокъабго заманалда жаниб килищ сахлъана. Гьекъезе байбихьидал, лъалаго мадар лъугьуна, гьабсагӏаталда унтулеб бакӏги гьечӏо. Жакъа гьаб лъеда хадур рачӏуна Чачаналдасаги, Ингушетиялдасаги, Махӏачхъалаялдасаги гӏадамал. Гьаруна батӏи-батӏиял анализал. Гьезул хӏасилалда чӏезабун буго лъеца кумек гьабулин гьал хадур рехсарал унтаби сахгьариялъе:
1. Кванирукъалъул унтаби.
2. Халатбахъараб гастрит.
3. Кванирукъалъул ва бакьазул язваялъул унти.
4. Бакьазул унти.
5. Тӏул, ццидалкъвачӏа унтун бугони.
6. Цӏекӏгьан унтун бугони.
7. Чакаралъул диабет.
8. Кващумухъалъул унтаби.
Цо-цояз абула лъим бичизе бегьилаанин абун. Дун бечелъиялда бахиллъулев чи гуро. Дун вуго Аллагьасе гӏоло хӏалтӏулев чи. Гьаб лъеца эбел сахгьаюрав чияс дие Махӏачхъалаялда рукъ кьолеб букӏана. Дица гьебцин босичӏо.
— Рагӏана дуца гӏуцӏун бугин гурхӏел-рахӏмуялъулаб фондилан абунги. Щиб хӏалтӏи гьелъ гьабулеб?
— Гьаб буго чанго районалде гӏадамал унеб нухрикьи. Гьелъ гӏемерисез байбихьана нижехъе садакъаялъе кьезе цӏияб бугониги, ретӏараб бугониги ретӏел. Нижеца гьеб бикьула росдал ресукъал гӏадамазе. Гьанибе ретӏел бачӏиндал, лъазабула мажгитазул имамзабазда, ресукъазе ретӏел-хьит босизе рачӏаян.
Гьелдаго цадахъ нухлулазе нижеца кьола гьоцӏоги, хӏанги, чедги.
Цо-цо мехалда бикьизе гьанибе бачӏуна пихъги цогидал нигӏматалги.
Гьаниб буго бокьарав чияс гӏарац рехулеб ящикги, гьебги нижеца битӏула мина бухӏаразе, мажгиталъул къваригӏелабазе, рес къотӏаразе. Гӏоротӏа росдал мадраса газалдалъунги хьезабула нижеца.
— Хӏеж борхизе рес кканищ?
— Ккана. Гьеб буго дие бищун ине бокьулеб бакӏги. 16 нухалъ щвана гьениве. Цо соналъ, Минаялда вукӏаго, дида батана долларазул цӏураб къвачӏа. Цӏех-рех гьабидал, баянлъана гьелъул бетӏергьан Дагъистаналдаса даргинай йикӏин.
Гьаниб аскӏобги батун букӏана меседил алатал. Кӏиго соналъ ралагьаниги, гьезул бетӏергьаби ратизе кӏвечӏо. Гьелъул багьа-къадарги чӏезабун, садакъаде кьуна гӏарац.
Гьаб дунялалда дидасаги рес бугел гӏадамал гӏезегӏан руго. Амма киназдаго гуроха цогидал ричӏчӏулел. Хьул буго ахир-къадги киназдаго бичӏчӏилин доб дунялалде лъицаниги щибго жо цадахъ босулареблъи. Нилъедасаго тӏокӏаб садакъаде кьезе ккола. Нилъедаса лъикӏал гӏадамалги дунялалдаго рукӏунаро, цогидазулги къимат гьабулеб бугони. Нилъеего тараб магӏишат буго гӏадада хвараб рикъзи. Садакъаде кьураб — даимго батизе бугеб лъикӏлъи.
Патӏимат Расулова