Тӏоцебесеб гали тӏамулес, кӏиго соналъ налог кьезе кколаро
«Хӏакъикъаталъул» редакциялде цӏалдолез ритӏун рачӏарал кагътазда цӏехолеб буго: «Индивидуалияб предпринимательлъиялъул (ИП) цогидаб бизнесалдаса щиб батӏалъи бугеб? Гьеб рагьизе ккани, гӏемераб гӏарац кьезе кколин ва битӏахъе налогаз гъанкъулин абула. Гьелъул хӏакъалъулъ газеталда хъвани, бизнесалде байбихьизе бокьарал чагӏазе кумек букӏинаан», — илан.
Гьеб масъалаялда тӏасан дица гара-чӏвари гьабуна ДРялъул гьитӏинаб ва гьоркьохъеб бизнесалъул хӏалтӏухъабазул профсоюзалъул рескомалъул председатель Руслан Мухӏамадовасулгун.
— Руслан, индивидуалияб предпринимательлъи (ИП) сунда абулеб?
— РФялъул законалда рекъон, ИП ккола юридикияб гьумер гӏуцӏичӏого гьабулеб предпринимательлъи, ай жалго бетӏергьанаб гьитӏинаб бизнес. Гьелъул кӏвар бугеб хаслъилъун ккола, щиб кканиги, жиндирго буголъиялъул жаваб живго хважаинас кьезе кколеб букӏин.
— ИПялъул хъвай-хъвагӏай киб гьабулеб, гьеб масъала тӏубазабулаго кигӏан заман ва харж унеб?
— ИПялъул хӏалтӏи гӏуцӏизе кколеб къагӏидаялъул хӏакъалъулъ мухӏканго хъван буго N 129-ФЗ «О государственной регистрации юридических лиц и индивидуальных предпринимателей» абураб РФялъул федералияб законалда ва РФялъул гражданияб кодексалда. Гьезда рекъон, ИПялъул хъвай-хъвагӏай гьабизе бегьула гӏумру гьабун вугеб бакӏалъул МФЦялда яги налогазул инспекциялда. Гьенирго кьола къваригӏунел документазул сияхӏ, кумек гьабула гьел цӏезе ва хъвай-хъваялъул хӏалтӏи лъабго къойил болжалалда тӏубазабула. Цогидаб бизнес гьабулаго тӏалаб гьабулеб къагӏидаялъ нотариусалда документал тасдикъ гьари ИПялъе къваригӏунаро. Пачалихъияб пошлина абун кьезе ккола 800 гъуруш.
— Лъил ихтияр букӏунеб ИП рагьизе?
— РФялъул щивав гражданинасул ихтияр букӏуна гьединаб бизнес гьабизе, гьелъие хӏукуматалъ кумекги гьабула.
— ИП рагьулаго, ветераназе ва инвалидазе пачалихъалъул рахъалдасан кинабгӏаги кумек букӏунищ?
— Гьеб рахъалъ ветераназе ва инвалидазе кинабгӏаги бигьалъи бихьизабун гьечӏо. Амма гьеб бизнесалъул хважаинас инвалидал хӏалтӏуде росани, гьес хӏукуматалъе кьезе кколеб налог 30 проценталъ дагь гьабула.
— ИПялъ лъагӏалида жаниб кигӏан налог кьезе кколеб?
— Цебеккунго гьадигӏанаб хайир щвезе бугин абун, лъагӏалида жаниб цо нухалъ кьола налог. Щибаб шагьаралда ва районалда гьелъул къадарги батӏи-батӏияб букӏуна. Буго «Упрощенная система» абун налог босулеб къагӏидаги. Гьеб буго гьитӏинаб бизнесалда ругел чагӏазе хӏукуматалъ гьабулеб кумек, гьелъул аслиял гӏаламатал ккола цӏакъго гӏадатияб хӏисаб гьаби ва кьей, гьединго чара гьечӏого кьезе кколеб чанго налогалъул бакӏалда цо налог кьезе бегьулеб букӏин.
Щолеб хайиралъухъ балагьичӏого, ИП рагьарасда тӏадаб буго социалиял фондазде чӏезабураб къадаралда гӏарац кьезе. 2014 соналда кьезе кколаан 20727 гъуруш, 2015 соналда — 22261 гъуруш, 2017 соналда – 23400 гъуруш. Фермераз кьезе ккола росдал магӏишаталъул цогояб налог.
— ИП къазе бокьани, щиб гьабизе кколеб?
— Кредиторазул тӏалабал тӏуразарун бажарулеб гьечӏони, ИП банкротлъун рикӏкӏуна. Гьеб тадбир тӏубазабула Арбитражияб судалъ. Гьеб хӏукму къуваталде лъугьаралдаса нахъе, ИП вугилан абун гьабураб хъвай-хъвагӏаялъул къуват хола.
ИП банкротлъун рикӏкӏейилан гӏарза кьезе бегьула живго индивидуалияв предпринимателас, кредиторас яги гьесул вакилас.
— Къваригӏани, малъа-хъваялъулаб кумек лъица гьабулеб?
— Буго республикаялъул предпринимателазе чӏобого юридикияб ва финансалъулаб консультативияб кумек гьабулеб агентство. Гьелъул вакилзаби руго щибаб шагьаралда ва районалда.
— Гӏолохъабазе гьабулеб кумекго букӏунищ?
— Тӏоцебе бизнесалде байбихьулев предприниматель кӏиго соналъ налогаздаса эркен гьавула. Лъикӏал хӏасилал рихьизаруни, гьесие рес буго гӏарцулаб грант щвезеги. Кредит босиялъеги бигьалъи гьабун буго. Гьеб мурадалда, бизнес-планги босун ине ккола Россельхозбанкалде. Рес буго лизингалъулаб компаниялдаса техника тӏалаб гьабизеги.
— Руслан, гӏолохъанал, бизнесалъе жеги хӏалбихьи гьечӏезе щиб гӏакълу дуца кьелеб?
— Хӏалбихьи щвеялъе, байбихьизе ккола гьитӏинаб, чӏахӏиял харжал унареб бизнесалдаса, хӏасил кколеб бугони, гьеб кӏодогьабизе бегьула. Цебе гӏадин, гьанже щибаб къоялъ рачӏунел халгьабулел чагӏиги рукӏунаро. ИПялъе квалквал гьабулеб бугони, гӏарзаги хъван, нижехъе рачӏа. Нижер профсоюзалъ цӏунула гьезул закониял ихтиярал.
— Заманалъулаб хъвай-хъвагӏаялда рекъон, ИПялъул хъвай-хъвагӏай гьабизе бегьулищ?
— Хъвай-хъвагӏай гьабула гӏумру гьабун вугеб адресалда рекъон, паспорталда «заманалъулаб» абун хъвай-хъвагӏай букӏинеги бегьула. Хъвай-хъвагӏай бугеб бакӏалъухъ балагьичӏого, хӏалтӏи гӏуцӏизе ихтияр букӏуна РФялъул бокьараб шагьаралда ва районалда.
— ИП рагьарасул ихтияр бугищ, живго жинцаго хӏалтӏуде восанилан, хъвай-хъвагӏай гьабизе ва жиндиего захӏматалъулаб книжка цӏезе?
— Предприниматель хӏалтӏухъанлъун рикӏкӏунаро ва захӏматалъулаб книжкаялда хъвай-хъвагӏаялги гьаруларо. Хӏалтӏулев вугин абун хъвай-хъвагӏай гьабуни, гьес жинцаго жиндиргогун захӏматалъулаб къотӏи-къайги, захӏматалъулаб книжкаялда хъвай-хъвагӏайги гьабизе ккола, хӏалтӏухъан хӏисабалда, налогалги кьезе ккола. Гьеб буго магӏнаги хайирги гьечӏеб иш.
— ИПялъул цӏар букӏине бегьулищ?
— Ихтияр букӏуна ИПялъе чӏобого бокьараб цӏар кьезе. Документазда ва нуцӏида бараб табличкаялда къваригӏуна ИПялъул цӏар. Гьединго хъвай-хъвагӏай гьабизе бегьула къайиялъулги (товарный знак).
— Хӏалтӏул стаж букӏунищ?
— Хайир щолеб букӏин-букӏунгутӏи цӏехечӏого, ИП рагьараб къоялдаса нахъе гьеб къазегӏан, предпринимателасе пенсиялъул стаж рикӏкӏуна.
— ИП бугони, цогидаб бакӏалда хӏалтӏизе ихтияр букӏунищ?
— Букӏуна. Тӏадежоялъе, дур бизнес бугин хӏалтӏуда бицине бегьула. Налогазе кьезе кколеб гӏарцул къадаралъе гьелъ кинабгӏаги асар гьабуларо.
Нури Нуриев