Аслияб къагӏидаялъ унтарал руго Махӏачхъалаялда
Роспотребнадзоралъул Дагъистаналда бугеб управлениялъ лъазабулеб буго республикаялда свинка унтиялъ унтарал гӏемерлъулел ругилан. 2018 сон байбихьаралдаса нахъе гьелъ унтун вуго 357 чи. Аслияб къагӏидаялда унтарал руго Махӏачхъалаялда ва Гъизилюрт районалда. Унти тӏибитӏиялъе ругел гӏиллабазул цояб ккола гӏадамаз прививкабаздаса инкар гьаби. 2018 соналъул январалде прививкаби гьаричӏезул къадар бахун буго 12 азарго чиясде. Гьезда гьоркьор руго лъимал ва 17 соналде рахарал гӏолилал. Гьеб киналъулго хӏисабги гьабун, марталда 9-11 классазул цӏалдохъабазе гьаризе руго прививкаби.
345 чиясе диспансеризация гьабизе буго
Гӏадамазул диспансеризация гьабиялде кӏудияб кӏвар кьолеб буго республикаялда. Исана гьеб гьабизе буго 345 азарго чиясе. Щивасда тӏадаб буго лъабго соналда жаниб цо нухалда диспансеризация гьабизе. Дагъистаналъул Сахлъицӏуниялъул министерствоялъул бетӏерав терапевт Мухӏамад Гӏабдулаевас абулеб буго жидерго сахлъиялде заманалда кӏвар кьейилан.
Исанасеб диспансеризация тӏобитӏизе буго цӏиял къагӏидабазда рекъон. Масала, гьабизе буго онкоскрининг. 39-51 соназда ругел руччабаз кӏиго лъагӏалида жаниб цо нухалда гьабизе лъикӏаб буго маммография. Ахираб заманалда цӏикӏкӏунеб буго кӏудияб бакьалда рак унти бугезул къадарги. Гьединлъидал 49 соналдаса тӏадехун ругезул гьелъулги халгьабизе буго.
Чӏегӏераб чай
Гӏадамасул чорхол сахлъиялъе кӏудияб квербакъи гьабула чаялъ. Гьелъул ватӏан ккола Индия ва Китай. Россиялде гьеб щвана XV гӏасруялда. Тӏоцебе чай гӏезабизе байбихьана Батумиялда ва Чаквеялда. Амма бищунго гӏемер хӏалтӏизабула чӏегӏераб чай.
Чаялда гъорлъ букӏуна: 4 процент кофеиналъул, 18 процент алколоидалъул, 16-25 процент органикиял гурел кислотабазул, 27 процент крахмалалъул, 20 процент клетчаткаялъул. Рукӏуна гьединго гӏемерал витаминал, квен биинабиялъе хӏажалъулел ферментал ва гликозидал, каротин, теафловин ва фитонцидал. Чаялда гъорлъ рукӏунел витаминазул къадар апельсиналъул ва лимоналъул соказда гъорлъ рукӏунездасаги 4 нухалъ цӏикӏкӏуна.
Халкъияб медицинаялда чай хӏалтӏизабула чорхол гӏаммаб хӏалтӏи рукӏалиде ккезабиялъе, би хӏалтӏизабиялъе, рухӏ дагьлъи, бетӏер свери нахъчӏваялъе, квачалъул яги ботӏрол унти сах гьабиялъе.
Чаялда цадах хӏалтӏизабизе пайдаяблъун рикӏкӏуна лимон, гьелъ кваниде гъира базабула. Гӏечул къанцӏагун ялъуни гьоцӏогун цадахъ чай лъикӏаб буго полиатрит, ччорбазул ялъуни суставазул унтаби ва ларингит унти бугеб мехалъ. Чаялъ би бацӏцӏад гьабула, квен бихӏинабиялъе квербакъула, кванирукъ щула гьабула, къеч буссинабула, гӏадалнахул хӏалтӏи роцӏцӏинабула. Гьанжесеб медицинаялда рекӏедаса арав чиясе цӏияб чӏегӏераб чай кьола. Гьелъ рукӏалиде бачуна рекӏел хӏалтӏи, кьола къуват ва хӏалтӏуде гъира базабула.