{
"word": "-de",
"forms": [
"-нибудь"
],
"labels": [
"edat",
"belgisiz zamir"
],
"senses": [
{
"examples": [
{
"tr": "biri",
"av": "щив вугониги"
},
{
"tr": "bir şey",
"av": "щиб бугониги"
},
{
"tr": "bir gün; ne zaman olursa",
"av": "кида бугониги"
},
{
"tr": "biraz; herhangi bir",
"av": "кигӏан бугониги"
}
]
}
]
}
{
"word": "-de",
"forms": [
"-то"
],
"labels": [
"edat"
],
"senses": [
{
"text": "-али, -яли",
"precomment": "ifrazat",
"examples": [
{
"tr": "gitmeye gittim ama onu bulamadım",
"av": "унали вукӏарав дун, амма дов ватичӏо"
}
]
},
{
"precomment": "belirsiz",
"text": "-алиго, -ялиго",
"examples": [
{
"tr": "biri",
"av": "щивалиго"
},
{
"tr": "bir şey",
"av": "щибалиго"
},
{
"tr": "bir yerde; nerede ise",
"av": "кибалиго"
},
{
"tr": "bir yere",
"av": "кибеялиго"
},
{
"tr": "neredense",
"av": "кисаялиго"
}
]
},
{
"text": "-ха",
"precomment": "pekiştireç",
"examples": [
{
"tr": "tam da bunu istiyordum",
"av": "гьебха дие бокьун букӏараб"
}
]
}
]
}
{
"word": "-de / -da; yanında",
"forms": [
"при"
],
"senses": [
{
"text": "аскӏоб",
"precomment": "lokatif hal ile edat; yanında, yakınında",
"examples": [
{
"tr": "evin yanına bahçe kurmak",
"av": "рукъалда аскӏоб ах гьабизе"
}
]
},
{
"precomment": "aitliği, bağımlılığı gösterir",
"examples": [
{
"tr": "enstitü bünyesindeki laboratuvar",
"av": "институталъул лаборатория"
}
]
},
{
"precomment": "eylemin yapıldığı yeri gösterir",
"examples": [
{
"tr": "karargahta çalışmak",
"av": "штабалда хӏалтӏизе"
}
]
},
{
"precomment": "huzurunda",
"examples": [
{
"tr": "benim yanımda",
"av": "дида аскӏоб (цебе)"
},
{
"tr": "senin yanında da söyler",
"av": "мун вугеб бакӏалдаги (дуда цебесанги) абила дос"
}
]
},
{
"text": "заманалда",
"precomment": "sırasında, devirde",
"examples": [
{
"tr": "I. Petro döneminde; I. Petro zamanında",
"av": "Петр Первыясул заманалда"
}
]
},
{
"precomment": "ortamı, durumu belirtir",
"examples": [
{
"tr": "sokağı geçerken",
"av": "къватӏ къотӏулаго"
}
]
},
{
"precomment": "bir şeyin varlığını gösterir",
"examples": [
{
"tr": "param yanımda",
"av": "гӏарац дихъ буго"
}
]
},
{
"precomment": "rağmen",
"examples": [
{
"tr": "tüm isteğe rağmen",
"av": "кигӏан бокьун букӏаниги (гъира букӏаниги)"
}
]
},
{
"text": "сабаблъун",
"precomment": "sayesinde",
"examples": [
{
"tr": "senin yardımınla",
"av": "дур кумекалдалъун (дур кумек сабаблъун)"
}
]
}
]
}
{
"word": "-de, -da; yanında",
"homonym": 1,
"forms": [
"у"
],
"labels": [
"edat"
],
"senses": [
{
"text": "аскӏоб, цебе, хьолбохъ, ахада, хьибилалда",
"precomment": "yakınında, yanında",
"examples": [
{
"tr": "duvarın yanında",
"av": "кьадада аскӏоб"
},
{
"tr": "pencerenin yanında oturmak",
"av": "горда аскӏов гӏодов чӏезе"
},
{
"tr": "dağın eteğinde",
"av": "мугӏрул ахалъуда"
},
{
"tr": "hastanın baş ucunda",
"av": "унтарасул бусада цеве"
}
]
},
{
"text": "рулалъухъ",
"precomment": "birinin faaliyet aracını belirtirken",
"examples": [
{
"tr": "dümeninde",
"av": "рулалъухъ"
}
]
},
{
"text": "хаслъул падежалъул магӏнаялда",
"precomment": "sahip belirtilirken",
"examples": [
{
"tr": "herkesin kendi aklı var",
"av": "щивасул жиндирго гӏакълу"
},
{
"tr": "çok kitabım var",
"av": "дир гӏемерал тӏахьал руго"
}
]
},
{
"text": "жиндихъ, жиндихъа падежазул магӏнаялда",
"precomment": "bir şeyin olduğu kişi veya nesneyi belirtirken",
"examples": [
{
"tr": "akrabaların yanında yaşamak",
"av": "яшав гьабун, гӏагарал чагӏазухъ чӏезе"
},
{
"tr": "birinden yardım istemek",
"av": "лъихъаниги кумек тӏалаб гьабизе"
}
]
},
{
"text": "жиндихъа падежалъул магӏнаялда",
"precomment": "kaynak belirtilirken",
"examples": [
{
"tr": "arkadaştan kitap almak",
"av": "гьалмагъасухъа тӏехь босизе"
}
]
},
{
"text": "хаслъул падежалъул магӏнаялда",
"precomment": "bir şeyin bir kısmını belirtirken",
"examples": [
{
"tr": "bu sandalyenin bir bacağı kırık",
"av": "гьаб бакӏил цо бох бекун буго"
}
]
}
]
}
{
"word": "-de, -da; yanında",
"homonym": 2,
"forms": [
"у"
],
"labels": [
"ünlem"
],
"senses": [
{
"text": "вай",
"precomment": "korku ifade eder",
"examples": [
{
"tr": "vah, ne kadar korkunç!",
"av": "вай, дун хӏинкъулев вуго!"
}
]
},
{
"text": "гӏай",
"precomment": "azarlama, tehdit, öfke ifade eder",
"examples": [
{
"tr": "ey lanet olası!",
"av": "гӏай, нагӏанабатад!"
}
]
},
{
"text": "вай, вабабай, валалай",
"precomment": "şaşkınlık ifade eder",
"examples": [
{
"tr": "ah, burada ne kadar da güzel!",
"av": "вабабай, гьаниб бугеб лъикӏ!"
}
]
}
]
}
{
"word": "-den",
"forms": [
"из-",
"изо-",
"изъ-",
"ис-"
],
"labels": [
"önek"
],
"senses": [
{
"text": "кисаниги къватӏибехун багъари, ин",
"examples": [
{
"tr": "sürgün etmek",
"av": "къватӏибе бачахъизе"
}
]
},
{
"text": "иш тӏубай, рагӏалде бахъинаби",
"examples": [
{
"tr": "yırtmak; paralayarak parçalamak",
"av": "бихъ-бихъун (тӏутӏун) базе, пара-пара гьабизе"
}
]
},
{
"text": "тӏатӏала (гӏемер) гьаби",
"examples": [
{
"tr": "yaralamak",
"av": "лъукъ-лъукъизе, лъукъ-лъукъун рехизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "-den",
"stress": 1,
"forms": [
"от",
"ото"
],
"labels": [
"edat",
"ilgi durumuyla"
],
"senses": [
{
"text": "-са, -хъан",
"precomment": "bir şeyin başlangıç noktasını gösterir",
"examples": [
{
"tr": "baştan ayağa",
"av": "бетӏералдаса хӏатӏазде щвезегӏан"
},
{
"tr": "şehirden kuzeyde",
"av": "шагьаралдаса севералдехун"
},
{
"tr": "kardeşimden geliyorum",
"av": "дун вацасухъан вачӏунев вуго"
}
]
},
{
"text": "-сан, -хъан",
"precomment": "bir şeyin kaynağını gösterir",
"examples": [
{
"tr": "bu bizden kaynaklanıyor",
"av": "гьеб нилъедасан бачӏунеб буго"
},
{
"tr": "birinden mektup almak",
"av": "лъихъанниги кагъат бачӏине"
}
]
},
{
"text": "-алъул, -ялъул, -ял",
"precomment": "bir şeyle bağlantıyı gösterir",
"examples": [
{
"tr": "tezgah başından işçi",
"av": "станокалъул хӏалтӏухъан"
},
{
"tr": "bilim insanları",
"av": "гӏелмуялъул (гӏелмиял) гӏадамал"
}
]
},
{
"text": "-алъул (ялъул), -азул (-язул), -л, -са",
"precomment": "parçanın ait olduğu bütünü gösterir",
"examples": [
{
"tr": "kilit anahtarı",
"av": "кӏулазул кӏул"
},
{
"tr": "ekmekten bir dilim kesmek",
"av": "чадидаса мочӏу къотӏизе"
},
{
"tr": "başından kıl",
"av": "ботӏрол рас"
}
]
},
{
"text": "-алъе (-ялъе), -е, -даса",
"precomment": "kaçınılan bir şeyi gösterir",
"examples": [
{
"tr": "diş ağrısı ilacı",
"av": "гӏосол унтиялъе дару"
},
{
"tr": "yağmurdan sığınak",
"av": "цӏададаса рахчулеб бакӏ"
}
]
},
{
"text": "-ца, -алъ (-ялъ)",
"precomment": "nedeni gösterir",
"examples": [
{
"tr": "gözler gözyaşından kızarmış",
"av": "магӏица багӏарлъарал берал"
},
{
"tr": "susamaktan kıvranmak",
"av": "къечалъ гӏазаб кьезе"
},
{
"tr": "sevinçten şarkı söylemek",
"av": "вохиялъ кечӏ ахӏизе"
}
]
},
{
"text": "-са",
"precomment": "birinciye zıt olan başka bir nesneyi gösterir",
"examples": [
{
"tr": "gerekli kitapları gereksizlerden ayırmak",
"av": "къваригӏунел тӏахьал къваригӏунарездаса ратӏа гьаризе"
},
{
"tr": "iyiyi kötüden ayırt etmek",
"av": "квешалдаса лъикӏаб батӏа бахъизе"
}
]
},
{
"text": "-алъул (ялъул)",
"precomment": "ortaya çıkış anını belirtir",
"examples": [
{
"tr": "bir ekim tarihli mektup",
"av": "тӏоцебесеб октябралъул кагъат"
}
]
},
{
"text": "-са(н)",
"examples": [
{
"tr": "yıldan yıla",
"av": "соналдаса соналде"
},
{
"tr": "günden güne",
"av": "къоялдаса къоялде"
},
{
"tr": "zaman zaman",
"av": "зама-заманалдасан"
}
]
}
]
}
{
"word": "-den",
"forms": [
"ото"
],
"labels": [
"edat"
],
"see_also": [
{
"target": "от",
"kind": "see"
}
]
}
{
"word": "-den ziyade",
"stress": 2,
"forms": [
"нежели"
],
"labels": [
"bağlaç",
"eskimiş sözcük"
],
"senses": [
{
"text": "-даса",
"examples": [
{
"tr": "bu sandığından daha kolay",
"av": "гьеб дуда ракӏалде кколелдаса бигьаяб буго"
},
{
"tr": "hastanın durumu bugün dünkünden daha iyi",
"av": "унтарав соналдаса жакъа лъикӏ вуго"
},
{
"tr": "yarardan çok zarar getiriyor",
"av": "гьелъ пайдаялдаса зарар цӏи-кӏкӏун гьабула"
}
]
}
]
}
{
"word": "-den, -dan",
"homonym": 1,
"forms": [
"из"
],
"senses": [
{
"text": "см. из (предлог)"
}
]
}
{
"word": "-den, -dan",
"homonym": 2,
"forms": [
"из",
"изо"
],
"labels": [
"edat",
"ilgi durumu"
],
"senses": [
{
"text": "-са(н), -лъ",
"precomment": "nereden",
"examples": [
{
"tr": "evden çıkmak",
"av": "рокъоса къватӏиве вахъине"
},
{
"tr": "kolhozdan getirmek",
"av": "колхозалдаса босун щвезабизе"
},
{
"tr": "Moskova'dan geldi",
"av": "дов Москваялдаса вачӏана"
},
{
"tr": "nehir taştı",
"av": "гӏор (щун) рагӏалъабаздаса къватӏибе кӏанцӏана"
},
{
"tr": "akıldan çıkarmak",
"av": "ботӏролъа (рекӏелъа) нахъе (добахъа) рехизе"
},
{
"tr": "gazetelerden öğrenmek",
"av": "газетаздасан лъазе"
}
]
},
{
"text": "-л, -са(н)",
"precomment": "bütünün bir kısmının ayrıldığını gösterir",
"examples": [
{
"tr": "ikisinden biri",
"av": "кӏигоялъул (кӏигоялдасан) цояб"
},
{
"tr": "hepsinin en iyisi",
"av": "киназдасаго лъикӏаб"
},
{
"tr": "halktan biri",
"av": "халкъалда гьоркьоса вачӏарав чи"
}
]
},
{
"text": "-л, -са",
"precomment": "bir şeyin başka bir şeye dönüşmesini gösterir",
"examples": [
{
"tr": "yerleşim yerinden bir şehir büyüdü",
"av": "поселокалъул шагьар гӏун бачӏана"
}
]
},
{
"text": "-л",
"precomment": "malzeme, bileşim belirtirken",
"examples": [
{
"tr": "taş ev",
"av": "ганчӏил мина, рукъ"
},
{
"tr": "gül buketi",
"av": "розабазул квацӏи"
},
{
"tr": "deri ayakkabı",
"av": "тӏомол ботинкаби"
},
{
"tr": "yün hırka",
"av": "(квасул) шалил кофта"
}
]
}
]
}
{
"word": "-den; ile",
"forms": [
"с(со)"
],
"see_also": [
{
"target": "с",
"kind": "see"
}
]
}