Вирусолог, профессор, РАНалъул член-корреспондент, Сеченовасул цӏаралда бугеб институталъул директор ккола Александр Лукашев. Коронавирусалъул масъалабазул хӏакъалъулъ гьесулгун букӏараб гара-чӏвариялда рорхулел руго гӏезегӏан кӏвар бугел суалал. «Хӏакъикъаталъул» цӏалдолезе гьелъул кӏвар букӏинги хӏисабалде босун, нижеца гьеб бахъулеб буго къокъги гьабун.
— Александр Николаевич, коронавирусалъ унтуларел чагӏи рукӏунищ?
— Халкъалъул лъабго бутӏа гьабун цо бутӏа гӏадамазул букӏуна коронавирусалда данде «клеточный» абулеб иммунитет бугеб. Гьеб гӏадатияб антителазул иммунитет гуро. Гьел ккола лимфоцитал, ай коронавирусалъул клеткаби лъалел ва гьел чӏвалел иммунияб системаялъул Т-клеткабазул клонал.
— Цоял бигьаго, цогидал захӏматго унтиялъе гӏилла щибха?
— Кинабго бараб букӏуна инсанасул чорхолъе ккарал коронавирусазул къадаралда: азарго вирус ккун бугони, бигьаго унтула, миллион ккани — захӏматго унтула.
— Коронавирусалдаса сах гьавурав чи кӏиабизе унтулищ?
— Къанагӏат унтула, амма захӏматго унтуларо.
— Коронавирус гӏадаб хӏинкъи бугеб унти бахинчӏого букӏиналъе сапнаца кверал чуриялъ кумек гьабулищ?
— Бактериязда данде хӏалтӏи-забулеб хасаб сапун рикӏкӏинчӏого, гӏадатияб сапнацаги вирусал чӏвала. Коронавирусалъул хъал букӏуна липидазул, ай вирус ккола нахулъ бугеб цӏакъ гьитӏинаб зарра. Гьединлъидал вирус бокьараб сапнаца бихха-хочизабула.
— Коронавирусалдаса цӏуниялъе гӏаракъи-чагъиралъ квербакъулин абураб жо битӏараб бугищ?
— Къвакӏарал гьекъолел жалазул коронавирусалдаса цӏуниялъе бицине гӏураб пайда букӏунаро. Антисептик хӏисабалда хӏалтӏизабизе бегьула, ай кверазда ва гьурмада ругел вирусал чӏваялъе, гьебгиха 60 проценталъул къвакӏи бугеб.
Хъалиян бухӏулел чагӏазул хӏакъалъулъ абуни, гьелъие батӏи-батӏиял цӏех-рехаз батӏи-батӏияб къимат кьолеб буго. Цояз абулеб буго хъалиянчагӏи коронавирусалъ дагь унтулин, амма гьезул цӏа-кан бахин, гьуърал гьорой (пневмония) захӏматаб букӏунин.
— Кинавго чиясе вакцина гьабизе бугин абураб хабар битӏараб бугищ?
— Вакцина киназего щвезе бугищин гьикъаниго битӏун букӏина. Вакцина кколелъулха цӏакъ багьаяб препарат.
— Нилъеца маскаби кида рахъи-зе ругел ва социалияб манзил цӏуниялдаса кида инкар гьабизе бугеб?
— Гьеб бараб букӏина гӏураб къадаралда вакцина чӏезабиялда ва коллективияб иммунитет лъугьиналда. Амма коронавирус тӏубанго тӏагӏунаро, гьединлъидал херал, унтарал чагӏаз хадубги цӏуни-къай гьабизе ккезе буго. Бачӏунеб соналъул ихдалиде ахӏвал-хӏал лъикӏлъизе бегьула.
— Дун коронавирусалъ унтун вуго, амма тохтурасухъе ине бокьун гьечӏо. Вирусазда данде рихьизарурал дараби рокъорго гьаризе бегьуларищ?
— Вирусазде данде хӏалтӏизарулел гӏемерисел дараби загьруяллъун рикӏкӏуна, черхалъе гьез квешаб асар гьабизе бегьула. Гьединлъидал, дару тохтурас хъвазе ккола. Нилъго нилъецаго сах гьаризе лъугьине бегьуларо. Щайгурелъул, рукъалъул шартӏазда COVID-19 къватӏул унтабаздаса батӏа бахъизе кӏоларо.
— Коронавирусалдаса цӏуниялъе Россиялда вакцина гьабун буго. Амма дир ракӏ чӏоларо гьелъ лъикӏаб хӏасил кьезе букӏиналда. Сахлъиялъе вакцинаялъул кинабгӏаги хӏинкъи букӏинадай?
— Россиялда хъвай-хъвагӏай гьабуна кӏиго батӏияб вакцинаялъул. «Спутник V» абураб вакцина хӏадурана академик Гамалейил цӏаралда бугеб эпидемиологиялъул ва микробиологиялъул НИЦРалъ. Кӏиабилеб — «ЭпиВакКорона» — «Вектор» абураб вирусологиялъул ва биотехнологиялъул гӏелмияб централъ. Рахунел унтабазул тохтурзабаз тӏоритӏарал цӏех-рехаз кӏиябго вакцинаялъе лъикӏаб къимат кьуна ва прививка гьабун хадуб коронавирусалъ унтулареблъи чӏезабуна. Жеги унел руго гьезул клиникиял хӏалбихьиял. Вакцинация гьабизе буго жидеего бокьун, ай гьелдаса инкар гьабизеги бегьула.
— Дие бокьун буго вакцина гьабизе. Кин гьеб гьабилеб?
— РФялъул Сахлъи цӏуниялъул министерствоялъ лъазабухъе, тӏоцебесеб иргаялда, вакцина гьабизе буго учительзабазе ва медиказе. Бокьарав чиясе рес буго вакцинаялъул клиникиял хӏалбихьиязда гӏахьаллъизеги. Гьелъул хӏакъалъулъ цӏех-рех ва хъвай-хъвагӏай гьабизе бегьула mos.ru порталалъул гьумералда.
— Кида нилъ коронавирусалдаса тӏуранго эркенлъизе ругел?
— Гӏураб къадаралда иммунитет бугел гӏадамал гӏемерлъидал. Гьебги ккола халкъалъул 50-70 процент. Иммунитет бугел чагӏазул къадар цӏикӏкӏанагӏан, дагьаб букӏина вирусалде данде гьарулел тадбиразул кьвари ва хӏалуцин.
— Дур пикруялда, коронавирусалъул хӏинкъи гьечӏинги абун, тохтурзабаз маскаби рахъизе изну кьураб заман кидадай букӏина?
— Самоизоляциялде дандеккун, маска ккола коронавирусалдасаги цогидал унтабаздасаги цӏуниялъе бищунго гӏадатияб, хӏинкъи гьечӏеб ва цӏикӏкӏун харж унареб сабаб. Дир пикруялда, бачӏунеб соналъул январалдаса байбихьун, дагь-дагьккун маскабаздаса инкар гьабизе бегьила.