Гьал къоязда «Дождь» телеканалалдасан бихьизабуна нилъер республикаялдаса лъабго ясалъул хӏакъалъулъ «Снявшие хиджаб» абураб документалияб фильм.
Гьел ясаз бицунеб буго жал ро-къосеб зулмуялдаса лъутанилан. Гьединго инкар гьабунила чамалиго соназ тӏад чӏварал хӏижабаздаса. Гьезул цояй ккола лъабго лъимадул эбел Нина. Гьелъ хӏижаб бахъун буго 17 соналъги чӏван.
Нинаца бицунеб буго гьитӏинго инсуца жий Грузиялде гӏагарлъиялъухъе ясазул суннат гьабизе йитӏанила, хадуй расги бокьичӏого росасе кьунила. Гьанже ятӏалъун рагӏула.
Цогидал ясазулги гьелдаго релълъарал лъугьа-бахъинал ккун руго. Гьезул цоялдаса жиндирго инсуца инкарги гьабун рагӏула.
Гьанже фильм къватӏибе бачӏун хадуб Нинае хӏинкъаби кьезе гьей хӏалтӏулеб тукаде кӏиго бихьинчиги вачӏун вукӏун вуго. Гьединлъидал гьелда аскӏов хъаравул тезелъун фильмалъул авторалъги инсанасул ихтиярал цӏунулезги гӏарац бакӏарулеб буго.
Палхӏасил, гьел ясазул къисматалда ракӏ гурхӏун буго цо халкъ, цогидал руго гьез Дагъистан суризабунилан бицунел, лъабабилел руго гьезда гӏайиб гьечӏин, гьезул хъизамазда гурони, гьединлъидал жамгӏияталъ хвасар гьаризе кколин гьелилан.
Жийго фильмалъул автор Марфа Смирновалъги абулеб буго жинца хас гьабун дагъистаниялин, бусурбабиян рахъарал ясал гурила гьел. Жиндие бокьун букӏанила рокъосеб зулмуялдаса эркенлъизе къваригӏарал руччаби рихьизаризе.
Гьеб фильмалда тӏасан пикру загьир гьабулаго, машгьурав журналист Максим Шевченкоца абуна Дагъистаналъул жамгӏияталъул хӏакъалъулъ бицунеб лахӏчӏегӏераб гьереси кколила гьеб, щайин абуни гьей лъабайго ясалъул гӏадаб къисмат Дагъистаналъул тӏолалго руччабазулги бугилан ракӏалде ккезе бегьулила фильмалъухъ балагьидал.
Гьединлъидал Шевченкоца мисалалъе рачунел руго бутӏрузда кӏазал къарал, амма гӏелмугун жамгӏияб хӏалтӏи цадахъ бачунел талихӏал руччабиги.
Араб анкьалда Марфа Смирновалъул фильмалда тӏасан хабар ккана Миллияб политикаялъул ва диниял ишазул рахъалъ министерствоялъул данделъиялдаги.
Цогидаздаго цадахъ гьелда тӏасан пикру загьир гьабуна жамгӏияй хӏаракатчӏужу Патӏимат Гӏабдурахӏмановалъ (Фати Добро).
Фильмалъул авторалъ талихӏкъарай лъабго чӏужугӏадан ялагьун ятани, дица 30 секундалда жаний талихӏай 30 дагъистанияй ялагьилин абуна гьелъ.
Хас гьабун «Хӏакъикъаталъе» гьадин бицана Патӏиматица фильмалдехун жиндир бугеб бербалагьия-лъул хӏакъалъулъ:
— Гьел ясазе гӏакъуба кьурал, гьел къварид гьарурал бихьинал ритӏухъ гьарулел гьечӏо гурищ дица. Кинаб батаниги зулмуялда (рокъосебги цогидабги босани) дандечӏарай гӏадан йиго дун.
Дир ракӏ гъанцӏизабуна гьеб фильмалда Дагъистан кутакалда сурукъаб рахъалдаса бихьизабулеб букӏиналъ. Журналисткаялъ гьениб цохӏо рахъ гурони бихьизабулеб гьечӏо. Гьелъухъ балагьарав чиясул ботӏролъе бачӏуна цо пикру – «Дагъистаналда гӏалхулаб ислам букӏиналъ руччаби кӏанцӏизе бакӏ тӏагӏун руго, гьединлъидал гьениса къватӏире тӏуризе ккола» абураб.
Фильмалъ бахъинабураб ахӏи-хӏуралдаса хадуб гьелъул автор Марфа Смирновалъ кьураб интервью бихьана дида. Гьелъ абулеб бугоан жал мекъи ричӏчӏун ругила балагьаразда, жидеца цебе лъураб масъала батӏияб букӏанила. Букӏун батани, «Дие Дагъистаналда чӏужугӏаданлъун вижизе бокьилароанин» абулев цо гӏолохъанчи щайха гьелъ гьенив вихьизавулев вугев? Журналисткаялда лъаларогойищ гьединал жалаз гӏадамазулъ кинаб пикру бижизабулебали?
Гьединал рахъал гӏемер руго гьенир. Масала, цӏогьохъего рачӏун мажгиталдегун, как балел руччаби нахъасан щай камераялде рахъизе кколел?
Гьединлъидал журналисткаялдехун гурони, гьенир рихьизарулел ясаздехун дир кинабгӏаги тӏадкӏалъайго гьечӏо. Гьезул къварилъи бичӏчӏун, гьезие кумек гьабизе къваригӏарай гӏадан гьей ятани, ясазул гӏага-божарал, эбел-эмен щай гьелъ рихьизарулел гьечӏел? Гьел кодоре щун ратичӏони, лъале-хъвалелниги щай ралагьичӏел? Гьезда гьоркьоса цонигиясниги бицинаан гурищ ясазулалдаса батӏияб пикру.
Гьединго Гъизилюрт районалъул Шушановка росдал школалъул учительница Равзанат Увайсовалъги бицана газеталъе жиндирго пикру. Чанго соналъ цее гьей гӏахьаллъана Москваялдаса журналистаз бахъараб цогидаб фильмалъулъ. Гьениб бицунеб букӏана магӏарухъ руччабаз хурибгун ахикь гьабизе кколеб захӏматаб хӏалтӏул хӏакъалъулъ.
— Ниж гӏахьаллъараб доб цояб фильмалдаса хадубги абулеб букӏана нижеца Дагъистан суризабулеб бугила, гьанже гьедин республика къватӏиб чӏвазабуралъухъ щвараб гӏарцухъ Мальдиваздаса гӏебеде хӏухьбахъулел ратилилан.
Амма доб фильм гьаб цоялдаса гӏемерго батӏияб букӏана. Хӏал щолеб хӏалтӏи гьабиялдалъун (чӏахӏи-чӏахӏиял магьал раччун, харицел хьвагӏун – ред.) чӏужугӏаданалъул сахлъи жагъаллъулин абураб пикру лъун букӏана долда жаниб.
Гьаб «Дождалъул» фильмалда бихьизабулеб буго ясал исламалъул лагълъиялдаса лъутулел ругилан абураб пикру. Амма, дир хӏисабалда, исламалъ гуро гьел лагълъиялде ккезарурал, гьезда рухӏияб сакъатлъи ккезабун буго гьезул жидерго хъизамаз, жамгӏияталъ.
Нижер Цӏунтӏа районалде гӏадамазда гӏелму малъизе вачӏун вукӏана гьев. Амма жиндихъе рачӏаразда гъорлъ руччаби рихьулел гьечӏолъиялда гӏажаиблъун вукӏана. Нужер лъимал куцалей, гьезие тарбия кьолей гӏаданлъидалин гьей, гьединлъидал цониги чӏужугӏадан щай жинда гьаний гьоркьой йихьулей гьечӏеян абулеб букӏана гьес.