Дунялалда коронавирусалъ унтаразул къадар бахана 67 миллион чиясде. Роспотребнадзоралъул баяназда рекъон, цӏех-рех гьабурал 70 проценталдаса цӏикӏкӏун гӏисинал лъималазул (7-8 сон базегӏан) коронавирусалде данде иммунитет лъугьун батана. Гьелда рекъон, лъимал къанагӏат гурони унтулел гьечӏин абун цӏуна-къай гьабичӏого тезе бегьиладай? Ясли-ахаздеги лъимал эркенго хьвадула, амма гьел щвезаризе яги нахъе рачине рачӏарал эбел-инсуда маскаби ретӏинарулел руго. Лъималаздаса цоцазде бахународай гьеб унти? Гьединал суалал гӏемер раккула лъималазул улбузда гьоркьор. Махӏачхъалаялъул лъималазул щуабилеб поликлиникаялъул педиатр Патӏимат Шамсудиновалъ бицана коронавирус унти баккаралдаса нахъе жидеца гьабураб хӏалтӏул ва дандчӏварал захӏмалъабазул хӏакъалъулъ.
— Унтул бищунго кор боркьараб заманалдаги ниж рокъор гӏодор чӏун рукӏинчӏо. Поликлиникаялда гӏуцӏун букӏана коронавирусалъ унтарал лъимал къабул гьарулеб ва гьезул хал гьабулеб бакӏ, — ан бицана Патӏиматица. — Коронавирус букӏунин абун цогидал унтабиги тӏагӏун рукӏинчӏелъул, цогидал унтабигунги рачӏунаан нижехъе яги телефоналъ ахӏулаан. Коронавирусалъ унтарал яги цӏа-кан бахун рачӏарал лъималазул хал гьабулаан, анализал росулаан. Гьеб унти тӏатарал лъималазе дарабиги хъван, малъа-хъваял гьарулаан. Захӏматго унтарал чангоял больницаялдеги ритӏана.
Лъималазде коронавирус бахунарин абун гьел бокьахъе риччан тезе бегьуларо. Цо хъизамалда чӏахӏиял унтараб мехалда лъималаздеги гьеб унти гӏемерисеб мехалда бахинчӏого хутӏуларо. Коронавирус бахарал лъимал захӏматго унтуларо. Гӏемерисезул унтул гӏаламатцин къватӏибе кьечӏого тӏагӏун батула. Гьеб мехалда гӏадамаздаги ракӏалде кколеб буго гӏисинал лъимал унтизего унтуларин абун. Кӏочене бегьуларо, загӏипал, батӏи-батӏиял унтаби ругел лъимал рахунел унтабаз хехго унтулеблъиги. Рахунел унтабазул тохтурзабаз гьединал малъа-хъваял гӏемер гьарула, амма эбел-инсуца гьел гӏадахъ росуларо. Гьаб бигьаяб гуреб заманалда атракционазде, гӏемерал гӏадамал ракӏарарал бакӏазде лъималги рачун хьвадулелги камуларо.
— Тукабазда, ясли-ахазда, жамгӏияб транспорталда маскаби ххезе тӏадаблъун бихьизабун буго. Лъималаз ххун гьечӏони щибго абуларо. Гьезде бахунарищ унти?
— ВОЗалъ ва ООНалъул Лъималазул фондалъ щуго сон бачӏеб лъимада маска ххезаби битӏараблъун рикӏкӏунаро. Гӏисинал лъималазда маска ретӏунги бажаруларо, гьелъул магӏнаги бичӏчӏуларо. Балугълъуде рахинегӏан лъималазул гьуърул гӏатӏилъулел рукӏуна. Лъабго сон тӏубазегӏан лъималазул хӏухьел цӏалел мухъал къваридал рукӏуна. Маскаялда гъорлъайин абуни хӏухьел босизе жеги захӏмалъизе рес буго.
6-11 сон барал лъималазда маска ххезабула коронавирусалъ унтарал гӏадамазда гьоркьор ругони. Гьенибгицин хӏисаб гьабизе ккола лъимада маска ххезе бажарулеб бугищ, гьелъ лъимадул психикаялъе лъикӏаб гуреб асар гьабулеб бугищали.
12 сон баралдаса нахъе лъималаз, чӏахӏиязго гӏадин, маскаби ххезе лъикӏаблъун бихьизабун буго ВОЗалъ, хасго гьел унтарал гӏадамазда гьоркьор ругони. Ясли-ахазда, школазда, спортзалазда лъималазда маскаби ретӏинаруларо, гьоркьоса къотӏичӏого рагъарахъдулелъул маскабазулъан хӏухьел цӏазе захӏмалъиларедухъ.
— Лъимал коронавирусалъ унтаниги, гьездаса чӏахӏиязде унти бахунарин абураб хабар битӏараб бугищ?
— Гӏемерисеб мехалда коронавирус лъидаса бахарабалицин чӏезабизе кӏоларо. Унти бахиналъул хӏакъалъулъ тохтур-инфекционистасда цӏехезе ккола. Лъалеб жо буго, бокьараб бахунеб унти хехго тӏибитӏизе рес буго унтарав чи ченхъолев вугони. Гьелдалъун вирус гьаваялда хехго тӏибитӏула. Лъимадулин абуни, къватӏибе кьолеб хӏухьелги хъегӏиги чӏахӏияздаса загӏипаб букӏуна.
Дунялалдаго гьарурал цӏех- рехаз бихьизабулеб буго лъималаздаса коронавирус унти гӏемер тӏибитӏулеб гьечӏолъи. Ясли-ахазда ва школазда гӏисинал лъималаздаса цоцазде унти баханин абунги гӏемер рагӏуларо. Рокъоб коронавирусалъ унтараб лъимер бугони, цо хъизамалда гӏумру гьабун ругел гӏадамазде унти бахинчӏого букӏинеги рес гьечӏо, гьел кидаго аскӏор рукӏунелъул.
— Лъимал коронавирус бахиналдаса кин цӏунилел? Яги гьез унти бигьаго хӏехьолин абун гӏодоре риччан рукӏине бегьулищ?
— Хъизамалда COVID-19 бугев чи ватани, гьев киназдасаго батӏаго вукӏине ккола. Унтарасда 1,5 метралъ аскӏобегӏан къазе лъимерги биччаларо. Унтарас ва лъимералъ маскабиги ххезе ккела. Рукъ щибаб къойил рагӏа-ракьанде щун биччараб чӏартица бацӏцӏине ва гордал- нуцӏби рагьун цӏияб гьава хьвадизабизе ккола. Къватӏире унелъул гӏисинал лъималазда малъизе ккола гӏадамал гӏемерал бакӏазда чӏогеян, рокъоре щвейгун сапнаца кверал, мегӏер, кӏал чуреян. Рахунел унтабазул аслияб тушман ккола рацӏцӏалъи. Гьебги бичӏчӏизабизе ккола лъималазда. Нагагь цӏа-кан бахун бугони, нужецаго дару-сабаб гьабизе лъугьунге, тохтурасухъе ахӏе. Гӏемераб лъим гьекъе.
Унти бахинаредухъ иммунитет щула гьабизе бегьула. Цӏикӏкӏун витаминал гъорлъ ругеб квандаса пайда босила. Бакъвараб пихъил компотал гьекъани, лъикӏ букӏина.
Коронавирус унтул гӏаламатал ккола – цӏа-кан бахин, сири бай, бетӏер унти, загӏиплъи, магӏазукъалал раци, хӏалцен, хӏухьел цӏазе захӏмалъи, ччорбал унти, конъюктивит. Цо-цо мехалда чехь-бакь унтизеги, лагӏдей, риххел щвезеги рес буго. Унтиялъ кьолеб бищунго кӏудияб захӏмалъи вирусалъулаб пневмония букӏинги киназдаго лъала, гьединлъидал цӏуна-къай гьабиялъ лъиегӏаги зарал ккеларо, пайда гурони.
Цӏа-кан бахунин абун, цӏакъго хӏинкъун, риххун лъугьинеги бегьуларо. Хасало грипп ва цогидалги квачалъул унтабиги рахине бегьулелъул лъималазде. Интернеталдаса цӏехон диагнозал лъечӏого, тохтурасда цӏехани лъикӏаб букӏина.