Республикаялъул онкологияб центр. Гьелъул азбаралда чӏезе ккаразда бичӏчӏулеб батила гьел лахӏзатаз унтул согӏлъиги къисматалъул къварилъиги. Гьеб мехалда батӏиял бераздалъун ралагьулел ратула гьел гӏумруялъул берцинлъиялъухъ. Гьелде щвезегӏан бихьичӏеб гьеб берцинлъиялдаса гӏорцӏулелги ратиларо гьел. Гьелдасаги хӏалуцарал рукӏунел ратила УЗИ—аппараталда лъезе иргаялда чӏарал минутал. Гьелъ бицаралда, бихьизабуралда бараб букӏунелъулха унтарасул хадусеб къисматги. Гьединлъидал гьеб аппараталда хӏалтӏулезул букӏине кколеб батила, цогидазул гьечӏеб гӏадаб, сабруги, недегьаб мацӏги, унтаразул жидедаго ракӏчӏолеб гӏадаб хӏеренаб балагьиги.
Гьеле гьединайлъун ятана дида гьеб централъул УЗИ-аппараталда хӏалтӏулей йигей Патӏимат Гӏисаева. Дица гьелъул кабинеталъубе нуцӏа рагьарабго, дандего бачӏана сверухълъиго къалъизабулеб гӏадаб тохтуралъул гьими. Гьабуна лъай-хъвай. Гара-чӏварана.
Ва, тӏоцебесеб иргаялда, дие бокьана гьей магӏарулалъул нужееги бицине, хӏурматиял цӏалдолел.
Патӏимат ккола Шамил районалдаса. Гьаюна ва гӏуна Махӏачхъалаялда. Шагьаралъул №8 лицейги меседил медалалда лъугӏизабун, цӏализе лъугьана Махӏачхъалаялде, медицинаялъул академиялде. Лъугӏизабуна республикаялъулаб клиникияб больницаялда (централияб больница) цебе бугеб интернатура.
2008 соналдаса нахъе хӏалтӏулей йиго централъул диагностикияб хъулухъалъул заведующаялъун. Гьединго Патӏимат ккола тӏадегӏанаб категориялъул тохтурги. Гьей гӏемер гӏахьаллъана Халкъазда гьоркьосел, Тӏолгороссиялъул съездазда, гӏелмиял конференциязда ва семинаразда.
Масала, гьей гӏахьаллъана Австриялда тӏобитӏулеб онкологазул конгрессалда. Гьелъ жиндирго хӏалбихьиялъул хӏакъалъулъ бицана Пятигорскиялда тӏобитӏараб гӏелмияб конференциялда. Патӏиматица жиндирго лъай борхизабула улкаялъул кӏудиял онкологиял центразда:
Санкт-Петербургалъул Петровасул цӏаралда бугеб центр. Москваялъул Блохинил, Герценил, Склифосовскиясул цӏаразда ругел онкоцентрал.
Патӏимат Гӏисаева жийгоги ккола анлъго цӏияб технологиялъул авторги. Гьединго гьей гӏахьаллъула тохтурзабазда гьоркьор тӏоритӏулел батӏи-батӏиял конкурсазда.
Масала, гьей ккола исана декабралъул авалалда Россиялъул онкологазул ассоциациялъ тӏобитӏараб конкурсалъул призерги.
Хъизанги, лъималги, цинги гьадинаб жавабчилъи цӏикӏкӏараб хӏалтӏи гьабизе кингӏаги дур заман гӏолебилан гьикъидал, Патӏимат гӏедегӏичӏо жаваб кьезеги:
— Гьеб кӏудияб балъголъи гуро ие цӏакъ бокьула дирго хӏалтӏи. Гьайгьай, лъала, бичӏчӏула гьелъул захӏмалъиги. Амма дида кӏола, дихъа бажарула унтаразул гӏумруялде бугеб рокьи тӏад буссинабизе, гьезул кумекалдалъунха. Гӏемерисел унтарал рачӏуна цӏакъго кватӏун. Гьеб заманалде унтуца щулияб бакӏ ккун букӏуна гьезул чорхолъ. Кумекилан ахӏулеб гьезул гьаракь рагӏулеб мехалда, ургьиб бугеб ракӏ букӏуна къватӏибе кӏанцӏун бачӏине хӏадурун. Гьеле гьеб мехалда захӏмалъула тохтурасе унтарав хвасар гьавизе. Гьел гьединал лахӏзатаз черх сородула диргоги – унтаразда бицине ккола гьезул унтул гӏилла. Унго—унгоги рекӏелъ букӏунеб бакӏлъи, гьезда онкологиялъулаб унти бугин гьезулин лъазабулеб мехалда. Хасго гьеб батула руччабазул курмузда, — ян бицана Патӏиматица.
Хӏакъикъаталдаги кватӏулел руго руччаби тохтурасухъе ине. Дагьго гурого щолел гьечӏо гьел маммологазухъеги, букӏунеб гьечӏо гьезул бухьен УЗИ-аппараталъулгунги.
Онкоцентралъул тохтурзаби хӏадур руго руччабазе кумекалъе. Жалго бетӏергьанал клиникабазулалдаса багьаби учузал ругониги, «онкология» абураб рагӏиялъукьагӏаги хӏинкъулел ратила, ахиралда гурони, гьенире рачӏунел гьечӏо.
Тохтурасул хъизамалда гӏурай Патӏиматица ракӏунтун бицунеб букӏуна руччабазул гьеб унтул. Патӏиматил инсуца, ДРялъул мустахӏикъав тохтур Гӏабдулкъадир Гӏабдулаевас, кьучӏ лъуна республикаялда колопроктологиялъул отделениялъе.
Вац Шамилги ккола тохтур. Гьев хӏалтӏулев вуго Махӏачхъала шагьаралъул №1 больницаялда колопроктологиялъул (чехь-бакьалъул унтабазул) отделениялъул заведующийлъун.
Патӏимат Гӏисаевалъул гьариялдалъун кьолеб буго гьелъ руччабазде жалгоги гӏумруги цӏунеян гьабулеб хитӏаб:
Хӏурматиял руччаби!
— Къоялдаса къоялде цӏикӏкӏунеб буго курмузул рак унти. Ахирисеб анцӏго соналда жаниб гьелъ унтулел руго 19—30 соназул ригьалда ругел руччаби. Гьеб бараб буго промышленность цебетӏеялда бан чороклъулеб бугеб экологиялдаги. Щияй чӏужугӏаданалъул унтул букӏуна жиндирго хаслъи. Гьеб халатбахъине бегьула кӏигоялдаса анцӏила микьго соналде щвезегӏанги. Гьединлъидал чӏужугӏаданалда тӏадаб буго санайил тохтурасухъе ине ва УЗИ аппараталде лъезе. Цохӏо маммография гьабун тӏубаларо. Гьениб бихьичӏого хутӏараб бицуна УЗИялъ. Лъагӏалида жаниб цо—кӏиго нухалъгӏаги тохтурасухъе ине ккола, хасго гӏолохъанал руччаби — гьезул унти дагьаб хехаб букӏуна ва гьелъ хӏаракат бахъула «киса—кибего щвезе». Цудунго тӏатараб унти сах гьабизе бигьалъулеблъиги кӏочонге. Гӏемерисел руччаби рачӏунел руго, унтуца кьалбал риччазе байбихьараб мехалда. Гьеб мехалда захӏмалъула кумек гьабизе. Хӏасилги цӏакъго къваридаб ккезеги рес буго.
— Щай кватӏарайилан, нижеца бадибчӏвай гьабидал, къварилъахъдилаго, жаваб кьола заман букӏинчӏила, хӏалтӏи гӏемер букӏанила, лъимал гӏисинал рукӏанилан абун. Щай нужер ботӏролъе пикру бачӏунареб, нуж гьечӏого хутӏани, лъималазул букӏинесебги цебечӏун. Кигӏан захӏматаб жо бугеб нужерго сахлъиялде кӏвар кьей. Унтуца зуризе байбихьидал, инегӏан чӏечӏого, а маммологасухъе. Кӏвахӏаллъуге. Масала, нужго гьарураб къоялде гьабе нужеего сайгъат. Гьелдаса кӏудияб сайгъат щибха букӏинеб – нужерго сахлъиялде кӏвар кьей.
Патӏиматихъ ялагьидал, рухӏдаллъизе бачӏунеб букӏана тохтурасул махщелалда. Унго-унгоги, гьеб бугеб кири кӏудияб хӏалтӏи. Къойил къабул гьаризе кколел унтарал, щивасе бицине кколеб хӏеренаб мацӏ. Цо-цо унтараздаги гьеб кинабго бичӏчӏулереб куцги цо-цо мехалда. Унтиялъ къварид гьарурал гьезие меседалъул бакӏалда чӏолел ратила Патӏиматил хӏеренал рагӏаби. Тӏадегӏанас гьелъие кьун бугеб берцинаб сабруги, гьелдаго хьолбохъ къалъун бугеб гьуинаб гьимиги…
БАЯН:
Онкологиял унтабазда гьоркьоб руччабазул курмузда рак унтуца кколеб буго тӏоцебесеб бакӏ. Санайил дунялалда гьеб унтуца унтулей йиго 1 250 000 чӏужугӏадан, Россиялда – 54 000 чӏужугӏадан. 40 ва тӏадехун санал ругел руччаби унтиялъул хӏужаби цӏикӏкӏунел руго. Ахирисеб къого соналда жаниб унтаразул къадар цӏикӏкӏун гурони, дагьлъулеб гьечӏо.
Унтул байбихьуда захӏмат букӏуна гьеб лъазе. Щайин абуни, кинал ругониги гӏаламатал тӏатунаро, загьирлъуларо. Унтул кӏиабилеб стадиялде загьирлъула гьелъул гӏаламатал:
Керен унтизе лъугьуна;
Бакӏ—бакӏалдаса къвакӏула керен;
Керемалъул форма хисула;
Къвалакь бакӏал къвакӏула;
Каранда жаниса чвахизе лъугьуна лъамалъи яги би.
Гьединлъидал 40—ялдаса тӏаде сонал ругел руччабазда тӏадаб буго кӏиго лъагӏалида жанибгӏаги цо нухалда маммография гьабизе. Гьелъ рес кьезе буго унти байбихьудаго тӏатинабизе. Маммография гьабиялъул кинабгӏаги зарал букӏунаро.
Курмузул рак щвезе бегьула ирсалъеги. Гьединлъидал лъикӏаблъун бихьизабун буго, масала, 45 сон бараб мехалда, эбелалъул гьеб унти бугони, ясалъ жиндирго сахлъиялде кӏвар кьезе ккола – онкологияб идараялда учеталда лъезе ккола гьелъ жийго, 35 сон бараб мехалда.