Бащдаб гӏасруялъул тарихалда жаниб ДРялъул Бакӏал раялъул ва къачӏаялъул колледжалъул педагогикияб коллективалъ хӏадурана тӏадегӏанаб махщел-гьунаралъул щуазаргоялдасаги цӏикӏкӏун специалист. Жакъа гьеб колледжалда лъай-махщел кьеялда бугеб ахӏвалхӏалалъул хӏакъалъулъ бицун, нижеца гара-чӏвари гьабуна РФялъул профессионалияб лъай кьеялъул хӏурматияй хӏалтӏухъан, директорасул заместитель Месед Дайтбековалъулгун.
— ДАССРалъул Госкомитеталъул профессионалиябгун техникияб лъай кьеялъул отделалъул буюрухъалда рекъон, 1975 соналъул 24 июналда рагьана «Шагьаралъул гьоркьохъеб ПТУ №17». Училищеялъ хӏадурулаан отделочникал, ралел бакӏазул мастерал, махх регъеялъул специалистал, электромонтажникал ва сантехникаялъул слесарал. ПТУялда хӏадурарал специалистал хӏалтӏана БАМалда, Комсомольскиялъул Амуралда, «Москва» абураб Олимпиялъул росу баялда.
1990 соналда СГПТУ №17 хисизабуна ПТУялде, 1997 соналда — ПУ №17-ялде. 2014 соналъул 13 марталда ДРялъул хӏукуматалъул хӏукмуялдалъун, ПУ №17-ялъе кьуна «Республиканский строительный колледж №1» абураб статус, — ан бицана М. Дайтбековалъ.
— ПТУ колледжалде хисизабиялъул кинаб хӏасил ккараб?
— «Об образовании» абураб законалда рекъон, колледжалъул даража ва студентазул цӏалиялде тӏалабал цӏикӏкӏана. Гьеб законалъ нахъе рехана «байбихьул профессионалияб лъай кьеялъулаб» къагӏида, гьелъул бакӏалда бачӏана гьоркьохъеб ва тӏадегӏанаб профессионалияб лъай кьей. Дагъистаналда киналго ПТУял колледжазде сверизаруна.
Жакъа колледжалде цӏализе росулаго, хӏисабалде росула аттестаталда ругел къиматазул гьоркьохъеб балл, пагьму-бажариялъул творческиял гӏаламатал.
— Кинаб бугеб колледжалъул материалиябгун техникияб база, преподавателазул ва мастеразул лъаймахщел?
— Колледжалда гӏуцӏун буго экзаменал кьолеб къагӏида. Руго гьаб заманалъул алатаздалъун хьезаруралги цере рукӏарал алатал нахъе цӏунаралги мастерскаял.
Гьанир хӏалтӏулел гӏемерисел мастерал руго хӏалтӏул хӏалбихьиги махщелги бугел чагӏи. Нижер штаталда вуго 95 преподаватель ва мастер: гьездасан — цо педагогиял гӏелмабазул доктор ва кӏиго кандидат, 24 тӏадегӏанаб ва тӏоцебесеб категориялъул преподаватель. Студентазул цӏалулаб практика букӏуна колледжалда, байбихьулаб махщелги гьезие мастерскаязда щола. Колледжалда руго цӏулал устарлъиялъе, ралел бакӏазе, элекромонтажниклъиялъе, махх регъеялъе, автослесарлъиялъе цӏалдолел ругьун гьарулел мастерскаял. Нижехъ цӏаларал специалистал рикӏкӏуна бокьараб бакӏалда хӏалтӏизе бажарулеллъун. Гьелъие нугӏлъи гьабула, производственни- яб практикаялде арал студентал хӏалтӏизе росулел рукӏиналъги.
— Колледжалда кинал махщелазе ругьунлъизе рес бугеб?
— Гьанир хӏадурула къого батӏияб махщалил специалистал: ралел бакӏазул киналго махщелчагӏи, ав- томеханикал, богогьаби, кондитерал, ратӏлил устарзаби, электромонтажникал, информациялъулабгун технологиялъул, тӏадагьаб промышленносталъул специалистал, гьединго унтарал чагӏазе хъулухъ гьабулел медсестраби.
— Колледж лъугӏаразе хӏалтӏи балагьиялъе нужеца кумек гьабулищ?
— Гьабула, директорасул заместитель Махӏач Гӏабдурахӏманов ккола колледж лъугӏарал чагӏи хӏалтӏудалъун хьезариялъе кумек гьабулев чи. Практикаялда нижер студентазул махщел бихьун, гьениса чагӏи рачӏуна гьел хӏалтӏизе жидехъе ритӏеян гьарун. Аслияб къагӏидаялда, гьел ккола жалго бетӏергьанал фирмабазул бетӏергьаби. Амма, гӏемерисебго, колледж лъугӏараз хӏалтӏи жидецаго балагьизе ккола.
— Цебе ПТУ рикӏкӏунаан «хӏалакъабго» цӏалиялъулаб бакӏлъун. «Лапшаедал» абун, гьенир цӏалулел лъималазда тӏадги релъулаан. ПТУялда цӏализеги унаан мукъсанаб лъаялъул ва гӏадлу хварал лъимал. Жакъа гьеб рахъалъ кинаб хӏал бугеб?
— Цебе ПТУ букӏана хӏукуматалъул хьезабиялда, цӏалдохъаби гьенир чӏорого кваназарулаан, кьолаан общежитие. Гьел бигьалъаби тарихалде ана, къокъго абуни, жакъа нижер студентазе «лапша» щоларо.
Жакъаги колледжалде лъугьарал гӏемерисезул буго мукъсанаб лъай. Тӏоцебесеб курсалда нижеца гьезда школалъул программа малъизе ккола. Хадусел курсазда бищунго гӏадатиял ругьунлъабаздаса байбихьун, букӏуна профессионалияб хӏадурлъи.
— Стипендия кигӏан кьолеб?
-Лъикӏ цӏалулезе — 626, социалияб стипендия — 868 ва социалияб пособие — 5044 гъурущ.
— Колледжалда чан чи цӏалулев вугев?
— Нижер вуго 1448 цӏалдохъан. 2020/2021 цӏалул соналда нижеца бюджеталъулаб цӏалуде восана 475 чи, гӏарац кьезе кколеб цӏалуде — 165 чи. Ахирисез — лъагӏалие 42000 гъурущ кьола.
ДРялъул мустахӏикъай учительница, директорасул тарбия кьеялъулаб бутӏаялъул заместитель Эмма Башировалъ студентазул гӏадлунизамалъул хӏакъалъулъ бицунаго тӏаде жубана:
— Колледжалда буго старостабаздасан гӏуцӏараб жидерго идара. Мастерал-кураторалгун цадахъ, гьелъ нухмалъи гьабула курсазул ва группабазул студентазул жамгӏиял ишазе.
— Колледж лъугӏарал чагӏазе рес букӏунищ вузазде лъугьине?
— Гьел цӏализе лъугьине бегьула Россиялъул бокьараб вузалде. Гьезие хӏажалъуларо ЕГЭ, гьел цӏализе лъугьуна экзаменалги кьун. Аслияб къагӏидаялда гьел лъугьуна техникиял, аграриял, халкъиял магӏишатазул, педагогикиял университетазде. Багӏарал дипломал щварал чагӏи, экзаменал кьечӏого, ай конкурс гьечӏого росула Россиялъул бокьараб вузалде. Жидерго махщалида рекъараб вузалде унел ругони, гьел росула кӏиабилеб курсалде. Нилъер республикаялда гьединаб къагӏида гьечӏо.
— Цебе ПТУялда цӏалдохъабазе общежитие чӏезабулаан…
— Колледжалъул буго 280 чиясе бакӏ бугеб общежитие. Гьениб жалго студентаз ремонт гьабулеб буго, хьул буго бачӏунеб цӏалул соналъниги общежитие хӏалтӏизе биччалин абураб.
— Эркенаб заманалда хӏухьба хъиялъе кинал шартӏал ругел?
— Спортзалалда руго волейболалъул, баскетболалъул ва гугариялъул секциял, хинал къоязда майданалда рукӏуна футболалъул хӏаял. Руго богогьанлъи-кондитерлъиялъе ва рукъарухъанлъиялъе ругьун гьару- лел кружокал, кечӏ-бакъаналъул коллектив.
— Студентаз гӏадлу хвезабиялъул гӏарзал рукӏунищ?
— Нижехъе рачӏуна захӏматал, эбел- инсуда квегъизе кӏвечӏел лъималги. Сордо-къоялда жаниб 24 сагӏаталъ букӏине ккола гьезул гӏадлуялда ва хьвада-чӏвадиялда хадуб кьварараб халкквей. Бичӏчӏизабула гьел ПТУ- ялда гурел, колледжалда цӏалулел рукӏин, гьелда рекъараб, ай къадру- къимат цӏунараб букӏине кколин хьвада-чӏвадигиян.
Низам хвезабулел чагӏазе гӏадлу гьабула. Кӏудияб гӏилла ккечӏого студентас 72 дарс гьоркьоб биччани яги гьесие лъабго экзаменалъе кӏийилаб ккани, гъалмагъиралда гӏахьаллъун ватани, гьев колледжалдаса нахъе рехула.
Киналго юристаллъун ва экономисталлъун цӏализе унеб заман тарихалде ана. Колледжалда лъикӏаб лъай-махщел щварал специалистазе юристаздасаги экономистаздасаги гӏемерго цӏикӏкӏараб харжги щола. Нижеца малъун, гьезда лъала гьитӏинаб предприятие (ИП) гӏуцӏизе ва гьеб цебетӏезабизе.
Колледжалъул масъалабазул бицунаго, ДРялъул мустахӏикъав учитель, РФялъул профессионалияб лъай кьеялъул хӏурматияв хӏалтӏухъан, бакӏал раялъулаб отделениялъул заведующий Мухӏамадбек Израиловас абуна: «Лъикӏ букӏина ДРялъул Ралел бакӏазул ва ЖКХялъул министерствоялъ студентазе практика тӏобитӏиялъе ралел бакӏазул майданазул рахъалъ кумек гьабуни. Колледж лъугӏиялъул экзаменалги гьенирго кьезе бегьилаан. Гьединго ралел бакӏазул фирмабазул нухмалъулезеги рес букӏина жидеего къваригӏарал специалистал гьенисаго тӏаса рищизе.
Нижер преподавателазул ва мастеразул гьоркьохъеб харж буго 14500 гъурущ. Мукъсанал харжал рукӏиналъ, спецпредметазул преподавателалги мастералги нижехъе хӏалтӏизе рачӏунел гьечӏо, рачӏаралги лъабго-ункъо моцӏидасан нахъе уна».
Нури НУРИЕВ