Гьале нахъа тана хирияб Рамазан моцӏалъул бащалъи. Гьанжего кӏалбиччанкъоялде хӏадурлъизеги байбихьана. Гьеб къоялъ рикьизе росулел нигӏматазул рахъалъги расги къварилъи гьечӏо. Исанасеб кӏалбиччанкъо аваданлъиялъул цӏураб, киналго урхъараблъун букӏинин абураб хьулги буго. Нилъеда кӏочон гьечӏелъул, гъоркьиса Рамазан моцӏалъ мажгиталъул нуцӏбиги рахан, цоцазда кӏалбиччанкъо баркизе ва хабалазде ине гьукъараб пандемиялъул заман.
Лъикӏал гурел гӏамалаздаса ракӏал рацӏцӏад гьаризе рес кьураб моцӏлъун рикӏкӏуна Рамазан. Кваначӏого чӏунин абун нилъер ракӏал тӏуранго рацӏцӏалъиладай? Моцӏица квандаса инкар гьабунин абун жиндирго напс квегъизе киназухъаго гуро бажарулеб. Гьеб бихьула щибаб соналъ кӏалбиччанкъоялде хира гьарун нигӏматал ричулел базаргабазухъ балагьунги. Ургъунго гӏадин хира гьарулел руго кӏалбиччаялъул байрамалде бищунго хӏажатал нигӏматал. Дагъистаналъул муфтияталъги, щибаб санайил базаргабазде хитӏаб гьабула кӏалбиччанкъоялде кванил нигӏматал хира гьаругеян.
ЦОГО ЖО БИЦУНЕЛ ХУТӏУН РУГО
Исана Рамазан моцӏ щвелалде Дагъистаналъул муфтияталъул председатель Шамил Гӏалихановас республикаялъул предпринимателазде хитӏаб гьабун букӏана кӏалбиччанкъоялъ гӏадамаз росулел нигӏматазул багьа бахинабичӏого тейин абун. «Хирияб рамазан моцӏалъ щивасул рес буго лъикӏал гӏамалал гьаризе, квешаздаса рикӏкӏалъизе. Щибаб соналда кӏалккун моцӏалъ нигӏматал хира гьарулел рукӏин бихьула нилъеда. Гьелда бан, Дагъистаналъул муфтияталъ гьарулеб буго, ритӏухълъи цӏунеян, багьаби рахинаругеян. Рамазан ккола жинда жанир гьарурал лъикӏал гӏамалазухъ кири цӏикӏкӏинабулеб моцӏ. Рачӏа нилъее кьураб ресалдаса пайда босизе», — ян хъвалеб буго муфтияталъул хитӏабалда.
Рамазан моцӏ бачӏиндал къайи бичулел гӏемерисел тукабаз, кӏалккун моцӏалъул хӏурматалда, багьаби учуз гьаризе ругин лъазабула. Гӏемерисеб мехалда гьелги рукӏуна мебель ва техника бичулел тукаби. Кванил нигӏматазул абуни, гьелъул гӏаксалда, багьа бахинабула.
Садакъа гьабизе лъикӏаблъун рикӏкӏунеб заманалда гӏумру гьабиялъе бищунго хӏажатал нигӏматал хира гьариялъул магӏна щиб?
БАГЬАБАЗ ХӏАНЧӏУЛЕБ БУГО
ДРялда бугеб пачалихъияб статистикаялъул федералияб хъулухъалъ гьарурал цӏех-рехазда рекъон, 2021 соналъул апрелалда, Махӏачхъалаялда кванил нигӏматазул гьоркьохъел багьаби гьадинал руго:
хӏайваналъул гьан (кг) – 348 гъурущ;
гӏиял гьан – 405 гъурущ;
гӏанкӏудал гьан – 186 гъурущ;
белъараб ва кӏкӏуйдулъ бежараб бакь – 362 ва 465 гъурущ;
ччугӏа – 202 гъурущ; щарил нах – 643 гъурущ;
семечкадул нах – 145 гъурущ; маргарин – 153 гъурущ;
гӏакдал рахь – 84-97 гъурущ;
ханал (10 хоно) — 89 гъурущ;
чакар — 54 гъурущ;
чай – 904 гъурущ;
ролъул ханжу — 43 гъурущ;
пиринчӏ — 59 гъурущ;
гречка — 87 гъурущ;
макаронал — 90 гъурущ;
картошка — 37 гъурущ;
хъапустӏан — 20 гъурущ;
пер — 26 гъурущ;
ламадур — 40 гъурущ;
охцер — 151 гъурущ;
помидор — 146 гъурущ.
ДРялда бугеб пачалихъияб статистикаялъул федералияб хъулухъалъ гьарурал цӏех-рехазда рекъон, ахирал анкьазда нигӏматазул багьаби рахана: чадихъ — 3,4 проценталъ, гӏиял гьаналъухъ — 1,4 проценталъ, хӏарараб чакаралъухъ — 1,4 проценталъ, гречкаялъухъ — 1,2 проценталъ, ханазухъ — 0,8 проценталъ, охцералъухъ — 9,2 проценталъ, ламадуралъухъ — 1,3 проценталъ, хъапустӏаналъухъ — 0,6 проценталъ.
Статистика гьединаб бугониги, базаразда бугеб хӏал дагьаб батӏиябги буго. Масала, тахшагьаралъул базаразда гӏиял гьанал килоялъул багьа 420-460 гъурущ буго, хӏайваналъул гьанал кило – 330-360 гъурущ, гӏанкӏудал гьанал кило – 170-200 гъурущ, ханал (30) — 250-270 гъурущ.
Гъизилюрталъул базаралда хӏайваналъул гьанал килоялъул багьа буго 320-340 гъурущ, гӏиял гьан – 450 гъурущ, ханал – 270-300 гъурущ.
Росабалъ хӏайваналъул гьанал кило босизе бегьула 330 гъурщиде, гӏиял гьан — 350 гъурщиде.
ЦОГИДАЛ БАКӏАЗДА БУГЕБ ХӏАЛ
Гьал къоязда Ингушетия республикаялъул хӏукуматалъ нигӏматал хира гьариялда хадуб хал кколеб хасаб комиссия гӏуцӏана. Рамазан моцӏ байбихьидал гьенибги гӏанкӏудал гьанал, ханазул, хурдузул нахул, чакаралъул, крупабазул ва овощазул багьаби рахун руго.
Ингушетиялда кванил нигӏма тазул багьаби рахиналъе гӏиллалъун рикӏкӏуна нигӏматал мадугьалихъ ругел регионаздаса ричун росулел рукӏин. Нилъер республикаялдеги ханал, гӏанкӏу, гӏиял яги хӏайваналъул гьан къватӏиса босунищха бачӏунеб? Нилъецаго къватӏибеги бичулеб, республикаялдагоги гӏезабулеб нигӏ маталъул багьа хира гьабиялъул магӏна щиб?
Гъоркьиса Дагъистаналда гӏиял гьанал килоялъул гьоркьохъеб багьа букӏана 350 гъурущ, исана — 420-460 гъурущ, гӏанкӏудал гьанал килоя лъул багьа букӏана 130-140 гъурущ, исана – 170-200 гъурущ, семечкадул нахул литралъул багьа букӏана 100 гъурущ, исана 145 гъурущ. Гьелде тӏадеги кӏалккун моцӏалъги багьаби рахинарулел руго.
Рачӏаха балагьизин аслияб куцалда бусурбабаз гӏумру гьабулел цо-цо пачалихъазда рамазан моцӏалъ кванил нигӏматазул багьабазул рахъалъ щиб хӏал бугебали. Масала, ОАЭялъул Экономикаялъул министерствоялъ лъазабуна Рамазан моцӏалда 30000 кванил нигӏматалъул багьа учуз гьабизе бугин. Улкаялъул 900 дармил централдагун тукабазда кванил нигӏматал 25-75 проценталъ учуз гьаруна. Ханжу, пиринчӏ, чакар, гьан, ччугӏа гӏадал аслиял нигӏматал бищунго гӏодобегӏанаб багьаялде ричулел руго.
Нилъер республикаялда рамазан моцӏалъ кванил нигӏматазул багьаби рахинариялда хадуб халкквей букӏунаро, гӏицӏго даранчагӏазул намусалде тӏамун тола.
Жидеего бокьухъе багьаби рахинариялда щибха абулеб РФялъул законалъ? «Багьа чӏезабиялъул низам хвезаби» абураб статьяялда рекъон, кьучӏ гьечӏого багьаби рахинаруразде щуазарго гъурщил гӏакӏа къотӏизе рес буго.
Багьаби рахинаругеян даранчагӏазда гьарани ва хитӏабал гьарун гурони, нилъер базаразда гьединаб иш гьабиги щакаб жо буго.
Патӏимат СУЛТӏАНМУХӏАМАДОВА