Гьал къоязда республикаялъул журналисталгун дандчӏвана РФя-лъул медицинаялъул хӏалтӏухъабазул профсоюзалъул председатель Анатолий Домниковги ДРялда бугеб гьединабго профсоюзалъул нухмалъулей Зумруд Бучаеваги. Журналистазухъе рачӏиналде гьел щвана ДРялъул хӏукуматалъул нухмалъулев Гӏабдулпатахӏ Гӏамирхановасухъеги. Гьеб кӏиябго тадбиралъул мурад букӏана коронавирусалда данде чӏезе улкаялдаго гьарулел ругел хӏалтӏабазул бицин.
Гьелъул хӏакъалъулъ бицунаго, Анатолий Домниковас абуна гӏадатиял гӏадамалго гӏадин, цо-цо тохтурзабиги божулел ругин интернеталдасан тӏиритӏизарулел гьересиял харбазда. Амма гьезул 99 проценталъул ракӏчӏун бугин вакцина гьабизе кколин абураб пикруялда. Гьез гьеб жидерго мисалалдалъун бихьизабулебги бугила.
— Гьале дун ккола тохтурзабазул тухумалдаса чи. Гьединлъидал дица абулебги буго вакцина гьабизе кколин, нижер хъизан-лъималаз, гӏага-божараз гьебги гьабуна.
— Китаялда гӏадин, зулму-хӏал гьабун вакцина гьабизе тӏамизе кколин рикӏкӏунищ дуца?
— Тохтурзабазул тухумалъул ва медицинаялда гъорлъ вугев чи хӏисабалда, дица гьединаб къагӏидаялъул рахъ ккола. Щайин абуни, дида бихьулеб бугелъул гӏадамал унтулел ва хадуб гьеб унтуца черх чӏвалеб бугеб куц. Амма цо-цо политиказ дир рахъ кквеларо, гьедин гьабизе бегьуларин абулелги камиларо.
Вакцина гьабизе бегьуларин чӏарал чагӏазул хӏакъалъулъ бицани, интернеталдасан хъвадарулел гьез къанагӏатги бихьизабуларо жидерго гьумер – чияр сураталги лъун яги лъезего лъечӏого рукӏуна гӏакъилал жал рицунел. Гьединлъидал мугъчӏвай гьабизе ккола медицинаялъул магӏна бичӏчӏулел гӏалимзабаз бицунеб хабаралде.
Мухӏканго жиндирго цӏарги бихьизабун хъвадарулев чи вугони, хӏисабалде босизе ккола гьес цо лъилалиго политикияб тӏадкъай тӏубазабулеб букӏинги.
Зумруд БУЧАЕВА:
— Дица вакцина гьабуна гъоркьиса декабралдаго. Гьединго эбел-инсуцаги гьабуна. Дир инсул буго 92 сон, эбелалъул – 87. Гьел кӏиялго ккола медицинаялъул хӏалтӏухъаби. Жеги-жеги хӏалтӏуде рахъиниланги чӏола гьел. Рокъор чӏезаризе захӏмалъула. Гьединги бугелъул, дида кутакалда гьезул ургъел ккун букӏана. Тӏадежоялъе, гъоб заманалда хӏатталдаса ун хӏинкъараб хӏалги букӏана. Больницабазда эркенал бакӏал хутӏун рукӏинчӏо. Гьенир регизе кумек гьабеян дихъе кӏалъарал чагӏазда абизе жо лъаларого, чара къосун йикӏунаан дун. Редукторнияб посёлокалда бугеб больницаялъул бетӏерав тохтур Хӏажимурад Маллаевас цо нухалда дида абуна, нагагь тӏаса чи ани гурони, бакӏ букӏинарилан. «Нагагьлъун чи хвани» абураб магӏна букӏана гьелъул. Гьеле гьелде ккун букӏана иш.
Бащдаб лъагӏалидасан ахӏвал-хӏал рукӏалиде бачӏине байбихьана. Амма нилъеда гьеб хехго кӏочана. Инсанасул хасият гьединаб буго.
Палхӏасил, херал эбел-эмен вакцина гьабизе рачиндал, цо больницаялъул бетӏерай тохтуралъцин абуна дида кӏудиял чагӏи ругелъул, дагьаб мехалъ гьабичӏого тани лъикӏаб букӏинародайилан. Амма щаклъиялъул цо къатӏрацин дилъ букӏарабани, гьелъухъ гӏенеккизеги бегьулаан. Эбел-инсуца гуребги, дир лъималазги гьабуна гьеб.
Анатолий ДОМНИКОВ:
— Ковид байбихьараб заманалда щиб суал нижеца цебе лъуниги, улкаялъул тӏалъиялъ тӏубалеб букӏана. Масала, профсоюзазул квербакъиялдалъун кьезе лъугьана ковидалда данде къеркьолел медиказе харжалда тӏадеги гӏарац.
Ковид баккун хадуб лъуна щибаб больницаялда компьютералъул томографал. Цере къватӏисел улкабаздаса рачӏунел ИВЛалги нилъерго гьанир гьаризе байбихьана.
Зумруд БУЧАЕВА:
— 2017 соналдаса нахъе профсоюзалъ гӏумруялде бахъинабулеб буго медиказда хурхараб социалияб 11 программа (санаториязде путевкаби, медицинаялъул хӏалтӏухъабазе спартакиада тӏобитӏизе лъагӏалие кьолеб цо млн. гъурущ, улка тун къватӏире сах гьаризе ине ккани, кумек хӏисабалда медиказе кьолеб 30 азарго гъурущ ва цогидаб).
СИЗал (маскаби, комбинезонал, антисептикал), дараби ва цогидаб гӏоларого бугеб мехалда, профсоюзалъ щай кумек гьабуларебин гьикъулаан дида. Амма профсоюзалъ тӏубазе кколароан гьеб суал. Ккечӏониги, доб мехалда иш гӏорхъолъа унеб букӏин бихьидал, нижеца росана СИЗал ва рикьана 28 больницаялъе. Гьединго 11 азарго медикасе кьуна кванил нигӏматал жанир лъурал пакетал.
Гъоркьиса марталда, битӏун пандемиялда цебе, чанго районалде щвана дун. Халкъияб Собраниялъул депутат Тимур Гусаев коронавирусалъ унтун вугилан диагноз лъурал къоял рукӏана гьел. Гьебги хӏисабалде босун, гьел районазул больницабазул бетӏерал тохтурзабазда гьикъана дица гьалейин, кватӏичӏого пандемияги тӏаде щвелин нилъехъеги, гьелде хӏадур ругищ нужилан. Кинабго хӏадурун бугин жаваб кьуна гьез. Амма хадуб бахъараб ахӏи-хӏур нилъеда лъала. Цинги киналъулго гӏайибги Сахлъи цӏуниялъул министерствоялде бачӏана.
— Дица вакцина гьабун буго. Амма заманалдаса цоги нухалдаги гьабизе бокьани, гъобго даруйищ гьеб букӏине кколеб яги батӏиябищ?
Анатолий ДОМНИКОВ:
— Бокьараб гьабизе бегьула. Амма дуцаго хӏалбихьараб вакцина гьабуни, щибниги хиса-баси лъугьинаро.
Цӏияб даруялъ батӏияб хӏасил кьезеги рес бугелъул (кьечӏого хутӏизеги бегьула).
— Нижеда лъалев цо чи вакцина гьабун заманго балалде реанимациялде ккана. Гьелъул магӏна щиб?
— Гьединал суалал кьолеб мехалда дица абула цин дида унтарав вихьизе кколилан. Гьединлъидал гьев чиясул рахъалъ щибха абилеб? Дида лъаларелъул гьев цевеккун кинал унтабаз унтун вукӏаравали, вакцина кида гьес гьабурабали. Дида кколеб буго вакцина гьабилалдего бахун букӏун батилин гьесде ковид. Жибго вакцинаялъ кинабгӏаги унти багъаризабуларо инсанасул чорхолъ. Гӏицӏго аллергия лъугьине рес буго гьелдаса хадуб.
— «Гьедигӏан хӏажатаб жо батани, пачалихъалъ чӏобого щайха вакцина гьабулеб бугеб?» — гьедин рикӏкӏунеб буго цо-цояз.
— Улкаялъул гӏадамал хвасар гьаризелъун. Гьабсагӏаталда гьелдаса кӏвар бугеб жо щиб бугеб?
Зумруд БУЧАЕВА:
— Аллагьасде божилъи бугониги, нилъецагоги гӏамалги гьабизе ккола. Гьеле гьединаб жолъун буго гьаб ахӏвал-хӏалалъулъ вакцина. Нилъеца Владимир Путиние баркала кьезе ккола гьеб чӏобого гьабулеб букӏиналъухъ. Антителаби ругищали лъазе анализалъухъ гӏарац кьезе ккола. Гьабсагӏаталда ниж ургъулел руго медиказе гьеб анализ чӏобого гьабизе бажарулищали. Гӏезегӏан харжал гьаризе кколел жал рукӏуна гьел.
— Вакцина гьабунин хъварал сертификатал ричун росулел ругин рагӏана. Гьелъ къиматги хвезабулеб буго жибго вакцинаялъул. Гьел гьересиял сертификатал росарал чагӏи унтани, гӏадамазда ракӏалде ккеларищ, вакцина гьабуралги унтулел ругин абун. Гьеб рахъалъ гьабулеб цӏех-рех яги тамихӏ бугищ?
Зумруд БУЧАЕВА:
— Чӏванкъотӏун киб ва лъица гьединаб жо гьабулеб бугебали дихъе хъвани, Сахлъи цӏуниялъул министерствоялда лъазабила дица гьеб. Амма гьединал баянал щвеялда щаклъи буго.
— Цо бакӏалде ран тарал вакцинабазул тӏубараб гъуни бугин абураб баянги щвана нижехъе. Амма гьенире ун халгьабичӏого, чӏванкъотӏун щибго абизеги кӏоларо…
Анатолий ДОМНИКОВ:
— Вакцинабазул шушби болжал лъугӏиялъ яги цӏорой-хинлъи рекъезабизе кӏвечӏого, дару цӏунизе бажаричӏолъиялъ рехун ратизе бегьула гӏодоре. Амма гӏадада гӏодобе вакцинаги рехун, гьересиял сертификатал росулелги кьолелги чагӏазе тамихӏ гьабизе ккола. Гьеб буго унго-унгояб такъсир.