Цӏурире щварал ниж раккана музеялдеги. Лъикӏаб, ракӏрагьараб дандчӏвай гьабуна музеялъул нухмалъулей Насибат Хӏажиевалъ. Гьитӏинаб Чӏарада. Гьадин абуниги мекъи ккеларо, музеялда ругел щибаб росдае сайгъат гьарурал кӏудиял альбомал рихьидал. Гара-чӏварана Насибатгун. Ва гьелъ нижее бицана музеялъул хӏалтӏул хӏакъалъулъ.
— Районалъул гӏадамазул, росабазул жамагӏатазул, жамгӏиял гӏуцӏабазул тӏалабазда рекъон, Чӏарада районалда 2003 соналда рагьана муниципиалияб музей. Квегӏенаб, рес рекъараб бакӏ кьун буго Культурияб рукъалъул кӏалгӏаялъуб музеялъе. Гьенир чӏезарун руго музеялде рачӏунел гӏадамазе дандекколел шартӏал, музеялъул къай-экспонатал, документал цӏуниялъе ва гьел хайир кьоледухъ хӏалтӏизариялъе шартӏал.
Музей рагьиялъулъ, гьениб хӏалтӏи гӏадамал разилъуледухъ гӏуцӏиялъулъ кӏудияб бутӏа лъуна Хӏалимат Рамазановалъ. Цӏикӏкӏараб лъай, хӏалбихьи бугей Хӏалиматил иш ракӏбацӏцӏадго, щвалде щун тӏубазабизе хӏаракат бахъулеб буго жакъа дицаги.
Музеялъул культуриябгун рухӏияб нахърател данде гьабиялъе, гьеб мухӏканго бициналъе ва цӏуниялъе гӏоло хӏалтӏулей йиго. Хадусел гӏелазе районалъул тарих цӏуни – гьеле музеялъул хӏалтӏул аслияб мурадги.
Музеялъулаб тайпаялъул экспонатал ралагьизе, ракӏаризе ва дандразе дун щвана щибаб росулъе, батана гьелда щивав чиясдехун кӏалъаялъе нухал ва къагӏидаби. Гьабсагӏаталда музеялда руго 5000 экспонат, гӏемерал тарихиял кӏвар бугел документал, суратал. Музеялъул анлъго отделалда буго археологияб бутӏаялдаса жакъасеб культураялде ва искусствоялде щвезегӏан материал. Гьанир руго магӏарулаз хӏалтӏизарулел рукӏарал рукъалъул къайи, ретӏелхьит, музыкалиял ва цогидалги гӏумруялъулъ хӏажаталлъун рукӏарал алатал, магӏишат гьабиялъулъ хӏалтӏизабулеб букӏараб къайи-къоно.
Гӏуцӏана 20-ялдаса цӏикӏкӏун стенд, батӏи-батӏиял темабазда хурхараб:
«Халкъалъул бахӏарзал», «Кидаго цӏунана бахӏарчилъи», «Гӏадлу-низам цӏуниялъул ветеранал», «Нилъер гӏалимзаби», «Мустахӏикъал хӏалтӏухъаби», «Шагӏирзаби – хъвадарухъаби, «Цӏар рагӏарал спортсменал» ва гӏемерал цогидалги.
Район гӏуцӏиялъул, хадубккунги гьелъул цебетӏеялъул хӏакъалъулъ бицунел гӏемерал документал, гьарун руго берцинго къачӏарал, жанир тарихиябгун, гӏадамазе пайдаяб, магӏнаяб баянал ругел альбомал. Масала:
— Тарихалде арал руччаби — Кавказалъул рагъул гӏахьалчагӏи — Лъай гьечӏолъи лъугӏизаби — Гӏурус учительзаби, тохтурзаби. — Район цебетӏезабиялъулъ нухмалъи гьабурал гӏадамал, — Рагъул соназда чӏарадисезул гӏахьаллъи ва ракьцояз гьабураб материалияб кумек.
Музеялде рачӏунезул къадар цӏикӏкӏунеб буго. Масала, цохӏо апрель моцӏалда музеялде вачӏун вуго 350 чи, гьезда гьоркьор гӏемерисел ккола школлъимал ва гӏолилал. Гӏемер рачӏуна гьалбал, гьединго туристал.
Районалда музей лъугьун буго рухӏияб тарбия кьеялъул центрлъун. Планалда рекъон тӏоритӏула тематикиял тадбирал, тӏоритӏула батӏибатӏиял выскавкаби ва цогидалги тадбирал.
Школлъималазе тӏоритӏула музеялъулал дарсал, буго гӏуцӏун музеялъулаб класс, лъималазда ва кӏудиязда гьоркьоб тӏобитӏизабула музеялъул экспонатазул, гьениб бугеб хӏалтӏул хӏакъалъулъ баянал. Гьединго хӏаракат бахъула бухьен кквезе культураялъул, лъай кьеялъул, диниял, муниципалиял идарабазулгун, жамгӏиял гӏуцӏабазул, ай харабазул, руччабазул, ветераназул Советазулгун. Дирго хӏалтӏи, пикраби гьездехун дандрала.
Музеялъул хӏалтӏулъ гӏадатлъун лъугьун буго «музеялъул фестиваль» тӏобитӏи, ай творческиял махщелчагӏи гьенире къабул гьари. Ахирисел моцӏазда музеялде рачӏаразда цере рахъана кочӏохъаби Наида Ибрагьимова, Зарипат Нурмухӏамадова, Супайнат Хӏасанхӏусейнова, Гӏайшат Зуберова, Бурлият Къурбанова, Раисат Халикъова. Кучӏдул рикӏкӏиналъул конкурсал тӏоритӏулаго, музеялъе кӏудияб кумек щола шагӏир ва кочӏохъан Жавгьарат Хӏасанхӏусейновалъулги.
Музеялъул кӏвар борхиялъе, гьелъул хӏалтӏи цебетӏеялъе унгоунгояб тӏалаб-агъаз, кумек гьабулеб буго районалъул бетӏер Мухӏидин Мухӏамадовас, лъай кьеялъулгун культурияб отделалъул начальник Шамил Мустӏапаевас, районалъул культурияб рукъалъул директор Мухӏамад Гӏусмановас.
Шамай ХЪАЗАНБИЕВА