Араб рузман къоялъ, Махӏачхъалаялъул Дахадаевасул къотӏноб бугеб руччабазул лъай кьеялъул «Гьидаят» идараялда данделъараз бицана, чӏужугӏадан рухӏияб рахъалъ къуватайлъун йигони, жамгӏияталъего бугеб лъикӏлъиялъул. «Гьидаят» ккола Дагъистаналъул шайих Мухӏаммад-Гӏарифил цӏаралда бугеб исламияб университеталъул цо гӏаркьел.
«Мир и согласие — основа духовно-нравственного потенциала» — гьединаб букӏана конференциялъул ахӏи. Гьебги букӏана, «Гьидаят» ва ДРОО «Союз женщин Дагестана» гӏуцӏиязул нухмалъулезул хӏаракаталдалъун хӏадурараб, ДРО ОЖ «Муслимат», Миллияб политикаялъул ва диниял ишазул министерствоялъул ва цогидал идарабазул вакилзаби гӏахьаллъун тӏобитӏулеб данделъи.
— Дагъистаналъул муфти Ахӏмад- хӏажил (къ.с.) «Лъикӏал тӏабигӏатазул ах» абураб тӏехь щивасул столалда тӏад букӏине мустахӏикъаб буго, — ян абуна данделъиги рагьулаго, Дагъистаналъул руччабазул гӏуцӏиялъул нухмалъулей Интизар Мамутаевалъ.
— Масъалаби жамгӏияталда гӏемер руго, гьездаса бергьине ккани, чӏужугӏадан рухӏияб рахъалъ цеетӏурайлъун йикӏине ккола.
«Чӏужугӏадан гуро инсанияталъул загӏипаб бутӏа, чӏужугӏадан йиго щулияб тӏох»
— Дагъистаналъул муфтиясул гьел рагӏаби кьочӏое росараб букӏана «Гьидаят» централъул нухмалъулей Загьра Исмагӏиловалъул саламалъулаб калам. — Загӏипайин абуниги, кӏудияб къуват, хӏалкӏолъи кьун буго Бетӏергьанас чӏужугӏаданалъе. Гьелда тӏадаб буго бихьинчи цеветӏеялъе хӏаракат бахъизе. Тӏох гӏеккеялъул мисалалги цӏикӏкӏунел гьечӏищха нилъер заманалда. Гьединал гӏузраби лъугӏизари буго нилъ данделъиялъул мурадги.
— Дир хӏисабалда, хъулухъалда йигей чӏужугӏадан тӏоцее жийго йикӏине ккола мисал босулеб гӏамалалъул, — ан абуна ДРялъул Жамгӏияб палатаялъул председателасул заместитель, Махӏачхъалаялъул №9 лицеялъул директор Шамсият Насрулаевалъ.
Бокьилаан нилъер руччабаз жалго хӏалтӏулеб бакӏалда ватӏан бокьи цӏикӏкӏун загьир гьабуни, кидаго гӏунгутӏаби рехсечӏого, лъикӏал мисалазул гӏемер бицани. Нилъер мадугьалихъ бугеб Чачан республикаялдаса босизе бегьила мисал. Гьез киданиги къватӏир чӏваларо жидерго гӏадамазул загӏипал рахъал. Аслияблъун дида бихьула Аллагьасда божи, гьединав чияс кидаго зарал гьабуларо. Кутакалда рекӏее гӏуна филологиял гӏелмабазул доктор, профессор, ДГИялъул ректор Расулова Патӏиматица загьир гьарурал пикраби. Жиндирго хӏалтӏул хӏалбихьиялъул, хӏакъикъияб гӏумруялъул хӏисаб гьабураб кӏалъай гӏатӏидго халкъалъе рагьизе мустахӏикъаблъун бихьана. Риххулел ригьнал, рухӏияб язихълъи, лъимадул лъавукълъи, заманаялъул карачалабазулъ гъанкъизе жиндирго наслу тей — гьеб кинабго гьукъизе къуват гӏола рухӏияб рахъалъ цеетӏурай чӏужугӏаданалъул. Заман хисунилан хиси гьечӏеб бугелъул имангун ислам, адабгун намус. Узухъда, гьелъие мисалал гӏунги тӏокӏ руго. «Чӏужугӏаданалъул кверщаликь буго рос тахиде вахинавиги, гьесул къадру малакье бортизабиги», — ян тӏибитӏараб абиги чӏобогояб бакӏалда бижараб батиларо.
Гӏумру бихьарал, гӏелму босарал, цӏи-цӏиял гӏелазе тарбия-лъай кьеялъул бутӏа лъолел руччабиги рукӏана гьенир.
Кӏалъаязулъ рехсана Макаренко, Зоя Космодемьянская, Америкаялда тарбия кьолел къагӏидаби, Ксения Собчак, хӏатта Ленинцин.
Кӏалъаязулъ букӏана рухӏияб рахъалъ язихълъулел рукӏиналъул, мугӏалимасул къимат гьечӏолъиялъул, хъизамалда рекъел цӏуниялъул, лъималазе тарбия кьеялде кӏвар чучун букӏиналъул, нилъер заманалда чӏужугӏаданалъ борхулеб бакӏлъиялъул бицен.
Исламалъул бичӏчӏи битӏун кьеян малъулелги рукӏана. Гьелъулги бегьунгутӏи букӏинаро «битӏун» абураб рагӏулъ лъураб магӏна жидедаго бичӏчӏулеб батани. Масъалаби иргадал рехсейги, гьездалъун лъугьарал гӏузраби сах гьариялъе нухал ратизе хӏаракат бахъиги — гьеб батӏи-батӏияб иш буго. Гьереси щай, кӏицӏул кӏигогӏанги лъалел масъалабазул бицун гьез гьарурал цо-цо кӏалъаяз щибго цӏилъи кьечӏо. Хъулухъчагӏи-руччабаз бицана жидерго хӏалбихьиялъул хакъалъулъ, цоцаца реццана, рикьана тӏугьдул, кьуна шапакъатал. Мустахӏикъал ратиларин щаклъиги гьечӏо, бицанщиналда щибго дагӏбаги гьечӏо.
Дие цӏакъго бокьун букӏана гьеб конференциялда «Щиб гьабилеб?» «Кинал нухал ратилел?» абурал суалалги рагӏизе, гьелъие жавабалги ратизе, жибго конференциялъул ахӏиялъе дандерижи кьолел пикрабиги рагӏизе. Гӏемерисезулъ рагӏичӏо. Жибго тадбир жаниб тӏобитӏараб идараялъул кьучӏда рихьана дида гьел. Дагъистаналъул муфти Ахӏмад- хӏажил (къ.с.) «Лъикӏал тӏабигӏатазул ах» абураб тӏехь, щибаб къоялъ жанире раккулеб, къойил берги кверги щолеб бакӏалда букӏине кколин абураб пикру такрарлъана гьениб. Нилъецаго гьеб пикру загьир гьаби цо рахъ буго, бицунелда рекъараб гӏамал гьабун бажарунгутӏи — жеги цӏикӏкӏараб жавабчилъиги батила, хасго жамгӏияталда вихьуледухъ вугев чиясе.
Чи вуго жинцаго абураб рагӏиялъул лагъин абула, рагӏул лагълъун гурев, ханлъун вукӏине тавпикъ кьеги Аллагьас.
Лъабцӏул квер борханиги цониги суал кьезе изну кьечӏо данделъи бачунез, жидерго гьалмагълъиялъе гурони регламентги букӏинчӏо. Цо цеетӏурай бизнесменалъ лъикӏаланго заманалъ бицана япониязул къуватаб дармил, тӏадго рекъон цогидаз бицунеб букӏана гьебго. Гьеб чӏандаялдаса гӏуждаса унеб бакъаникакго бан лъикӏин, гьаругьин къватӏие лъугьана. Сабруги букӏаралъул лъугӏулеб.
«Какин» абун дир ишара бихьидал, хӏурулгӏин гӏадай ясалъ ячана гӏатӏидаб, гьайбатаб как балеб рокъое. Къватӏие унаго, «гьанийго йикӏайиланги» букӏана ракӏалъ абулеб. Бахиллъана гьенир цӏалулезда, хӏалтӏулезда. «Гьидаяталда» куцарал ясал руссараб свериялдаги баракат букӏина.
Лъабго сагӏаталъниги халатбахъараб данделъиялъул хӏакъалъулъ щибдай бицине ккелаян ургъел букӏана гьенибго. Масъалаби гӏемер рорхана, гьезул цонигияб тӏубаялъе чӏванкъотӏараб нух бихьичӏо: гӏаммаб хабар, киназго бицараб, рагӏараб, цӏакъ гӏемер нижецаги хъвалеб. «Лъикӏал тӏабигӏатазул ах» — гьеле гӏоралъ унесе квербазе тӏоцебесеб гамачӏ, рухӏияб язихълъиялдаса рорчӏизе бокьаразе хвасарлъи. Батӏияб жаваб щвечӏо данделъиялдаса.
Кин бугониги, рекӏелъ хутӏана рахӏаталъул асар — Альхӏамдулиллагь, нилъер хӏукуматалда рес кьун буго иман-исламалъул кьучӏ лъолел, гъира бугес лъай босулел цӏалул идараби рагьизе. Цогидал республикабазда дандеккун, нилъер гьаниб гьел ресаздаса цӏикӏкӏун пайдаги босулеб буго.
Махщел-лъаялъе куцан гуребги, гьениб щолеб буго чӏужугӏадан жанисан къуватайлъун гьаюлеб рухӏияб «квенги».
Патӏимат ГЬИТӏИНОВА