Кумек гьечӏого тӏубаларо
Исана тахшагьаралъул маршрутазда хӏалтӏизе байбихьана 45 цӏияб автобус
«Ракӏалда буго, 2018 соналъул кӏиабилеб ва лъабабилеб кварталазда шагьаралъул маршрутазде жеги тӏадеги 90 цӏияб автобус биччазе. 2017 соналда тахшагьаралъул транспорталъулал компанияз бюджеталъе кьун буго 1801700 гъуруш, страховиял фондазде — 2611700 гъуруш», — ан бицана нижергун букӏараб гара-чӏвариялда Махӏачхъалаялъул пассажиразул автотранспорталъулаб №2 предприятиялъул директор Юсуп Сулеймановас. Рехсараб предприятиялъул хӏалтӏул хӏасилазул, церечӏарал масъалабазул ва тӏуразаризе кколел суалазул хӏакъалъулъ букӏана директорасулгун гьабураб гара-чӏвариги.
— Юсуп, бокьилаан лъазе предприятиялъул, материалиябгун техникияб базаялъул, специалистазе чӏезарун ругел шартӏазул хӏакъалъулъ.
— Нижер гаражалда буго 68 автобус: 60 «Нефаз» ва 8 «МАЗ». Руго хӏажатал мастерскаял, ва гьенир хӏалтӏулел руго махщел камилал автомеханикалгун слесарал. Гьел киналго предприятиялъул столоваялда чӏорого кваназеги гьарула.
— Щибаб къоялъ чан автобус къватӏибе бахъунеб?
— Къойилго гӏадин маршруталде бахъуна 37-40 автобус. Жакъа тӏокӏаб ресги гьечӏо гьезул къадар цӏикӏкӏинабизе. Щайгурелъул, цеве вукӏарав нухмалъулесул тӏалаб гьечӏолъиялдалъун, хвезе тун буго 22 «Нефаз» автобус, хутӏаралги ремонталда руго. Шагьаралъул администрациялъ рагӏи кьуна исана 80 автобус босизе.
«Нефаз» автобусал рукӏана заводалъ хӏалбихьизелъун къватӏире риччарал ва гьезулъ тӏатана гӏемерал гӏунгутӏаби. Гьединлъидал, абулеб буго, заводалъ гьел тӏокӏалъ къватӏире риччазеги гьечӏилан. «МАЗ» автобусал руго нилъер нухал хӏехьолел. Тахшагьаралда жанир гурелги, гьел автобусал хьвадула Богатыревкаялде, Шамхалалде, Шамхал-Терменалде, Сулахъалде, Цӏияб Косаялде, Шаваялде ва Назраналде.
— Махӏачхъалаялъулазул гӏарз букӏуна шоферзаби хъачӏго кӏалъалин, гьез рекӏаразулгун дагӏба гьабулин. Кин гьел хӏалтӏуде росулел ва кин жавабчилъи тӏалаб гьабулеб?
— Нижеца хӏалтӏуде росула лъабго соналъул хӏалбихьи бугел чагӏи. Хӏалтӏуде росун хадуб, 80 сагӏаталъ гьел хьвадизе ккола нижеца тӏобитӏулеб стажировкаялде. Хӏалтӏуде иналде цеве, щибаб къоялъ щивав шоферасулгун бичӏчӏикьеялъулаб хӏалтӏиги гьабула. Гӏадамазул гӏарз бачӏани, шоферасе премия кьоларо ва гъуршидалъун тамихӏги гьабула.
— Автобусалъул техникиял гӏунгутӏабигун, тохтурас сахлъиялъухъ халгьабичӏого ва документал гьечӏого, шофер маршруталде ине рес букӏунищ?
— Маршруталде иналде ва тӏадруссун рачӏарабго, дежурнияв механик, балагьула щибаб автобусалъул техникияб ахӏвал-хӏалалъухъ, тохтурас халккола шоферасул сахлъиялда хадуб. Автобусалда гаражалдаса къватӏиве вахъиналде, диспетчерас халгьабула гьесул документазухъ. Автобусалда жанив пассажир хвани, компенсация хӏисабалда, кьола кӏиго миллионгун 250 азарго гъуруш. Масала, лъил бугониги килищ беканицин компенсация кьола.
— Телевизоралдасан рихьизарулел рукӏана туркменазул шагьаразда ругел автобусал чӏолел бакӏал. Гьел ругоан цӏакъ санагӏатал, хӏатта кондиционер, телевизор гӏадал жалаздалъун хьезарурал. Нилъер анир ругезул бицинчӏониги лъалелъулха, бокьилаан лъазе гьеб рахъалъ кида гӏадлу букӏине бугебали?
— Гьел бакӏал раялъул, къачӏаялъул ва рацӏцӏадго чӏезариялъул иш тӏаде ккола шагьаралъул администрациялде. Гьедин бугониги, нижеца шагьаралъул администрациялда зама-заманалдаса ракӏалдещвезабула гьеб масъала хӏехьезе кӏолеб хӏалалдаса ун букӏин.
— Автобус бачӏиналъухъ балагьун кигӏан заман базе кколеб?
— Анцӏго минут гьоркьоб биччан автобус гьеб чӏолеб бакӏалде, ай остановкаялде бачӏине ккола. Гьединаб графикалда хадуб халккола ункъо диспетчерас. Цо-цо мехалда автобусал кватӏиялъе гӏилла ккола нухазда рукӏунел хӏалкъаял (пробкаби).
— Нужер автобусазда бугищ спутникалъулаб бухьен?
— Киналго автобусазда буго «Глонас» абулеб бухьен. Гьелъул кумекалдалъун Интернеталдасан щибаб автобусалъулгун бухьен букӏуна. Жакъа «Глонасалъул» база буго «Автоколонна 1736» ОАОялъул гаражалда. Гьединлъидал бухьеналдаса букӏине кколедухъ пайда босизе рес гьечӏо ва ракӏалда буго кӏварабгӏан хехго «Глонасалъул» база нижерго гаражалде бахъинабизе.
— «Метан» абун тӏад хъварал автобусал хӏалтӏизе байбихьун тӏоцересел моцӏазда репродуктораздасанги «бекерулеб мухъалъги» гьел лъалхъулел бакӏал лъазарулаан, ракӏгъеялъе мониторал хӏалтӏулаан, салоназда жаниб рацӏцӏалъи букӏунаан. Жакъа гьеб кинабго гьечӏо, мониторал хӏалтӏуларо, салоназда жаниб, хасго къалъудаса хадуб, чороклъиги хӏурги букӏуна. Нужеца кӏвар кьоларищ гьел гӏунгутӏабазде?
— Автобусазул салоназда жанир ругел мониторал ккола, нижергун къотӏи-къайги гьабун, рекламниял агентствабаз лъурал. Гьел хӏалтӏи-хӏалтӏунгутӏиялъул иш рекламачагӏазда бараб букӏуна. Лъалхъизабулеб бакӏ лъазабулеб «бекерулеб мухъалъул» электронияб система къачӏазе ихтияр букӏунаро заводалъул специалистазул гурони. Гьел къачӏалел руго ва кватӏичӏо хӏалтӏизе риччала. Лъалхъизабулеб бакӏ гьаркьидалъун лъазабиги салоналда жаниб рацӏцӏалъи чӏезабиги ккола нижер иш. Ункъо хӏалтӏухъанас чурула автобусал маршруталде инелде цере. Къойида жаниб 600-650 чи ваччулеб автобус чороклъичӏого хутӏуларо, нилъер гӏадамазул «культураги» лъалелъулха.
— Харжаздаса рази ругищ шоферзаби?
— Шофер хӏалтӏула къо гьоркьоб бахъун. Хӏукуматалъул дотацияги щвечӏони, пассажиразухъа анцӏго гъуруш гурони босизеги бегьичӏони, шоферасе лъикӏаб харж кин кьелеб? Гьесул харж буго 15-17 азарго гъуруш.
— Нужер хӏалтӏуе сунца квалквал гьабулеб бугеб, церечӏарал масъалаби кинал ругел?
— Жамгӏияб пассажиразул транспорт хӏукуматалъул кумек гьечӏого тӏубаларо. Нижер автобусал рикӏкӏуна социалияллъун, ай ресукъал чагӏазе учузаб транспортлъун. 2017 соналъ дотациялъе кьезе кколеб букӏараб 64 миллионги, исана кьезе кколеб 19 миллионги жеги кьечӏо. Нижер предприятиялъул 31 «Рено» таксиги кӏиго «Мерседес» микроавтобусги арендаторасе цӏакъ учузго ричун ратана цеве вукӏарав нухмалъулес. Цо мисал, 2500000 гъуршиде босараб, кӏиго соналъ гурони хӏалтӏичӏеб цӏияб «Мерседес» микроавтобус бичун буго 27 азарго гъуршиде. Судалдеги кьун, гьеб транспорт предприятиялде тӏадбуссинабизе къеркьолев вуго дун.
Нури Нуриев