Араб анкьалъул ахиралда республикаялде бачӏун букӏана «Газ- пром» ПАОялъул вакилзабазул къокъа. Гьелъул генералияв директор Алексей Миллерил тӏоцевесев заместитель Виталий Меркуловасул бетӏерлъиялда гъоркь делегация щвана республикаялъул Хъахӏаб Рокъоре ва тӏобитӏана данделъи. Гьелъул аслияб хӏасиллъун ккана 2025 соналъул ахиралде республика тӏубанго газалдалъун хьезабизе гьабураб хӏукму. Палхӏасил, магӏарухъ бищунго рикӏкӏад бугеб минаялъубги, спичка хъинтӏарабго гваргъан хъахӏилаб цӏа бакулеб къагӏида гьабизе ракӏалда буго. Гьеб программа гӏумруялде бахъинабизе биччан буго 14 миллиард гӏанасеб гъурущ. Гъоркьиса декабралда президент Владимир Путинил- гун букӏараб пресс-конференциялда нилъер республикаялъул рахъалда- сан суал кьун букӏана газалдагун токалда хурхун. Гӏемерал росаби ругин жеги газ бачинчӏого хутӏаралин бицун букӏана улкаялъул бетӏерасда. Социалиял гьиназда хъвавухъе, гьеб букӏун буго «Газпромалъул» хӏакимзаби республикаялде рачӏиналъе ккараб аслиял гӏиллабазул цояб. Амма ахирал соназ «Газпром газораспределение Дагестан» ОООялъул нухмалъулевлъун хӏалтӏулев вукӏарав Ризван Гъазимухӏамадовасул пикру батӏияб буго.

Президентасул кӏал сабаблъун гуро

-Хас гьабун Путинил тӏадкъай тӏубазейин абураб масъала гьениб букӏун батуларо, — ян абуна гьес. — Гьеб буго «Газпром» ПАОялъ цебего хӏисабалде босун букӏараб сапар. Щайин абуни, Дагъистаналъул росаби газалдалъун хьезаризеян хас гьабун хӏадур гьабураб федералияб программа буго. Гъоркьиса, ай 2021 соналдаго гьелда хурхун Путиница кьураб тӏадкъайги букӏана. Доб пресс-конференциялда президентас кьураб тӏадкъайин абуни букӏана, мисалалъе, цо чиясул минаялде аскӏобе лъураб газалъул рогӏоро батани, гьелда рекъон, кӏиабилевги лъабабилевги чиясул рокъобе гьеб бачине кколин абураб.

— Амма, кин букӏаниги, кӏудияб хӏалтӏи гьабулеб гьечӏищ «Газпромалъ»?

— Узухъда, буго. Росаби газалдалъун хьезари букӏана цебе жибго регионалда тӏадаб иш. Гьанже гьеб масъала жиндаго тӏаде босун буго «Газпромалъ».

— Газ бачинчӏел мугӏрузул районал, росаби гӏезегӏан ратила республикаялда?

— Бичӏчӏизе ккола цо гьадинаб жо. Газалъул рогӏороцин гьечӏеб бакӏалда, мисалалъе, росу-районалда, «догазификация» абураб программа хӏалтӏуларо. Мисалалъе, цо чиясул минаялде аскӏоб газ бачун бугони, гьенисан цогидазул минаялде бачине бегьула. Гьеб буго, тӏадехун абухъе, президент Владимир Путиница кьун букӏараб тӏадкъайги. Жибго «Газификация республики», ай 2021-2025 соназда кинабго Дагъистан газалдалъун хьезаби абураб цогидаб программа буго республикаялъул. Гьелда рекъон, лъагӏалил ахиралде 25000-гӏанасеб бакӏалде газ бачун лъугӏизе ккола. 25 ункъилъги кьабани, 100 000-гӏанасев чиясул рокъобе газ щолин абураб магӏна ккола гьелъул.

— Гьабсагӏат газ бачарал районал кинал ругел?

— Гӏодоблъиялдасан байбихьун рикӏкӏани, гьел ккола Казбек район,Унсоколо районалдеги исана щвана гьеб — Майданское росдада аскӏосан лъун буго рогӏоро. Болъихъгун Цӏумадеги бачана, Хунзахъе бачине байбихьун, гьабсагӏат хӏалтӏаби унел руго. Гьединго газ щвана Гумбет районалдеги. Исана, Бичас биччани, ракӏалда буго Гъуниб районалда тӏоцебесеб рогӏоро лъезе. Гьединал хӏалтӏаби унел руго.

— «Газпромалъулал» республикаялде рачӏиналъул хӏакъалъулъ гӏемер бицунеб буго. Гьел цере рачӏунел рукӏинчӏищ?

— Рамазан Гӏабдулатӏипов бетӏерлъун вугеб заманалдаги гьезулгун лъикӏал гьоркьорлъабиги гьарурал къотӏи-къаялги рукӏана. Владимир Васильев вачӏиндал, гьел гьоркьорлъаби, щаяли, риххана. Гьанже Сергей Меликовас «Газпром» ПАОялъулгун бухьенал щула гьарулел руго.

Газни бакила, бухӏун хадуб щиб гьабилеб?

«Газпром» ПАОялъул вакилзаби республикаялде рачӏиналда бан, «Хӏакъикъат» газеталъе пикру загьир гьабуна экономист Халил Халиловасги.

— Гӏадамал газалдалъун хьезариялъул рахъалъ бугеб статистикаялъухъ балагьани, 60-70 процент дагьаб къадар гуро. Щайин абуни, дида лъала, жакъа гӏемерал регионал руго Россиялда хъахӏилаб цӏатари бихьичӏел. Амма федералияб тӏалъиялъ, хасго президент Путиница абун бугелъул газ щвечӏеб цониги росу, мина-рукъ букӏине бегьуларин абун, гьелда рекъон кӏудияб хӏалтӏи гьабулеб буго. Гьелдаго цадахъ цогидаб суалги буго. Нилъер республикаялъул къайимлъиялда ругел газалъул мухъал щай «Газпромалъ» ричунросуларел? Дида ракӏалда буго щи- баб соналъ бюджеталъул проект гӏуцӏулаго, гьелде гъорлъе бачунаан гьеб суал, амма щибаб нухалда гьеб бичун босулев чи кколароан. Ахираб соналъ «Газпромалъул» иш батӏаго квеш гьечӏо, дунялалъул базаралда газалъул багьаги цӏикӏкӏана, гьелъул («Газпромалъул») хайирги гӏемерлъана. Амма щаялиго гьел гӏедегӏулел гьечӏо нилъехъа гьел газалъул мухъал ричун росизе. Ратила гьелъие гӏиллаби. Мисалалъе, бухӏараб газалъухъ кьезе кколеб налъул кӏудияб къадар буго республикаялъул «Газпроммежрегионгаз» компаниялда цебе. Кинал рукӏаниги къотӏи-къаялги ратила республикаялъ гьезулгун гьарулел, лъаларо, амма жидерго балансалде росулелани «Газпромалъ» нилъер газалъул мухъал, гьелъул кӏудияб хайир букӏинаан. Кӏиабизе, дие рахӏат толареб жо цоги буго. Узухъда, магӏарул росабалъе газ бачунеб букӏинги гӏадамазе бигьалъаби гьарулел рукӏинги лъикӏаб иш буго. Амма кин гӏадамаз бухӏараб газалъухъ гӏарац кьезе бугеб? Нилъеда лъала, магӏарухъ гӏадамазе гӏемераб гӏарац гуро моцӏрое щолеб, киналго гуро пачалихъияб хӏалтӏуда ругел. Гьаниса-дораса гъурщал данде гьарулел гьезие махӏниги бигьаго букӏинаро бухӏараб газалъухъ гӏарац кьезе. Гьанже щибаб бащдаб лъагӏалида жаниб цӏикӏкӏинарулел ЖКХялъул багьабиги руго, гьелда рекъон хиралъулеб цогидаб жоги буго. Гӏадамазе щолеб мухьин абуни дагьаб буго. Гьеб рахъ хӏисабалде босун бугищ хӏукуматалъали лъаларо.

— Халил, ахираб заманалда гӏемерлъулел гьечӏищ газ сабаблъун гӏадамал хвеялъул хӏужаби…

— Битӏараб буго. Цӏакъ гӏемерав чиясе зарал кколеб буго газ сабаблъун. Амма гьеб бачунелъул цӏуна-къаялъул тадбиразде цӏикӏкӏун кӏвар кьезе ккела гьелъул хӏалтӏухъабазги, щивав чиясда бичӏчӏизабизе ккела гьелъул бугеб хӏинкъиги. Учузаб тайпаялъул, хашаб газалъул къали (котёл) рокъоб лъечӏого букӏине хасаб хъаравуллъиги чӏезабун, ялъуни цогидал тадбирал ургъун, цӏуна-къай гьабизе ккеларищха. Гӏадамасул гӏумруялъе хӏинкъи гьечӏолъи букӏинаби — гьеб цӏакъ кӏвар цӏикӏкӏараб тадбир буго.