Тӏоцебесеб февралалда «Хӏакъикъат» газеталъул редакциялде данделъун рукӏана магӏарулазул гӏелмиябгун творческияб интеллигенциялъул вакилзаби. Гьел гьенир данделъиялъе букӏана лъабго гӏиллаги. Редакциялъул хӏукму ккана газеталда цебе кидаго хӏалтӏулеб магӏарулазул жамгӏиял церехъабазул совет гӏуцӏизе. Гьелъ гӏатӏидго рорхизе руго нилъер миллияб басмаялда, маданияталда, гьединго мацӏалда сверухъ раккун ругел унтарал суалал. Щиб гьабизе бегьулеб ва кинал ресал ралагьилел нилъеца иш рукӏалиде бачӏинабиялъе? Гьел ва цогидал суалал гьоркьор лъун, кӏудияб хӏалтӏи цебе бачине буго бицен гьабулеб советалъ.
Гьединго пикру ккана нилъер миллиял церехъабаз нахъе тараб бечедаб нахърател цӏигьабиялда тӏад хӏалтӏулеб, Расул Хӏамзатовасул цӏаралда бугеб «Рухӏияб ирс» абураб фонд гӏуцӏизеги.
Ва лъабабилеб, ракӏалда буго, Аллагьас хъван батани, исана ихдал «Хӏакъикъат» газета гӏуцӏаралдаса 105 сон тӏубаялда бан, Махӏачхъалаялда миллияб фестиваль тӏобитӏизе.
Редакциялде рачӏаразда гъорлъ рукӏана шагӏирзабиги, гӏалимзабиги, жамгӏиялгун политикиял церехъабиги.
Гьел ккола Дагъистаналъул Хъвадарухъабазул союзалъул правлениялъул нухмалъулев, Халкъияв шагӏир Мухӏамад Ахӏмадов, Халкъияб Собраниялъул депутат, Гумбет районалъул Гьарадерихъа Гӏабдулвахӏид Лабазанов, РАНалъ ул ДФИЦалъул профессор, физикаялъулгун математикиял гӏелмабазул доктор Ибрагьимхан Камилов, филологиял гӏелмабазул доктор, Хъвадарухъабазул союзалда цебе бугеб Авар секциялъул нухмалъулев Мухӏамад Мухӏамадов, «Газпром Газораспределение Дагестан» ОАО ялъул вукӏарав нухмалъулев, цеве республикаялъул хӏукуматалъул вукӏарав вице-премьер Ризван Гъазимухӏамадов, халкъияв шагӏир ва публицист Мухӏамад Хӏамзаев, магӏарулазул шагӏир «Авар басмабазул цолъиялъул» нухмалъулев Мухӏамадрасул Гӏумаров, ДРялъул халкъияв артист, композитор Каримулла Гӏабдулаев, ДРялъул мустахӏикъав артист Хирамухӏамад Хирамухӏамадов, машгьурав экономист, жамгӏияв хӏаракатчи Халил Халилов, Дагъистаналъул Халкъиял шагӏирзаби Залму Батировагун Сабигат Мухӏамадова ва гьел гурел цогидалги.
ЖАКЪАСЕБ КЪОЯЛЪУЛ КЪВАРИДАБ САРИН
Байбихьиялъул каламалда киназего саламги кьун, жакъасеб данделъи тӏобитӏиялъе ккараб гӏиллаги баян гьабун, гӏатӏидго гьелъул хӏакъалъулъ бицине газе талъул бетӏерав редактор Гӏумахан Гӏумахановас рагӏи кьуна редакторасул заместитель Зикрула Ильясовасе.
-Жакъа нилъер миллияб мацӏалдаги, маданияталдаги, гьединго миллиял мацӏазда рахъулел газет-журналаздаги сверухъ лъугьун бугеб ахӏвал-хӏал нужедаго бихьулеб батила. Гьелъул гӏемераб бицана ва жакъа нахъеги бицине ккун буго. Сон нижер районалда кӏудияб дандчӏвай гьабун буго халкъазда гьоркьосел къецазда бергьенлъиги щун руссарал спортсменазда. Гьеб лъикӏаб иш буго, батӏаго гьелда дандечӏарав чиги дун гуро. Амма жакъа, мисалалъе, 22 сон барав гӏолохъанав гӏелмабазул кандидат вахъун вугилан рагӏани, кӏудияб къадругун гьесда дандчӏвай лъица гьабулебин гьикъани, гьединал гӏадамал ратулел гьечӏо. Гьединлъидал хӏукму ккана магӏарул газеталъ, жиндирго редакциялъулаб политикаялда рекъон, рорхулел суалал тӏалъиялдаги рагӏизелъун редакциялда цебе жамгӏияб совет гӏуцӏизе.
Гьединго ракӏалда буго нилъер миллияб газеталда цебе, Расул Хӏамзатовасул цӏаралда «Рухӏияб ирс» абураб гурхӏел-рахӏмуялъул фондги гӏуцӏизе. Жакъа гьединаб фонд хӏажат букӏиналда дандечӏарав чи нужеда гъорлъ вукӏинарин ккола. Гьединго гӏуцӏун буго гьеб фондалъул советалда гъорлъе росизесел чагӏазул сияхӏги.
Лъабабилебги, ракӏалда буго исана нилъер миллияб басма «Хӏакъикъаталъул» тӏоцебесеб но мер биччаралдаса 105 сон тӏубай кӏодо гьабун ва Расул Хӏамзатовасул юбилеялда хурхун миллияб прессаялъул фестиваль тӏобитӏизеги-, ян абуна Зикрула Ильясовас.
Гьесда хадуб рагӏи босана Мухӏамад Ахӏмадовас.
-Жакъа дида, киве щваниги, рагӏулеб цо жо буго «Расул Хӏамзатовасул юбилей, Расулил нусго сон» абун. Амма нилъеца гьесул юбилей кӏодо гьабизе ккола, чӏаго вукӏаго Расулица бищун хӏажаталин рикӏкӏунел рукӏарал мурадалги гӏумруялде рахъинарун.
Гьединлъидал гьесул цӏаралда фонд гӏуцӏулеб букӏиналдаса цӏакъ вохана дун. Расулил юбилей абун рикӏкӏен гӏемерал тадбиралги, кочӏол сардалги, квана-гьекъеялги тӏоритӏун, риххизе руго киналго, лъугӏизе буго гӏарац, амма нахъе щиб хутӏулеб абураб суал кьолев чи вукӏине гьечӏо гьесул юбилей гьабизе кколаянги абун, цере кӏанцӏолел хӏакимзабазул, я жакъа, я тӏадеялъул. Гьединлъидал цӏакъ бокьилаан Расулил нусго сон кӏодо гьабизе риччарал миллирдазул цо миллиард гьеб фондалъеги щолебани. Амма цоги суал бачӏунеб буго: къваригӏун бугищ жакъа гьеб фондги, гьелъ гьабулеб хӏалтӏиги магӏарулазе абураб. Щайгурелъул жакъа магӏарулазул цӏакъ цоцаздаса тӏолеб, тӏурулеб, жалго жидедасаго чӏухӏулеб, цоцадаса рохулареб гӏамал баккун буго. Миллаталъухъ ракӏги унтарав, умумузул мацӏалъухъ рокьиги ккарав, маданияталъул адабги гьабулев магӏарулав ватулев гьечӏо жакъа. Бокьараб магӏарул росулъе щваниги, жакъа гӏисинлъималги руго, гӏурус мацӏги бицунаго, рекерахъдилел, харабиги руго гьезда хадур реке рахъдулел гӏурус мацӏги бицуна го, эбелинсуца гъасдаги буго гьеб гӏурус мацӏ хъурулеб. Мигьлъулеб буго жакъа магӏаруллъи. Миллион чи ругел нилъер магӏарулазул, 500 чи ватулев гьечӏо «Гьудуллъи» журналалъе подписка гьабурав, «Лачен» журнал хъварав. «Хӏакъикъат» газеталъул подпискаялда сверухъ бугеб гизма нужедаго лъалеб батила.
Дида ракӏалда буго мунагьал чураяв Муса Мухӏамадов чӏаго вугеб мехалъ 25000 подписка букӏана «Гьудуллъи» альманахалъул. Почалдеги хьвадун гъираялда гьеб хъвалел магӏарулал рукӏана цере. Жакъайин абуни… Цониги магӏарулав гьечӏо хъвазе бокьарав. Гьелъул гӏемераб бицун ракӏги унтун буго, бетӏерги унтун буго, гӏемер пикраби гьарун черхги свакан буго.
Гьединлъидал бокьилаан жакъасеб данделъиги, гьаниб хабарги бицун, гьелдалъун лъугӏулеб гуреб, хӏалтӏиги бугеб, хӏалтӏул хӏасилги кколеб, бечедал тадбиралги тӏоритӏулеб, сверухъ чӏагоял гӏадамалги ракӏарулеб лъугьине.
Расул Хӏамзатовасул цӏаралда бугеб фонд жакъа гуреб, гьалдаса цо анцӏила щуго соналъ цебе къваригӏун букӏана. Амма суал буго кӏвезе бугищ гьеб фонд хӏалтӏизабизе, кватӏун ругищ нилъ гьелъие абураб. Щайгурелъул юбилей гьабизе гӏедегӏун гурони, цо пайдаяб иш гьабизе бо кьарал чагӏи дагьал руго юбилеялда сверухъ. Аслияб суал буго: кӏвелищ нилъеда сахаб фонд гӏуцӏизе абураб?»- ин суал лъуна Мухӏамадица.
Гьесул кӏалъаялъул аслияб магӏна букӏана жакъа гъапуллъун бугеб магӏарул миллат борчӏизабизе кӏвеладай нилъеда, кӏвелародай абураб. Цебе «Огонёк» журналалъул букӏунаанин моцӏида жаниб цо нухалъ биччалеб гьитӏинаб тӏехь. Гьединаб тӏехь щайин бегьулареб биччазе гьеб фонд гӏуцӏун хадуб, мисалалъе, нилъер классиказул асарал бегьилаанин байбихьуда гьенир рахъизе. Гьединго лъималазе тӏахьал, магӏарул мацӏалда хӏадур гьарурал мультфильмалги бегьилаанин риччазе-ян абуна М. Ахӏмадовас хадубги. Гьелъул рахъ ккуна данделъиялда рукӏаразги.
Моцӏида жаниб цо нухалъ биччалеб журнал букӏанин редакциялъул, амма типографиялъулгун гӏунгутӏабиги раккун, къотӏизабизе кканин гьеб биччайин абуна Зикрула Ильясовас. Гьанже фонд гӏуцӏулеб бугелъул, бегьилин яги, Ахӏмадовас абухъе, хрестоматия гӏадин, хъвадарухъабазул асаралги рахъараб цо гьитӏинаб тӏехь, яги цоги журнал биччазеян абуна Гӏумахан Гӏумахановасги.
МАГӏАРУХЪ ГӏУМРУ КУНЧӏИЗЕ БОКЬАНИ…
Халкъияб Собраниялъул депутат Гӏабдулвахӏид Лабазановасулги квешаб кӏалъай букӏинчӏо. Жиндиеги цӏакъ рекӏее гӏунин редакциялда цебе гьединаб жамгӏияб советги, миллияб нахърателалъул тадбир гьабулеб фондги гӏуцӏизе букӏинилан абуна гьес. Халкъияб Собраниялдаги Пачалихъияб Думаялдаги ругел магӏарулазул киналго депутаталги ракӏарун, цо инициативияб къокъа щайин нужеца гӏуцӏуларебин гьикъана гьесда Зикрула Ильясовас. Гьес депутатасда бичӏчӏизабуна нилъерго унтарал суалал республикаялъул ва федералияб тӏалъиялда рагӏизаризе гьезул рес цӏикӏкӏун букӏунеблъи.
Жив батӏаго гьелде дандечӏарав чи гурин, амма тӏалъиялъеги, «Единая Россия» партиялъул тӏалабалги хӏукумабиги тун, нахъиябщинаб жо кӏиабилеб бакӏалда букӏунин, дагьаб чара хвараб жаваб кьуна Гӏабдулвахӏидица. Амма живгоги гӏемерал соназ «Гъизилюрталъул харбал» газеталъул бетӏерав редакторлъунги хӏалтӏарав, миллаталъул гӏузрабаги ричӏчӏулев, творчествоги бичӏчӏулев чи вуго Гӏабдулвахӏид Лабазанов. Гьесдаса кӏудияб пайда букӏина цӏигӏуцӏараб жамгӏияб советалъеги «Рухӏияб ирс» фондалъеги.
— Нилъер мацӏги, маданиятги, рухӏияб ирсги цӏунизе ккани, тӏоцебесеб иргаялда, росаби цӏунизе ккола. Росаби риххун лъугӏани, щибниги мунпагӏалъи букӏунаро мацӏ цӏунизе бахъулеб хӏаракаталъул. Гьеб буго бищун аслияб масъала росабазул нухмалъулезулги, гьезда хадур рилълъун, нилъерги. Магӏарул газетаги журналги цӏалулев чи бищун гӏемер вуго жакъа магӏарухъ. Гьел цӏунизе ккола жакъа нилъеца. Депу татлъун ккараб тӏоцебесеб къоялдаса нахъе, гьале Каримулагьидаги лъала гьеб (Каримула Гӏабдулаев), дица кӏвар буссинабун буго Бузнаса нух бахъун лъугӏизабиялде. Магӏарухъ гӏумруги букӏине ккани, доба гӏадамаз магӏишатги гьабизе ккани, гӏолохъаби шагьаралде тӏуричӏого росулъ чӏезе ккани, гьенибе букӏине ккола нухги, бачине ккола газги, бахъизе ккола лъимги магӏарухъ яшав букӏине ккола берцинаб. Гъасда цӏаги кунчӏизе, гӏадамалги гьарудизе нилъее бокьун батани, нилъеца гьезие санагӏатал шартӏалги гӏуцӏизе ккола. Гьеб буго дие абизе бокьараб жо-, ян абуна Гӏабдулвахӏид Лабазановас.
«ЭТНОАШБАЗАЗДА» МАГӏАРУЛ КАЛАМ
Мухӏамад Хӏамзаевас бицана исана республикаялъ кӏодо гьабизе бугин имам Шамил гьавуралдаса 225 сон тӏубайин.
-Гьелде хӏадурлъулел руго нижги, рахъизе руго тӏахьалги, рукӏина, Аллагьас хъван батани, батӏи-батӏиял тадбиралги. Амма дие абизе бокьараб, цӏакъ лъикӏаб хӏалтӏи гьабизехъин буго жакъа Расул Хӏамзатовасул цӏаралда «Рухӏияб ирс» абураб фонд гӏуцӏи. Расулил цӏаралда гӏуцӏулеб фонд бугелъул, тӏад рахъ ун калам гьабизе бокьарал чагӏиги рукӏинарин ккола (гьединалги камуларелъулха- авт.). Цӏакъ лъикӏаб букӏинаан (гьеб фондги рагьулеб бугелъул), магӏарулазул цо «Этноцентр» гӏуцӏани. Гьединго цӏакъ берцинаб букӏинаан, шагьаралда жакъа нилъерго «Магӏарулазул этнокафе» абун ашбаз рагьани. Цо гуреб, цо анцӏго рагьаниги бегьулеб хӏал буго жакъа Махӏачхъалаялда. Гъоле тумаз рагьун буго гьеб некӏого. Гьенире кваназе магӏарулалги уна. Гьениб хвезабулеб гӏарац нилъерго гьединаб ашбазги рагьун, щай бегьулареб хвезабизе?
Гьединго цӏакъ хӏажат буго жакъа шагьаралда «этно- ясли-ахги». Гьитӏичаздаги умумузул рахьдал мацӏги лъазе, рухӏияб рахъалъ гьелги бечелъизе, лъайги щвезе. Гьеб пикру загьир гьабизе цебего бокьун букӏана. Гьелъие хӏадурараб уставги буго. Кумек гьабизе бокьарал, кисиниб гӏарац бугел гӏолохъабиги руго. Хӏажалъани, жеги тӏадеги ралагьизеги кӏола гьел. Фондалъе бачӏунеб гӏарацги букӏина. Гӏумаханица жакъа гьаниб абухъе, гьеб фонд цоги кӏигоги къоялъ гуреб, чанго соналъ хӏалтӏулеб жолъидал букӏинеб. Рачӏа нилъеца гьеб ишалъе гъеж гуризе-, ян абуна Мухӏамад Хӏамзаевас.
Киназго разилъун гьеб пикруялъул рахъги ккуна. Лъикӏаб кӏалъай букӏана гьеб данделъиялда гьунар бугев экономист ва жамгӏияв хӏаракатчи Халил Халиловасул.
НИЛЪЕР ГЬАРАКЬ ТӏАЛЪИЯЛДА РАГӏУЛЕБ ГЬЕЧӏО
— Хӏакъикъаталдаги, миллионгӏанасев чиги жанив вугеб бечедаб тарихалъул ва рухӏияб нахърателалъул миллат буго магӏарулазул. Амма жакъа квеш ккараб жо буго нилъер гьаракь лъиданиги рагӏулеб гьечӏеблъи, нилъер гӏузрабазухъ гӏинтӏамулев ва ургъел бугев я хӏаким, я пачалихъалъул идара батулеб гьечӏолъи буго пашманлъизе ккараб жо. Республикаялъул Маданияталъул министерствоялъе гьезул ургъел гьечӏо, Печаталъул ва информациялъул министерствоялдаги нилъер тӏалабал ричӏчӏулел гьечӏо. Республикаялъул парламенталдаги магӏарулазул рекӏелъ унтарал суалал цере росун, данделъи тӏобитӏизе кӏолеб гьечӏо. Лъидаха кӏолеб? Лъиенигийищха магӏарулалги, гьезул рекӏелъ къарал суалалги хӏажат гьечӏел. Гьединлъидал цӏакъ вохана дун нужеца редакциялда цебе рухӏияб ирс гӏуцӏулеб букӏиналдаса. Киназго рехун тарал, амма цӏакъ кӏвар бугел суалал роцӏцӏинаризе нужехъаги бажаризе буго. Гьелда божула дун.
Жакъа гьаниб бицана нилъер миллияб кечӏ-бакъанги маданиятги ккун бугеб бакӏалъул хӏакъалъулъ. Нилъергӏан бечедаб тарихги мацӏги бугеб миллат цониги бугищ республикаялда? Амма жакъа кочӏохъабиян ругел чагӏаз ахӏулеб чӏандаялъухъ гӏинтӏаме цо. Чияр чиясда, гьоболасда цебе гьеб кечӏ биччазе нечола дун. Къваригӏун буго нилъерго умумузул берцинал бакъналги, щибаб рагӏи рекӏелъе жанибе бортуледухъ гьарурал кучӏдулги, умумузул ретӏелги, квен-тӏехги нахъ буссинабизе-, ян абуна Халил Халиловас.
Хадурагӏи
Данделъиялъул ахиралда киналго разилъун редакциялда цебе гӏуцӏараб жамгӏияб Советалъул нухмалъулевлъун вищана жамгӏияв хӏаракатчи, цеве бакӏал ралезул цевехъанлъун вукӏарав Гӏумар Гӏабдулаев. Цӏакъ кӏалъазе махщел бугев, интересаб пикруялъул инсан ватана Гӏумар.
Хӏукму ккана Расулил цӏаралда гӏуцӏулеб фонд цоги нухалдаги данделъун, киналъулго хӏисабги гьабун, гӏуцӏизегӏан тезе. Гьединго киналго разилъана, Аллагьас хъван батани, ихдаде газеталъул 105 сон тӏубайги кӏодо гьабизе, Миллияб прессаялъул фестивальги тӏобитӏун, бечедаб тадбиралдеги хӏадурлъизеги.
Ашахан ЮСУПОВ