Ахирал соназда росдал магӏишаталда рихьизарулел ругел лъикӏал хӏасилалги хӏисабалде росун, нилъер республикаялда къабул гьаруна таманал инвестпроектал. Гьезул цо бутӏа хӏалтӏизе байбихьана, цогидал гӏумруялде рахъинаризе руго гӏагараб заманалда.
ТЕПЛИЦАБИ
Хӏалтӏизе байбихьарал проектаз рес кьуна теплицабазул гӏаммаб гӏатӏилъи 633 гектаралде ва гьениса бакӏарулеб продукциялъул къадар 20 азарго тоннаялдаса (2017 сон) 69 азарго тоннаялде (2021 сон) бахинабизе. Шамхал-Термен поселокалда «Югагрохолдинг» ОООялъ балеб буго теплицабазул комплекс (21,2 гектар, гӏаммаб багьа 2,5 млрд гъурущ), 5 гектаралда хӏалтӏи гьабун лъугӏана, гьабсагӏаталда гьеб унеб буго 5,5 гектаралда.
ПИХЪ-ОВОЩАЛ ЦӏУНИЗЕ СКЛАДАЛ
Тӏолабго Россиялда гӏезарулел овощазул 8 процент, пихъил 5 процент, цӏолбол 33 процент гӏезабула Дагъистаналда. Гьединаб, гӏезегӏан лъикӏаб хӏал бугониги, гьел тарихаз тӏубаларо республикаялъул тӏалабал (сезоналъул заманалда овощаз ва кар тошкаялъ хутӏун), гьел росизе ккола цогидал регионаздаса. Гьелде тӏаде, буго цоги масъалаги – нилъер гьанир гӏолел гьечӏо гӏезарурал нигӏматал цӏунизе складал (хӏажатал шартӏал ругел). Гьединлъидал гӏуцӏун руго гьел раялъе хӏадурарал проектал. Гьезда рекъон гьабсагӏаталда байби хьун буго цого заманалда 26 азарго тонна цӏунизе рес кьолел складал разе. 2025 соналде гьеб къадар бахине ккола 32 азарго тоннаялде, 2030 соналде — 70 азаргоялде. Гьел проектазе ракь щвеялъе квербакьизе буго республикаялъ, хӏалтӏул киналго харжал тӏаде росула инвестораз.
АХАЛ
Ахазул, хасго интенсивияб тайпаялъул (гьез пихъ кьола 3-4 соналдаса), гӏатӏилъи цӏикӏкӏиналъ рес кьезе буго пихъил рахъалъ нилъер тӏалабал тӏуразе, гӏадамазе хӏалтӏи чӏезабизе ва нигӏматал къачӏалеб промышленносталъул хӏалтӏи борхизабизе. Ахихъанлъиялда хурхарал инвестпроектал, аслияб куцалда, хӏалтӏизе руго Юждагъалда.
НИГӏМАТАЛ КЪАЧӏАЛЕБ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ
Гӏезарулел нигӏматазул къадар гӏезегӏан кӏудияб бугониги, гьел къачӏаялъул суал гӏемер беццизесеб хӏалалда гьечӏо. Гьелъие ругел гӏиллаби ккола предприятиязул техникагун тӏагӏел-алат херлъун ва цӏиял технологиял гӏоларого рукӏин, жидерго ругел сурсатазул мукъсанлъи ва бигьаял шартӏазда ругел кредитал щунгутӏи. Гьеб ахӏвал-хӏалалъ хӏажатаблъун ккезабуна чара гьечӏого хасал проектал гӏумруялде рахъинари. «Хазар» ОООялъ ДагъОгни шагьаралда базе буго лъагӏалида жаниб 15 азарго тонна пихъилгун овощазул сокалгун концентратал къватӏире риччалеб завод. «Нива» ОООялъ Гъизляр районалда базе байбихьана пиринчӏалъул 40 азарго тонна къачӏалеб завод ва гьединабго къадар цӏунизе кӏолеб элеватор. «Агромит» ОООялъул ругел планазда рекъон, базе буго цо сордо-къоялда жаниб 10 тонна гьанал къачӏалеб завод. «Ириб» ОООялъ базе буго пихъил ва овощазул сокал гьарулеб завод (багьа 277 млн. гъурущ), гьеб проект тӏубан хадуб 115 чиясе щвезе буго хӏалтӏизе бакӏ.
Гӏи-боцӏухъанлъиялда гьабулеб ва гьабизе хӏисабалда босун буго саламатаб хӏалтӏи, къабул гьарун руго кӏудиял проектал. Рехсела цокӏигояб. Гӏияхъанлъиялда ругел планаз рес кьезе буго (гӏемераб цогидалъул бицинчӏониги) къватӏисел пачалихъазде бичулеб (экспорт) гӏиял гьанал къадар 2025 соналде 6-8 азарго тоннаялде бахинабизе.
«Батыр Бройлер» ОООялъ гӏумруялде бахъинабулеб буго «Организация производства и переработки 25 тыс. тонн мяса птицы в живом весе в год» инвестпроекталъул кӏиабилеб бутӏа. Гьеб цӏакъго кӏудияб проекталъул гӏаммаб багьа ккола 2 млрд. гъурущ ва гьелъ 120-гӏанасев чи хӏалтӏудалъун хьезавизе вуго.
Батӏи-батӏиял программабаздаса пайдаги босун, гӏезегӏан районазда (гьезда гьоркьор мугӏрузулги) разе руго чанго азарго бетӏер чӏегӏербоцӏул хьихьизе рес кьолел, цӏияб тайпаялъул бокьалги.
Гӏабаш Гӏабашилов