Гӏолохъанал улбуз цӏакъго тӏадчӏей гьабула лъималазул сахлъи цӏуниялда. Чӏахӏияз яги тохтурзабаз малъаралъухъги киназго гӏинтӏамуларо. Гьез социалиял гьиназдаса тӏаса рищула бищунго цӏакъал «тохтурзаби», цӏикӏкӏун божула сон-церекъад улбуллъун рахъарал блогеразда, пайда босула Интернеталда кьурал «гӏакълабаздаса». Ахир-къадги гӏадатияб поликлиникаялъул тохтурасухъе ккараб мехалда суалазул цӏадги базабула педиатразде. Улбуз бищунго гӏемер цӏехолеб 10 суалалъе Махӏачхъалаялъул лъималазул №5 поликлиникаялъул педиатр Патӏимат Шамсудиновалъ кьуна гьадинал жавабал.
— Щай гӏисинал лъималазе прививкаби гьарулел? Гьезул чорхолъ эбелалъул ургьисанго щвараб иммунитет букӏунарищ?
— Прививкабаз лъимадул сахлъи вирусазул унтабаздаса цӏунула, гьелде данде кколеб иммунитетги гӏуцӏула. Вакцина гьабун хадуб лъимер ургъунго (искусственно) «унтула». Гьеб ккола захӏматаб унтуца лъимер дагьабго «унтизабулеб» къагӏида. Гьединго вакцинаялъ кумек гьабула бахунеб унтудаса сахлъиялъе зарал лъугьинчӏого рорчӏизеги.
— Грипп ва ОРВИ. Гьезда гьоркьоб кинаб батӏалъи бугеб?
— Гьел унтаби байбихьуда ратӏарахъун бажаруларо. Вирусал чорхолъе риччаралдаса пневмонияги ккезе рес буго, гьединлъидал рахунел унтабаздаса цӏунизе хӏаракат бахъизе ккола.
— Лъимадул цӏа-кан 37-ялдаса цӏикӏкӏун бугони, амма 38 градусалдаса тӏадеги бахунеб гьечӏони, цӏа гӏодобе ккезабизе бегьулищ?
— 38 градусалде щвезегӏан цӏакан бахун бугони, лъимадул черх унтуде данде къеркьезе тезе ккола. Дару кьечӏогоги лъимадул гьединаб цӏа-кан гӏодобе ккезабизе бегьула. Тӏоцебесеб иргаялда, лъимадуе цӏикӏкӏун лъим кьезе ккола. Ромашкаялъул лъим (отвар), куракул лъим, морс ва цогидалги лъамалъабаз кумек гьабулеб гьечӏони, дару кьезе бегьула. 38,5 градусалдаса цӏикӏкӏун цӏа-кан бахун, лъимерги бечӏан, загӏипго бугони, цӏа-кан гӏодобе ккезабулел дараби кьезе ккола. Панадол, Нурофен дараби, Цефикон свечаби лъикӏаллъун рихьизарула нижеца. 38 градусалдаса цӏикӏкӏун цӏа-кан бахунеб бугони, гьелъ лъимадул сахлъиялъе зарал гьабула, ччорбал рукӏкӏине бегьула. Лъабго къоялъ лъимадул цӏа-кан бахун бугони ва хадуб рукӏалиде бачӏани, гьениб щибгӏаги хӏинкъизе ккараб жо гьечӏо. Лъабго къо ун хадубги лъимадул цӏа-кан гӏодобе ккечӏони, антибактериалияб терапия гьабизе ккола.
— Лъимадул цӏа-кан бахун бугони, 38 градусалдеги бахинчӏеб, чӏамучӏаб унти бугони, лъимал къватӏахъе рачине яги школалде ритӏизе бегьулищ?
— 37 градусалдаса цӏикӏкӏун цӏа-кан бахараб лъимер школалде битӏизе бегьуларо. Бацӏцӏадаб гьаваялда тира-свери буго 37-37,9 градус цӏа-кан бугеб лъимадуе бихьизабураб кӏиабилеб дару. Тира-сверизеги бегьула, амма гӏадамал ругеб бакӏалде гьоркьоре къачӏого, батӏаго. Гьесдаса унти бахине бегьулелъул.
— Минералияб лъим лъимадуе ингаляция гьабиялъе хӏалтӏизабизе бегьулищ?
— Боржоми, Рычал-су гӏадаб минералияб лъеда гъорлъ щелочь букӏуна. Гьеб хӏалтӏизабизе бегьула ингаляция гьабулелъул. Гьелъ хӏацӏу лъама гьабула, лъимадуе бигьалъула.
— Лъимадул пневмония букӏиналъул тӏоцересел гӏаламатал кинал кколел? Кин гьеб унтудаса лъимал цӏунилел?
— Щуго-анлъго къоялъ халатбахъун лъимадул цӏа-кан бахунеб бугони, хӏалценги захӏматго бугони, гӏемерисеб мехалда пневмония ккун батула. Чанго къоялъ цӏа-кан гӏодобе кколеб гьечӏони, тохтурасухъе ине ккола. Бидул анализалдалъун, хадуб рентгеналдалъун тӏатинабула пневмония.
— Лъагӏел тӏубараб лъимадуе каранзул рахь яги смесь (бакъвараб рахьдал нигӏмат) хӏажалъулищ гьелъ чӏахӏиязул квен квине байбихьун бугони?
— Цо-цо улбуз лъимадуе каранзул рахь кьола кӏиго яги лъабго лъагӏел тӏубазегӏан. Лъимадуе лъагӏел тӏубаралдаса нахъе эбелалъул рахьалдаса кӏудияб пайда щоларо. Гьеб ригьалде рахаралдаса нахъе лъимералъ гӏицӏго эбелалъул чорхолъа кальций, Д3 витамин, ай эбелалъул сахлъиялъе хӏажаталщинал витаминал росун уна рахьгун цадахъ. Гьединлъидал гьанжесел гӏемерисел педиатраз лъикӏаблъун бихьизабула лъимадуе лъагӏел базегӏан каранзул рахь кьей.
Смесь лъимералъ жинцаго инкар гьабизегӏан кьезе бегьула. Чӏахӏиязул квен кунел лъималаз смесь гӏицӏго радал макьидаса рорчӏидал ва къаси кьижулелъул гурони гьекъоларо. Лъимер гӏураб къагӏидаялда кваналебги бугони, карщалги ва гьелде тӏаде смесалги гьекъолел ругони, гьеб цӏакъ лъикӏ буго. Цо-цояз лъималазе смесалъул бакӏалда гӏакдал рахьги кьола цебе умумузги кьолеб букӏанин абун. Цо лъимадуе данде кканиги, кӏиабилелъе гьеб дандего кколаро.
— Маннаялъул карщил лъимадуе пайда букӏунарин абула гьанжесел тохтурзабаз. Дур кинаб пикру бугеб?
— Гьеб карщ кьун гӏезаюна дунги, дида лъалелщиналги. Гьанже байбихьун бугоха гьелдаса пайда гьечӏин абизе. Гьелъул зарал дида бихьичӏо.
— Багӏарараб заманалда подгузниказдаса лъималазе кӏудияб зарал бугин абула.
Квачарабин, багӏарарабин гьавабакъалъухъ балагьичӏого, ясал-васал батӏалъи гьабичӏого, лъималазе подгузниказдаса зарал букӏунин дица абуни, гьел ретӏичӏого толаро гӏадамаз. Нилъер улкаялда гьел ричичӏогоги, къватӏире риччачӏогоги толаро. Киназдаго бичӏчӏула подгузниказ лъимадул сахлъиялъе зарал гьабулеб букӏин, амма гьелдаса инкар гьабизе кӏоларо нилъеда. Гьеб гӏадамазе бигьалъиялъе ургъараб къагӏида бугелъул. Багӏарараб заманалда подгузникалъ батӏи-батӏиял инфекциял ракӏарула, пеленочный дерматит лъугьуна. Лъикӏ букӏина подгузникал росулелъул, гъорлъа гьава хьвадизе рес бугел, жиндаса квешаб махӏ гьечӏел тӏаса рищани.
— Лъимадуе къаси кьижизе щай захӏмалъулеб?
— Лъимадуе макьу щунгутӏиялъе гӏемерал гӏиллаби дандчӏвала: гьелъул чехь-бакь хӏунс-хӏунсулеб букӏин, цӏакъго гӏорцӏун яги бакъун букӏин, хӏалуцин, хехдари. Цоцо мехалда лъимер макьидасаги борчӏун гьабугьинан гунгудизе ва шуршудизе жубала. Гьеб мехалда лъимер кодобе бачине ва квер хъвазе бегьуларо. Биччанте лъимер жибго гӏодобе биччазе ва кьижун ккезе ругьунлъизе.
П. СУЛТӏАНМУХӏАМАДОВА