1970 соналда Дагъистаналда ракь багъарана. Гьелъул балагьалъукье ккана чанги районал, гьезда гьоркьоб букӏана Гумбет районги. Районалъул школазул цӏалдохъаби цӏализе ритӏана батӏи-батӏиял бакӏазда ругел интернатазде. Гьединазда гьоркьов вукӏарав Гъалип Гъалипов – районалъул бетӏер – ккана Избербашалъул школа-интернаталде.
«1974 соналда цӏидасан багъарана ракь ва росабалъе тӏад руссун рукӏарал нижер гӏадамал нахъеги гочине ккана гӏатӏиракьалде. Избербашалъул интернаталда микьабилеб-ичӏабилеб классазда цӏалулел рукӏарал ниж ритӏана батӏи-батӏиял бакӏазде. Дун ккана Астраханалъул интернаталде. Гьениб лъугӏизабуна дица анцӏго класс», — ан ракӏалде щвезабуна Гъ. Гъалиповас.
Баян:
Гъалип Гъалипов гьавуна 1958 соналда, Гумбет районалъул Килалъ росулъ. Тӏоцебесеб-кӏиабилеб классазда цӏалана гӏагараб росдал школалда, лъабабилеб-ункъабилеб классазда – Каспийскиялъул школа-интернаталда. Хадубккун цӏалана Избербашалъул школа-интернаталда – микьго класс лъугӏизегӏан. 9-10 классазда цӏалана Астраханалъул школа-интернаталда.
1982 соналда Гъ. Гъалиповас лъугӏизабуна Дагъистаналъул пачалихъияб университеталъул физикаялъул факультет. 1982-1983 соназда хӏалтӏана Килалъ росдал школалда физикаялъул ва математикаялъул учительлъун. 1996 соналда цӏализе лъугьана нухмалъулел куцалеб политехникияб колледжалде.
1998-2013 соназда хӏалтӏана Дагъистаналъул энергетикаялъул идарабазда. 2008-2013 соназда вукӏана «Дагэнергосбыт» абураб компаниялъул нухмалъулев директорлъун.
2021 соналъул сентябралда Гъ. Гъалипов тӏамуна Гумбет районалъул бетӏерасул ишал тӏуралесул хъулухъалде. 2022 соналъул 10 марталда, районалъул депутатазул собраниялъ, Гъалип Гъалипов вищана Гумбет районалъул бетӏерлъун.
Россиялъул энергетика цебетӏезабиялъулъ лъураб кӏудияб бутӏаялъухъ Гъ. Гъалипов мустахӏикълъана регионалиялгун федералиял пачалихъиял идарабазул Хӏурматалъул грамотабазеги, Баркалаялъул кагътазеги ва медалазеги.
— Районалъул цӏияв нухмалъулев хӏисабалда, тӏоцебесеб иргаялда, тӏубазе кколеб масъалалъун щиб рикӏкӏунеб дуца?
— Ахирал соназда районалъул школал лъугӏаразда гьоркьоса цӏакъ дагьлъана церетӏурал вузазда цӏалунги рахъун росабалъе тӏад руссарал гӏолилал. Дир хӏисабалда, гьелъие гӏилла буго лъай кьеялъул даража гӏодобе ккей. ОГЭялъул ва ЕГЭялъул хӏасилазги нугӏлъи гьабула гьелъие.
Районалъул нухмалъулесул ишал тӏуралевлъун вугеб мехалда дун ана районалъул лъай кьеялъул идарабазул халгьабизе. Аргъваниса ресалда вугев бизнесмен Хӏажияс, жиндирго гӏарацги харж гьабун, бан буго школа-интернаталъе мина. «Дие къваригӏун буго росдал гӏолилазда гьоркьоса лъай бугел, пагьму-гьунар тӏокӏал, бажари бугел гӏолилал рахъине», — ян абуна дида Хӏажияс. Пагьмуял лъималазул школа гӏуцӏизе гъираялда, гьенире ракӏарана Хасавюрталда, Гъизилюрталда, Махӏачхъалаялда цӏалулел рукӏарал эргъвендерил лъимал.
Цӏакъ лъикӏаб пикру буго гьеб! Амма бокьиладай гьанжесел лъималазе цӏализе? Дираздаса байбихьун, лъимал руссун руго гаджетазде – гьеб балъголъи гуро. Камуларо, гьайгьай, МГУялда цӏализе ине гъираги бугел, тӏадчӏун лъаялда хадур лъугьарал гӏолилалги. Нилъер талихӏкъосин ккола гьединал цӏакъго дагь рукӏин. Щвана дун гьеб школалде. Дунгоги лъабго батӏияб интернаталда цӏализе ккедал, интернаталъул ахӏвал-хӏал дида лъикӏ лъала. Ракӏчӏун абила, дица гӏумру гьабураб цониги интернаталда рукӏинчӏо Цӏияб Аргъвани росулъ бугеб интернаталда гӏадинал шартӏал. Рукъзабахъ лъун руго кӏитӏалаял кроватал. Цӏалул корпусалда чӏезарун руго гьанже заманалъул киналго шартӏалги техникаги. Киса-кибго рацӏцӏалъи буго. Къецалда бергьарав табасаранав вуго гьелъул директорлъунги. Завучлъун йиго чачанай. Тӏад рагӏи абилареб хӏалалда гӏуцӏун буго кинабго хӏалтӏи. Гӏицӏго хӏажат буго гьезие кумек-квербакъи гьаби.
Сундулъ кумек хӏажат бугеб? Гьеб интернат бараб ракьул «зеленка» буго, жибго минаялъул гьечӏо киналгӏаги документал, ай гьеб бан буго нилъер умумузул къагӏидаялда. Жиндиего мина балев чияс киданиги хӏадурулароан хасаб проекталъулгун сметаялъул документал. Гьедин бараб буго интернаталъул минаги.
Рехсараб школа-интернат базе ракь кьун буго районалъул депутатазул собраниялъ гьабураб хӏукмуялда рекъон. Проектги хӏадуричӏого, бан буго школалъе мина. Цӏунун гьечӏо лъай кьеялъул идараялъул рахъалъ рукӏунел цогидал тӏалабалги. Букӏине кколаан архитекторас, надзоралъул, цӏа ккеялдаса цӏуниялъул идарабазул вакилзабаз ва цогидаз гъулбасараб документ.
Гьелде тӏадеги, прокурорасул халгьабиялъул кагътида рихьизарун руго цӏа ккеялдаса цӏуниялъул мурадалда гьаризе кколел тадбирал. Гьелги хӏисабалде росизе ккола интернаталъул нухмалъиялъ. Нижецаги хӏаракат бахъу-леб буго кумек гьабизе. Республикаялъул тахшагьаралда документал гьечӏого бан буго ункънусгоялдаса цӏикӏкӏун гӏемертӏалаяб мина. Гьел риххизаризе лъугьунел гьечӏо гурищ? Нилъецаги хӏаракат гьабизе ккола гьеб школалъул документал гьарун рукӏалиде ккезаризе.
— Гумбет районалдаса чан чи гӏахьаллъулев вугев Украинаялда тӏобитӏулеб хасаб рагъулаб операциялда?
— Цин абулеб букӏана районалдаса 78 гӏолохъанчи вугин гьениви- лан. Росабазул бегавулзабазухъеги ахӏун, мухӏкан гьабураб мехалда, гьенив ватана 48 чи. Гьезул лъабгояв гӏумруялдаса ватӏалъана ва кӏиго-лъабгояв лъукъунги вуго. Гьезие кьуна «Бихьинчилъиялъул орден». Лъаратӏа росулъа учителасул вас вачӏун вукӏана захӏматго лъукъун. Гьесда хӏурматалда дандчӏвай гьабуна районалъго ва сахлъун хадуб, цӏидасанги ана гьев рагъулаб хъулухъ тӏубазе. Цӏиликьа, ЦӏундиЩабдухъа ва Мелъелтӏаса цо-цо солдатасул жаназаби рачӏана росулъе. Гьезул хъизамал ахӏун рукӏана администрациялде ва бажарараб кумекги гьабулеб буго. Тӏубазабулеб буго росабазул школазе, къватӏазе, хӏухьбахъиялъул бакӏазе бахӏарчиго хварал солдатазул цӏарал кьеялъул рахъалъги хӏалтӏи.
Дир ракӏ бохула ДРялъул бетӏер Сергей Меликовасул гьеб суалалде бугеб тӏалабчилъиялъ. Районазул бутӏрулгун данделъи тӏобитӏанщинахъе гьелде кӏвар буссинабула гьес. Гьес лъазабуна хасаб операциялда чӏварал ва лъукъарал аскариязул хъизамазде жавабияб бербалагьи букӏине кколин абун.
— Районалъул администрациялъ кинаб хӏалтӏи гьабураб гьеб рахъалъ?
— Украинаялда тӏобитӏулеб хасаб рагъулаб операциялда гӏахьаллъулаго чӏварал гӏолохъабазул хъизамазе кумек хӏисабалда нижеца бакӏарана цо миллионгун кӏинусазарго гъурущ. Дагьаб цебе «Афгъаналъулазул вацлъи» абураб жамгӏияб гӏуцӏиялъул вакил Мухӏамадрасул ана Донецкиялде – дора ругел аскариязе къай-цӏаги босун. «Солдатасе сайгъат» абураб акциялда рекъон школазул цӏалдохъабаз бакӏарараб къайиялъул – цояз шватаби, цогидаз макаронал ва гь. ц. кьун – ГАЗель битӏун букӏана гьенибе цебеккунги.
— Щиб дуца рикӏкӏунеб Гумбет районалъул бищунго хирияб хазиналъун?
— Халкъ. Гьаб районалда гӏумру гьабулеб буго гӏаданлъи бугел, гьобол хириял, ватӏан бокьулел ва хӏалтӏизе бажари цӏикӏкӏарал гӏадамаз. Районалъул администрациялъ мугъчӏвалеб буго гьезде ва гьезул кумекалде. Цадахъ рекъон хӏалтӏани, рес буго районалъул цебеккун букӏараб реццги цӏарги тӏадбуссинабизе.
Гара-чӏвари гьабуна Кавсарат СУЛЕЙМАНОВАЛЪ.