Талихӏалъул кӏул
Метерисеб талихӏ балагьи гӏададисеб хӏалтӏи буго
Цӏалуда, хӏалтӏуда, рокъоб, къватӏиб ва цогидалги бакӏазда бокьарав чияс, гӏилла букӏа-букӏунге, рекӏелъ рекъолареб рагӏиги абун, къварид гьавула инсан. «Пашманлъуге» абураб тӏехьалъул автор аль-Къарница хъвалеб буго гьединаб мехалда ракӏ бекизе биччагейила ва дуда лъайила гьес абураб рагӏиялъ дуе гуреб, жиндиего зарал гьабураблъи. Гьеб тӏехьалдаса босун цо-цо бутӏаби рахъулел руго гъоркьехун.
Бокьулареб – кьогӏаб
Пашманлъи тӏаде бачӏиндал пикраби гьаре лъикӏабщиналъул. Пикрабаздаго цадахъ хӏаракат бахъе лъикӏаб иш гьабизе, лъие бугониги садакъа кьезе, щив вугониги рази гьавизе. Гьеб мехалда дуда бихьила дурго ракӏ гӏажаибго чӏаголъун бачӏунеб куц ва ракӏалдеги ккезе буго дидаса талихӏав щив вукӏуневилан. Вореха, лъица бугониги баркала кьезелъун хӏалтӏи батаниги, цоги щиб бугониги гьабуге. Гьабулебщинаб гьабе Аллагьасе гӏоло, Гьесул разилъи тӏалаб гьабун, Гьесдаса сайгъат щвеялде хьулгун. Гьабулеб хӏалтӏи букӏине ккола ракӏалъ тӏасабищараб, дуего бокьулеб, гъираялда гьабулеб, цогидазеги кумек щолеб. Бокьулареб хӏалтӏи гьабизе цӏакъ захӏмалъулелъулха. Гьабулеб ишалде тӏаделъе таваккалгун, жакъаго гьабизе бегьулеб метералде тӏамунги тоге. Аллагьас дуе кьун ругел рахӏматазул, нигӏматазул пикру гьабе, гьезул хӏакъалъулъ бице ва Бетӏергьанасе реццгун щукру гьабизе кӏочонге. Аллагьас кьун буго дуе лъикӏаб сахлъи, ризкъи, хъизан-лъимал, хӏалтӏи. Гьеб киналдасаго разиго вукӏине ва гьелъухъ щибаб къойил Тӏадегӏанасе аза-азар рецц гьабизе тӏадаб гьечӏищ? Хӏаракат бахъе гӏадамазулъ лъикӏабщинаб бихьизе, гӏунгутӏабазде балагье бералги къанщун. Анкьабго рахъ рекъарал гӏадамал рукӏунареблъи дуда лъай ва мунгоги гьединавлъун гьечӏеблъи бичӏчӏа.
Лъикӏлъиялъ бекье хур
Кӏварго кьоге мацӏихъабаз бицунелде ва къватӏул харбазде. Хӏаракат бахъе гӏадамаз
гьабулеб лъикӏаб иш бихьизе. Гъалатӏал кколарев чи вукӏунаро, амма лъил бугониги ккараб гъалатӏ гӏочӏода чӏвазе лъугьунге. Гьедин гьабиялъ лъиего пайда кьоларо. Чияр гӏунгутӏаби рехсеялъ я мун, яги дов чи талихӏавлъун гьавуларо. Халккве дурго черхалда хадуб. Сахлъиялдаса лъикӏаб нигӏмат цоги гьечӏелъулха. Киданиги кӏочонге Аллагь духъ балагьун вукӏин. Гӏибадат цӏикӏкӏинабе, Бетӏергьанасда гьаре мунагьал чурагийин, дуегоги диналъул вац-яцазеги дугӏа гьабизе къарумлъуге. Аллагьас кьурал нигӏматазухъ щукру гьабиялдаго цадахъ, гьезул пикруги гьабе. Гьеб мехалда дуда бихьила ва бичӏчӏила кигӏан гӏемераб нигӏмат, рахӏмат кьун мун гьаб ракьалда тун вугевали. Сахлъи ва хӏинкъигьечӏолъи, гьава ва лъим, квен ва ретӏел, мина ва рекӏине жо, мал-мулк ва лъимал, хъизан ва гьудул-гьалмагълъи… Гьебгощинаб бечелъиги кьун рахӏаталда тун вуго мун Бетӏергьанас, дудайин абуни гьеб кинабго бихьулебцин гьечӏо. Гьелъул гӏаксалда, щукру-рецц гьабизеги кӏочон, жеги тӏадеги къваригӏун вуго. Руго кверал, хӏатӏал, бохдул, гӏундул, берал, кӏал, мацӏ… Дуда кӏола ният-къасд ккаралъуве ине, рагӏула бицунебщинаб, бихьула хӏажатабщинаб, кӏалъазе кӏола бокьарабщинабги бицун. Гьеб гурищ Аллагьасул рахӏмат?
Гӏалимчиясухъеги вачӏун цо мискин зигардула Аллагьас пакъирлъиялда тун вугин живиланги абун. Гьеб мехалъ гӏалимчияс гьесда абула гьеб дур канлъи щайин бичулареб нусазарго диргьамалдеян. Бичиларин кӏалъала мискинчи. Гьедин батани, нусазарго диргьамалде кверал яги бохдул ричейин гӏалимчияс абидал, гьелдаги разилъуларо мискин. Цинги гӏалимчияс абула: «Нусаза-азар диргьамалъул бетӏергьанлъунги вукӏаго кин дуда кӏолеб зигардизе», — ян. Гьеб мехалда бичӏчӏула мискинчиясда Аллагьасул рахӏматазе гӏурхъи-рахъго гьечӏеблъи.
Сон, жакъа ва метер
Къасимех щвезегӏан чӏаго хутӏун ватани, ракӏ-
чӏун вукӏунге радаллъагӏанги чӏаго хутӏизе ватиялда. Радалги чӏаго ватани, божуге къасиялдехунги гьебго хӏалалда вукӏине бегьулеб-лъиялда. Мун гӏумру гьабун вуго жакъа, ай
гьабсагӏат. Араб нахъбуссунаро, букӏинесеб кинаб букӏинебали лъаларо. Гьединлъидал къимат гьабе жакъасеб къоялъул. Гӏумру гьабе жакъа дунялалде виччарав ва жакъаго ахираталдеги ине вугев чияс гӏадин. Гьабулебщинабги гьабе ахирисеб нухалъ гьабулеб бугеб гӏадин. Как базе лъугьиндал гьеб ахирисеб букӏин лъалеб бугони, киндай инсанас гьеб базе букӏараб? Гьайгьай, тӏокӏаб гьечӏебгӏан цӏакъ Аллагьасе мутӏигӏлъун, хӏинкъун, чвахулаго магӏугун. Щайха гьедин баларого бугеб щибаб как, хӏакъикъаталдаги гьеб бан лъугӏизегӏанцин чӏаго хутӏизе ругищали нилъеда лъаларелъул.
Лъикӏаб хӏалтӏи-иш гьабулелъулги гьеб гьа-бизе ккола ахирисеб нухалъ гьабулеб бугеб гӏадин. Аралъул пикру гьабун ракӏ къварилъизе биччаге, кигӏан къварилъахъданиги гьеб буго нахъбуссунареб гӏумру. Хӏинкъунги вукӏунге бачӏине-бачӏинареб лъалареб букӏинеселдаса. Жакъаго гьабе гьабизе кӏолебщинаб, рес бугебщинаб. Метералде тӏамун тезе ккани, мун метерлъагӏан чӏаго хутӏиялда ракӏчӏунищ вугев? Щибаб лахӏзат хӏалтӏизабе жакъасеб къо гӏадада инчӏого букӏиналъе, гьабизе рес букӏараб лъикӏлъи метер гьабизе щвечӏого хутӏизеги бегьулин. Жакъа бугелдаса разиго вукӏа, дуда лъаларелъулха дургоги духъ кодоб бугеб боцӏулги метер щиб ккелебали. Жакъа мун талихӏавлъун ватани, мун хӏакъикъаталдаги талихӏав чи вуго. Сон яги церекъад дун талихӏавлъун вукӏанин дуда ракӏалде кколеб батани ва кигӏан кӏудияб талихӏалъ дуда къвал бан букӏун батаниги, гьеб буго дудаса араб жо. Метерисеб талихӏ балагьулев ватани, гьебги буго гӏададисеб хӏалтӏи. Метерисеб къо я бачӏина, я бачӏинаро. Гьединлъидал хӏаркат бахъе жакъаго талихӏавлъун вукӏине. Хӏалтӏе ва дингун магӏишат гьабе дунялалдаги ахираталдаги Аллагь разилъуледухъ.
Чӏобогояб хиял
Цо-цо чагӏи рукӏуна талихӏ бикьулелъул жал гьоркьор тун ругин гаргадилел. Гьоркьов щивго тун вукӏунаро, гӏумруялдехун гьабулеб бербалагьи букӏуна щивасул батӏи-батӏияб. Гьедин хиял гьабиги ккола гьесул жиндирго гӏайиб. Гьелъие гӏайибияллъун цогидал гӏадамал кколаро. Гьебги буго инсанас букӏине кколедухъ гӏумрудул къимат гьабунгутӏи ва гьабизе лъангутӏи. Гьединал чагӏаз гӏемер абула цо пуланабги пуланабги жо щвани, дидаса талихӏав чи вукӏинего ватиларилан. Минаги бугони, машинаги босани, хӏалтӏиги щвани, машгьурлъиги бачӏани, рикӏкӏине бегьилаха талихӏавлъунин абулелги камуларо. Гьедин пикру гьабулел релълъинаризе бегьула, къечалъги холаго салул авлахъалдасан унелъул мираж бихьидал, гьеб лъим бугиланги ккун, гьелда хадув унев сапарчиясда. Гьев уневго-унев вукӏуна миражалда хадув ва ахиралда, иццухъеги щвечӏого, къечон хола. Гьединал чагӏазда бичӏчӏуларо инсанасул анищазе гӏурхъиго букӏунареблъи. Мина базе, босизе анищ бугев мурадалде щвани, гьеб параялъ гьесулъ загьирлъула цогидаб анищ ва гьес живго рикӏкӏуна талихӏалъ рехун таравлъун. Гьедин букӏуна хвезегӏан. Гьединал чагӏазул талихӏкъин буго бугелъул къимат гьабизе лъангутӏиялъулъ. Гьел кидаго пикрабалъ рукӏуна жидерго гьечӏеб жо балагьулел. Гьединазда лъаларо Бетӏергьанас жидее кьуралдаса разиго рукӏине, гьелдаса рохизе, гьелъул къимат гьабизе. Дагьабниги гӏакълу бугев чияс киданиги абизе гьечӏо цо пуланаб жо щвараб мехалда вукӏине вугин дун талихӏавлъунин. Бугелда разилъи, Бетӏергьанасе рецц гьаби — гьеле талихӏав чиясул хасият. Щукру гьабуни, жеги цӏикӏкӏинабулинги абун бугелъул, Бетӏергьанас цӏикӏкӏинабула ва гьединав чи жеги талихӏавлъунги лъугьуна. Талихӏ буго щивав чиясул рекӏелъ, амма киназдаго гуро гьеб бихьулеб ва кинавго чияс гуро гьеб балагьизе къасдги гьабулеб.
Мацӏ
Лъица бугониги нилъеда нахъасан рагӏи абун яги какун калам гьабун батани, бихьулищин цо чиясул ягъзинлъийиланги абун цӏакъ рахӏатхун, ракӏбакъван рукӏуна ва лъугьуна нилъ. Пикру гьабидал, гьеб хӏалалда нилъецаго нилъеего гӏакъуба кьеялъе гӏураб гӏиллаги гьениб батуларо. Нилъее пайдаялъе, нилъ кантӏизелъун абураб рагӏи батани, гьайгьай, рохизе ккола ва лъикӏлъиялъе бицараб рагӏухъ баркала кьезеги намуслъизе кколаро.
Амма нахъасан гьабураб калам кьучӏ гьечӏеб букӏин дуда якъинго лъалеб батани, гьелъулги ургъел гьабиларо. Щайгурелъул, гьеб буго жахӏдачагӏазул пиша ва гьелъ дуе щибго зарал гьабизеги гьечӏо. Я бицунесе, я гӏенеккарасе щибго пайда кьолареб калам аскӏосан биччан тезего рекъараб буго. Гьединазухъ гӏенеккичӏони, гьезул рагӏи гӏадахъ босичӏони, заманалдасан гьез жидецаго тезе буго дуда «ганчӏал речӏчӏулеб» гӏадат. Амма Аллагьасда ракӏ-ракӏалъ божулел, гӏибадаталъе кӏвахӏаллъуларел лъикӏал гӏадамаздаги рагӏи абулел чагӏаз мун какулев ватани, гьелдаса воха ва гьез рехсолел дурго гъалатӏал ритӏизаризе хӏаракат бахъе.
Божилъи
Бищун талихӏкъарал гӏадамал руго жидер рекӏелъ божилъиялъул асарцин гьечӏел. Бетӏергьанас абун бугелъулха (магӏна): «Дун рехсоларезул гӏумру букӏине буго цӏакъго кьогӏаб», — илан (20:124). Инсанасул гӏумру талихӏалъул кунчӏиялъ къалъизабула Тӏадегӏанав Аллагьасде бугеб божилъиялъул къуваталъ. Дагьабниги гӏакълу бугев чиясда бичӏчӏизеги ккола гьаб дунял гӏицӏго Аллагьасде бугеб божилъиялъ хвасар гьабулеблъи. Божилъи гьечӏолъиялъ гурищ инсанияталдего гӏемерал балагьал рачӏарал. Бетӏергьанасде бугеб Божилъи инсанасулъ цӏикӏкӏун бугебгӏан мехалъ, цӏикӏкӏун талихӏавлъунги вукӏуна гьев.
Гӏедегӏунге
Щибаб жоялъе букӏуна жинди-жиндир заман. Метер ккезе бугеб жакъа кинго кколаро, жакъа ккезе бугеб жакъа ккечӏогоги хутӏуларо. Нилъеца гӏемер бицуна метер ккезе бегьулелъул хӏакъалъулъ, ургъалилъ къан рукӏуна ккелищ-ккеларищали, бачӏинищ-бачӏинарищали лъалареб метерисеб къоялъул пикрабиги гьарулаго. Гьединал ургъалабаз, пикрабаз бакӏлъизабула бетӏер, чорок гьарула пикраби, лъугьуна рахӏатхун ва цо гьитӏинабго бугониги галиялъ рикӏкӏад гьарула талихӏалдаса. Ккеле-ккелареб, букӏине-букӏинареб лъалареб жо сабаблъун щай къварилъахъдизе кколел? Щай хӏинкъулел нилъеда жеги бихьичӏеб жоялдаса? Гьеб буго шайтӏаналъул хӏалтӏи, ай гьелъие бищун бокьулеб къагӏида: нилъ ургъалилъе ккезари ва нилъер ццим бахъинаби. Тӏадегӏанав Аллагьасул хирияб Каламалда буго: «Шайтӏаналъ рагӏи кьола нуж мискин гьаризе…», — ян (2:268). Шайтӏаналъ нилъер ракӏазулъе рехизабула нуж мискинлъизе, нужеде батӏи-батӏиял балагьал рачӏине рес бугин абураб пикру ва гьелъул мурадлъунги букӏуна нилъер ракӏазул рахӏатхвезаби, Аллагьасе гьабулеб гӏибадат мукъсанлъизе букӏине, мунагьал гьариялде нилъ цӏазе. Амма, хӏакъаб жо, гьеб малгӏун мурадалде щвезе гьечӏо. Аллагьасул хӏалкӏолъиялдалъун жакъа мун лъикӏ ватани, Ин ша Аллагь, метерги гьеб лъикӏлъи дуда тӏаса ине гьечӏо. Хирияб Каламалда Бетӏергьанас абун бугелъулха: «Гьабураб лъикӏлъи лъалеллъун ва рецц гьабулеллъун нуж ругони, Дица жеги цӏикӏкӏинабила», — ян (14:7). Гьелъул магӏна ккола нилъее кьураб нигӏматалъухъ нилъ кидаго Бетӏергьанасе рецц гьабулеллъун, Гьесда гьарулеллъун, Гьесдаса кумек-квербакъи тӏалаб гьабулеллъун рукӏине кколин абураб. Нилъ божараллъунги рукӏине ккола нилъер гьара-рахьи, дугӏа Бетӏергьанас къабул гьабизе букӏиналда.
Щибаб къойилго гӏадин цо гӏиси-бикъинаб жо сабаблъунцин рахӏатхун рукӏуна нилъ. Гьедин рукӏаго, гӏемерисеб мехалда, нилъеда бихьулеб жоги букӏана гӏицӏго сурукъаб ва квешаб рахъ. Дагьаб пикру гьабуни рахӏатхвезегӏадаб жоги гьениб батуларо. Амма инсанас жинцаго балагьула рахӏатхвеялъе багьана, хӏатта гьава-бакъ рекъараб гьечӏин абунги толаро жиндирго ракӏ рахӏаталда. Щибаб къойил гьедин, ай нодоги букӏкӏинабун кьунсрулги хучизарун вугев чияс жиндирго гӏумру жинцаго бачуна къваридаб, бецӏаб нухде ва аскӏобго гвангъараб шагьранух букӏин бихьизего бокьуларо. Гьединаз пикруго гьабуларо Аллагьасул хӏалкӏолъабазул, Гьесул хӏикматазул, гьединав чи гъапуллъун хутӏула Къуръан цӏалиялдаса, гӏибадат гьабиялдаса. Бетӏергьанас бижанщиналъул, Гьесул тӏадегӏанлъиялъул ва хӏалкӏолъиялъул пикру гьабиги кколелъулха Аллагьасда божиялъул цо гӏаркьел.
Цо-цо чагӏи рукӏуна кидаго хвалил ургъалида, щивав чияс хвалил лълъар гьекъезе букӏин хӏакъаб бугониги. Гьелдаса щивго хвасарлъизеги гьечӏо. Гьединлъидал гьелъул ургъалида рукӏинчӏого, нилъее лъикӏаб буго гьеб къо тӏаде бачӏинегӏан гьелде хӏадурлъи гьабулел рукӏине. Гьеб мехалда рукӏуна нилъ талихӏаллъунги.