Херлъиялдасаги квешаб жо – живго херлъун вукӏин лъангутӏи
«Херлъи-гьойлъи» абураб аби буго магӏарулазул. Цоги, херлъи буго ахӏичӏого вачӏунеб гьобол гӏадаб жойиланги абула. Кин батаниги, рарал соназул гьирил бакӏлъиялъ мугъ къулула, рищалаби унтула, рилълъин хисула. Гьелъие бугеб гӏиллаялъул, цӏуни-къай гьабизе кколеб къагӏидаялъул жакъа нилъее бицунеб буго ДРялъул мустахӏикъав тохтур, республикаялъул ортопедиябгун травматологияб централъул тохтур-травматолог Мирза Удаевас.
Херлъидал инсанасул рилълъин щай хисулеб?
50 соналдаса тӏаде индал, гӏемерисезул рилълъин хисула, галаби хадур рехъерхъула, цӏодорго лъола гӏодоб хӏетӏе. Гӏолохъанаб мехалда гӏадинаб букӏунаро къамартӏи ва тӏадагьлъи. Гӏилла, херав чиясул ччорбазулъ, рукьбузулъ ва рищалабазулъ, черх нахъеккеялъул, «басралъиялъул» хӏасилалда гъваридал хиса-басиял кколел рукӏин, херлъулеб бугеб гӏадалнахуда рилълъиналда хадуб тӏубараб куцалда халккун бажарунгутӏи.
Тохтурасухъе гӏедегӏе
Ригь арабгӏан ччорбал «хӏалакълъула» ва тӏадагьлъула, рукьби загӏиплъун, чӏимигӏлъун лъугьуна, гьезулъ рукӏунел кальций дагьлъула, гьелдалъун рукьби хехго рекулеллъун лъугьуна. Рищалабазулъ цӏамал гӏемерлъула. Черхалде хӏалкколеб хӏалтӏи гьабурал, хасго росабалъ гӏумру гьабун ругел чагӏазул гьел гӏунгутӏаби камурав чи къанагӏатги вукӏунаро. Вилълъине захӏмалъулеб бугин, тартадулев вугин, хӏатӏал бакӏлъун ругилан дур яги гӏагарав чиясул гӏарз батани, ахӏи базе ккола. Гьеб букӏине бегьула неврологияб унти, гӏадалнахулъ бугеб вагъа-вачариялъул жаваб кьолеб отделалъул гӏунгутӏи, остеохондрозалъул гӏаламат.
Гӏемераб заманаялъ телевизоралда цере регизе ва креслоялда кӏусизе лъикӏаб букӏунаро. Гьениб хӏухьбахъи лъугьунаро. Мугъзагьодиде хӏал ккола, гьеб битӏун чӏезабулеб ччорбал загӏиплъула.
Вилълъанхъулаго бетӏер сверулеб бугони, чара гьечӏого неврологасухъе ине ккола. Гӏемераб мехалъ вегун яги кӏусун вугев херав чи хӏалалъ эхетула, черх битӏизабизе захӏмалъула, накабазул рищалаби квешго унтула. Хьвада-чӏвадани, гьел гӏунгутӏаби заманалдаса тӏагӏуна. Гьел руго цӏикӏкӏунеб бугеб рищалабазул унтиялъул (артроз) гӏаламатал. Гьеб унти къойидаса къо-йиде цӏикӏкӏуна. Гьединлъидал унтарав тохтурасухъе гӏедегӏизе ккола.
Унтаби тӏатин
Цо-цояз гӏарз бахъула рищалаби унтулел ругин, цо-цоял зигардула мугъзал унтиялъ санагӏат хвезабулеб бугин, ай щивав чиясул унтиялъул гӏаламатал батӏи-батӏиял рукӏуна, гьезде кӏвар кьечӏого тезе бегьуларо. Нилъер республикаялда бищунго цӏикӏкӏун буго рохокъотӏиги мачӏчӏуги цолъулеб бакӏалда ругел рищалаби унтаразул къадар. Гӏадамазул яшавалъул ва мугӏрузул захӏматал шартӏазда гӏумру гьабизе кколеб букӏин буго гьелъие бугеб аслияб гӏилла.
Рукьбузул унтаби рукӏине бегьула, черхалде хӏал ккеялдалъун гуребги, цӏамал гъорлъ ругеб лъедасан ккаралги, эбел-инсудаса ирсалъе щваралги.
Малъ биццалъи
Ригь арав чиясул вилълъин цӏакъ бегӏукълъула, хӏатӏил килщал гьетӏун ругони ва кӏудияб килщида аскӏоб гӏамгӏаро лъугьун бугони. Вилълъанхъиялъе гьединабго масъала ккола хӏатӏазул малъал риццалъи ва гьел ччорбазулъе жанирехун рижи. Килщал гьетӏи умумуздаса ирсалъе щвараб яги кидаго къваридал хьитал ретӏиялдалъун букӏинеги бегьула. Гьел унтаби ругел чагӏаз тохтурасухъе ин нахъе тӏамун тезе бегьуларо. Малъ гьаналъ къалеб бугони, гьеб бакӏалда ругъун лъугьуна, рецӏцӏ ккола ва хӏасилалда операция гьабизе ккола. Цудунго тӏаделъани, физиотерапия гьабун, токалъ багӏаризабун, даруяб хӏарщ тӏад чӏван, унти сахгьабула.
Малъа-хъваял
Херав чиясги жиндирго черхалда хадуб кидаго халкквезе ккола, черхалде хӏал кколеб бакӏлъи кодобе босизе бегьуларо. Унтани, больницаялдеги, черх щула гьабизе санаториялдеги ин кватӏизе тезе бегьуларо.
Ракӏги гьуъралги унтун гьечӏони, лъикӏаб буго цӏияб гьаваялда гӏемер хьвадизе ва гӏедегӏичӏого векеризе. Кӏванагӏан кванилъ цӏам дагь хӏалтӏизабизе ккола, гьанал бакӏалда ччугӏа яги гӏанкӏудал гьан кваназеги лъикӏаб буго. Гьекъолел жалаздасаги хъалиян бухӏиялдасаги тӏубанго инкар гьабила.
Нури Нуриев