Расул Хӏамзатовасул асаразулъ чӏужугӏаданалъул сипат
Мун азаргоясе йокьун ятани, гьезда гьоркьов вуго Хӏамзатил Расул…
Расул Хӏамзатовасул асаразулъ хасаб, бищунго гвангъараб бакӏ ккола, чӏужугӏадан кӏодо гьаюн, гьелде бугеб хӏикматаб рокьул цӏа рекӏун хъварал кучӏдуз. Гьаб гьитӏинабго макъалаялда бицун хӏалкӏвеларо кӏудияв шагӏирасул гӏишкъудал гьелегьиналъул, амма бокьун буго, гьев гьавураб хаслихълъиялъул къоги тӏаде щолеб бугелъул, цо-цо кучӏдуз диего гьабулеб асаралъул хӏакъалъулъ бицине. Къойил, хӏалтӏуде-нахъе унелъул, дун лъалхъула жиндирго цӏар кьураб тахшагьаралъул къотӏноб шагӏирасе бараб памятникалда цее. Бокьула гьесулгун гара-чӏвари гьабизе. Цо-цо нухалда «чӏагояв» шагӏирасде ургъел бикьулейги ятула…
Зама-заманалдасан ракӏалде щола Расулил магӏарухъ тӏоцебе бижараб кочӏол къиса. Гьеб рекӏехъе лъалаан дида цадахъ пединституталда цӏалулел батӏиял миллатазул ясаздаги. Ва киназго цадахъги ахӏулаан гьеб кечӏ. Гьанжеги нижерго дандчӏваял нижеца байбихьула гьеле гьеб кочӏодалъун. Ахӏула гьеб дир гьудулзаби — агулай Людацаги табасаранай Гюлмирацаги. Битӏун бицани, гьел рагӏаби Расулил рукӏин нижеда хадуб гурони лъачӏо. Исана, 28 апрелалдаги, кӏалъан ячӏана Люда жинца гьеб кечӏ Мамедхъалаялда магӏарул мацӏалда ахӏанила шагӏирасул юбилеялде сайгъат гьабураб тадбиралда йилан. Гьеб гурищ кӏудияв шагӏирасул шигӏрабазул къуват — гӏадамал цолъизари. Долдаса нахъе ана 34 сон. Жакъаги гьеб кочӏоца гӏагар гьарун хутӏун руго ниж. Мухӏамадтӏамир Синдикъовас гьеб кечӏ ахӏулелъул, цере рачӏуна студентлъиялъул талихӏал сонал.
— Вукӏун вуго цо мискин, цо цӏцӏеялъул бетӏергьан,
Цо гъветӏалъул ахихъан, цо ханжар-ярагъ бугев.
Талихӏ къосарав гьасул цохӏо талихӏ букӏана,-
Цо ракӏалъе йокьарай яс щвезе бугеб мурад.
Хасел ана, их щвана, их ана, рии щвана.
Тӏегьачӏо васасул гъветӏ, бижичӏо гъветӏалда пихъ…
Гьетӏ-гьетӏараб гъветӏалъул къотӏун пандур гьабуна,
Гьелда дагӏнил бакьалъул бахъун кӏиго чӏва бана.
Гьедин бижун рагӏула тӏоцебе магӏарухъ кечӏ,-
Каранзул рекӏел тӏанхалъ бищун цебесеб дахӏа…
Кечӏги рокьиги. Рокьиги Чӏужугӏаданги. Чӏужугӏаданги шагӏирги. Шагӏирги гӏишкъуги. Гӏишкъуги шигӏруги. Гьеб киналъего буго гӏаммаб цӏар — чӏужугӏаданалде бугеб рокьи. Гьеб рокьул къисаялъ каранлъ цӏа бакичӏев чиго, гьеб кочӏол асирлъуде ккечӏев инсанго ватиларо ракьалда. Гьеб асаралъ сири базабурав шагӏирасул рекӏел ахӏилъун кколарищ гьал хадусел рагӏабиги:
— Мун нусго васае йокьун ятани,
гьезда гьоркьов вуго Хӏамзатил Расул.
Цинги анцӏгоясе йокьун ятани,
гьезда гьоркьов вуго Хӏамзатил Расул.
Ахир мун цоясе йокьун ятани,
цохӏо гьев дун вуго — Хӏамзатил Расул.
Мун цонигиясе йокьун гьечӏони,
ракьулъ вукъун вуго Хӏамзатил Расул.
Рокьи гьечӏони, гьечӏо шагӏирасул гӏумруги гӏумрудул магӏнаги. Гьесул рокьуца еэдарай чӏужугӏадан йиго бищунго берцинайги, къуватайги, недегьайги, хӏеренайги, хӏалкӏолейги… Къокъ гьабун абуни, шагӏирасе ракьалдаго алжан сайгъат гьабурай хӏурулгӏин. Гьал пикрабаздаго цадахъ цебе бачӏунеб буго хӏикматаб берцинлъиялъул сипатги:
Расулги гьесул Патӏиматги. Ва магӏарул буртина. Буртинадулъги цолъун, дунялалъего жидерго талихӏалъул бицунел хӏикматав шагӏирги гьесул шигӏрабазде гьоцӏо тӏинкӏарай чӏужугӏаданги. Талихӏалъулъ лъедолеб бугеб кӏиго микки. Гьезул гъургъуралъ хӏайран гьабураб сверухълъи. Сундухъ кьелеб шагӏирасда хьолбохъ йигей талихӏай Патӏиматил гьеб гьими. Сунда бащалъилеб гьеб лахӏзаталъ гӏишкъул асирлъуда вугев шагӏирасул рекӏел хӏал?!
Цӏидасанги Расул кӏалъалев вуго:
Гӏумру цадахъ арай дир гьудулалъул
Гьурмахъ балагьула, лъимахъ киниги.
«Сордо лъикӏ»,- гьеб рагӏи дидаса хадуб,
Хирияй, лъицаго абуге дуда…
Гьаб хадусеб кочӏолъги бугебщинаб хинлъиги, талихӏги, рокьиги. Гьале доб бацӏцӏадаб гӏишкъул дунялалда рижарал жугьаби. Цохӏо кӏиязего гурони гӏахьалал гьечӏел. Цохӏо кӏиязулго балъголъабазул рукъ:
Буго дурги дирги цо гьитӏинаб рукъ,
Гьалбал риччалареб, нилъго гурони.
Буго кӏиязулго кӏул лъолеб цо бакӏ,
Рекӏел талихӏалъул нуцӏа рагьулеб.
Хӏамзатил Расулил кучӏдузулъ аслияб бакӏ ккун буго мугӏрул чӏужугӏаданалъ. Магӏарулай — гьеле гьесул асаразул къиралги, къадруги, талихӏги, тамихӏги, яхӏ-намусги, берцинлъиги.
Мугӏрул чӏужугӏадан, гӏемерал соназ
Гӏодана поэтал, нужехъ ралагьун.
Нужер къварилъиги нужер къисматги
Къалмикье босана, угьдилаго гьез…
Шагӏир кидаго вукӏана магӏарулалъул къисмата-лъул ургъалида. Гьес гьей лъуна бищунго рорхатал мугӏрузул тӏогьийги, релълъинаюна бищунго берцинаб тӏогьодаги, тӏугьдуз бусен лъолеб гӏидраялдаги, гӏидраялъеги гӏумруялъеги кунчӏи кьолеб хӏикматаб жавгьаралдаги. Гьесул асаразул магӏарулай йиго яцӏцӏадай, мугӏрузул законазе ритӏухъай, мукӏурай, росдадаго нур базабулей бакълъун. Росдал руччабаз кӏигъеж гьабун баччун буго дунялалъул сипаталъ хӏайран гьавулев вуго шагӏир:
Унел руго руччаби, раччулаго магьалгун…
Унел руго рогьалилъ, унел руго сардида,
Унел руго санаца, гъежда дуниялги лъун.
Бакӏаб ургъалил гьирал, унтараб гӏишкъул гьирал,
Унел руго руччаби, раччулаго магьалгун…
Магӏарулай тӏадагӏанайлъун хутӏулей хӏакъикъат-лъун Расулица рикӏкӏунеб буго магӏарул намус:
Амма бищунго цӏакъ магӏарул намус
Магӏарул ясазда гьеб цӏакъ рекъола…, — ян ахӏулеб буго шагӏирасул ракӏалъ.
Гьале жакъаги шагӏирасул памятникалда цее эхетун йиго. Гьале тӏугьдулги рачӏун руго гьасие. Щаяли лъаларо, шагӏирасухъ ялагьидал, пашманал пикрабазул асирлъуде ккола дун. Унго, гьев камун вугеб куцха гӏагараб миллаталъе. Дир пикраби цӏаларал кинниги, риххизарун гьелгун, кӏалъалев вуго шагӏир:
Америкалъ — леди, турказулъ — ханум.
Хирияй синьора, дир магӏарулай,
Дун Цӏада росулъа мистер Хӏамзатов,
Мунгун вуго даим дунял сверулев…
Шамай Хъазанбиева