Цояз беццула, цогидаз какула
Гьеб щибжояли лъалеб буго улкаялъул гражданазул 89 проценталда. Гьезул бащдалдаса цӏикӏкӏаразул (55%) лъималаз яги лъималазул лъималаз кьуна цогоял пачалихъиял экзаменал, хутӏаразда (34%) гьелъул хӏакъалъулъ лъала СМИяздасан.
Жамгӏияб пикру лъазабиялъул тӏолгороссиялъул централъ (ВЦИОМ) тӏобитӏараб цӏех-рехалда ре-къон, гьелда гӏахьаллъаразул 77 проценталъ абулеб буго школалда лъимал куцалел ругин гӏицӏго тестал цӏезаризе. Гьединлъидал цӏалдохъабазул лъайги хашлъулеб бугин рикӏкӏуна гьез. Пачалихъияб экзаменалъ хӏисабалде босуларо цӏалдохъанасул хаслъи – гьединаб пикру загьир гьабуна цӏех-рехалъул гӏахьалчагӏазул 77 проценталъ. Жеги 71 проценталъул пикруялда рекъон, ЕГЭ байбихьаралдаса нахъе цӏалдохъабазул лъаялъул тӏаса-масаго гурони халцин гьабуларо.
«Регионаздаса пагьмуял гӏолилазе рес щвана къадруял вузазда цӏализе ине», — гьединаб пикру загьир гьабуна цӏех-рехалъул гӏахьалчагӏазул 57 проценталъ. 65 проценталъ абуна ЕГЭялъул тестазулаб бутӏа нахъе босиялъ рес кьунин цӏалдохъабазул хӏакъикъияб лъаялъул халгьабизе. 2016 соналда гьединабго пикруялъул рахъкколаан 49 проценталъ. 52 проценталъ абулеб буго, цӏалдохъанасул лъаялъе къимат кьолаго, субъективияб рахъалдаса эркенлъанилан.
Школалда лъимал цӏалулел эбел-инсул 42 проценталъул пикруялда рекъон, ЕГЭялде гьел хашго хӏадурулел руго школалъ; лъикӏаб хӏадурлъи гьабулин рикӏкӏана 40 проценталъ.
***
ВЦИОМалъ россиялъулазда цӏехана, кинал хӏинкъаби ругел гьаб заманалда нужер лъималазеян. Гӏемерисезул жавабазда рекъон, аслияб хӏинкъилъун ккола наркоманияги гьекъолдиги.
«Лъица цӏунулеб нужер лъимер?» абураб суалалъе жаваб кьолаго, 44 проценталъ рехсана лъимадул эбел-эмен, гӏагарлъи. Ичӏго проценталъул пикруялда ре-къон, лъималазул рахъккола лъайкьеялъул идараялъ ва микьго проценталъ абуна, жидер лъимер цӏунулеб идара бугин пачалихъ ва закон.
***
Россиялъул щивав щуабилев учителасе бокьун буго хӏалтӏи хисизе ва щивав лъабабилев педагогасда лъаларо, кин ва кинал хӏалтӏабазухъ жиндие харж кьолеб бугебали.
Бищун гӏемер хӏалтӏизе кколел руго Кемеровоги, Костромаги, Самараги областазул учительзаби: гьоркьохъеб даражаялда анкьида жаниб 30 дарс кьола гьез. Новосибирскги, Владимирги областазда ва Удмуртиялда учителасул нагрузка бахунеб буго 29 дарсиде. Санкт-Петербургалъулги, Псковги, Томскги, Ульяновскги областазулги учительзабаз анкьида жаниб кьола 28 дарс.
Цебесеб соналде дандеккун, 10 проценталъ цӏикӏкӏана учителасул хӏалтӏуда цадахъго методистасулги, библиотекарасулги, педагог-психологасулги яги социалияв педагогасулги хӏалтӏи гьабулел учительзаби. Жив гьедин хӏалтӏулин бицана цӏех-рехалда гӏахьаллъарав 10 учителасда гьоркьоса ункъояс.
ОНФалъул централияб штабалъул член, РФялъул Пачалихъияб Думаялъул лъайкьеялъулги гӏелмуя-лъулги комитеталъул председателасул заместитель Ольга Духаниналъ абулеб буго учителасул харж цӏикӏкӏинабиялъе гьадинал нухал ратизе бегьулин. Гьезул цояблъун гьелъ рехсолеб буго учителасул цо ставкаялъухъ (гьелда гьоркьобе ине ккола учителас гьабулеб кинабго хӏалтӏи) лъикӏаб оклад чӏезаби. «Щивав учителасда гуро бичӏчӏулеб бугеб, кин чӏезабулеб моцӏрол харжалъул аслияб къадар, сундухъ кьолеб гъирабазабиялъулги компенсациязулги бутӏабаздаса гӏарац. Цебесеб соналде дандеккун, гьединал учительзабазул къадар бахана 36 проценталде. Хӏалтӏухъ мухь кьеялъул хӏакъалъулъ положение бичӏчӏуларо 30 проценталда. Хӏалтӏул администрациялъул тӏадецуялъул хӏасилалда захӏматалъул къотӏиялда гъоркь гъолбасун буго учительзабазул 23 проценталъ. Бищун гӏемер разигьечӏолъи загьир гьабулеб буго гъирабазабиялъул бутӏаялдаса гӏарац кьеялда бан: учительзабаз абулеб буго, гьелъул баллалги гьезузухъ кьолел гъуршалги соналдаса соналде дагьлъулел ругин», — ан бицана Духаниналъ.