Щив кколев мугӏалим? Гьев вуго букӏинеселъе кьучӏ лъолев чи. Гьесда цере цӏалулел лъимал руго нилъер букӏинесеб! Пикру гьабуни, мугӏалимасулалдаса кӏвар бугеб хӏалтӏи лъилго гьечӏо. Мугӏалимас жинда цере цӏалулел лъималазе кьураб лъаялдаги тарбиялдаги бараб буго дунялалъул букӏинесебги инсанияталъул къисматги. Лъидаха гьеб бичӏчӏулеб бугеб? Пачалихъалъ мугӏалимасул гьабулеб къиматалъухъ балагьани, гьеб бичӏчӏулев чи къанагӏат гурони гьечӏо. Гьеле гьеб буго гьаб дунялалда квешлъиги, тӏекълъиги, гӏантлъиги, хӏалихьалъиги, вахӏшилъиги, хъантӏиги гӏемерлъиялъе гӏилла.
Бищун цебе босани, мугӏалим лъималаздеги дарсаздеги регӏичӏого вукӏине, ургъун руго гьесие гӏемерал тӏадкъаял. Мугӏалимасе дарс кьезе шартӏал чӏезаризе тарал, гьесул кумекчагӏилъун рукӏине кколел завучал, директорзаби, методистал, инспекторал, консультантал лъугьун руго гьезул зулмучагӏилъун, кумекалъул бакӏалда, квалквал гьабулел чагӏилъун. Гьезул тӏадкъаяздаса хадуб, аслияб ишалъе мугӏалимасул я заман, я рухӏ, я сахлъи хутӏуларо. Гьабсагӏаталда лъай кьеялъул идарабазда бугеб ахӏвал-хӏалалъухъ балагьани, мугӏалим дарсаздеги лъималаздеги регӏизе виччангутӏи бугин аслияб мурадилан кколеб буго.
Лъил мурад гьеб? Лъаларо! Амма хьул буго. Дунялалдаги пачалихъалдаги лъугьунел ругел лъугьа-бахъиназухъ балагьун, хьул буго Совет улкаялда букӏараб ва гьеб биххун хадуб жакъа къоялде щвезегӏан бугеб лъай кьеялъул системабиги дандеккун, кӏиялъулго лъикӏал рахъал росун, квешал тун, жакъа щиб гьабилебалиги лъалеб, гьелъ хадур кинаб хӏасилалде рачинелалиги бичӏчӏулеб, мурадги якъинаб лъай кьеялъул гӏуцӏиялде нилъ рачӏинилан. Рачӏинчӏони,жакъа гӏадин лъай ва тарбия кьеялъул ишги унеб бугони, гьелъ лъикӏалде рачунаро.
Школалъ лъималазе тарбия кьезе кколарин ахӏделаго анцӏ-анцӏ сонал индал, гьанже бичӏчӏун буго тӏадчагӏазда лъималазе школалда тарбия кьезе кколеблъи. Гьанжелъагӏан лъица кьезе доб тун букӏараб? Эбел-инсуда лъимал кида рихьулел? Кӏудиял эбел-эменгицин лъималазде регӏунищ ругел? Чан чиясул йигей, лъималазда лъикӏаб-квешабги малъун, рукъалъул тӏалабги гьабун рокъой йикӏине рес бугей кӏодоэбел? Хасго шагьаразда.
Тарбия кьеялда цадахъго, Дагъистаналдаса тӏагӏинабуна «миллияб школа», ай цо мацӏалда кӏалъалел районазда байбихьул классазда рахьдал мацӏазда дарсал кьей. Лъица, щай, сундуе гӏолойилан хъвазе байбихьани, жакъа рагӏа-ракьан батиялда щаклъи бугелъул, гьел суалал хадуселде тела. Киназдаго бичӏчӏулеб жо буго, гьелдаса нахъе росабалъгицин рахьдал мацӏ лъалел лъимал дагьлъараллъи ва гьединаб ахӏвал-хӏал къо бахъанагӏан цӏикӏкӏунеб букӏин. Миллияб мацӏ лъаларел лъималазда тарихищ лъалеб, гьезие маданиятищ бокьулеб, адабиятищ цӏалулеб, цӏалун гьебищ бичӏчӏулеб? Жидерго кьалбаздаса тӏураб, гӏолохъанаб гӏелалъе, щибги кьочӏое босун, нилъеца тарбия кьезе бугеб? Тарбиялъул кӏвар бичӏчӏарал чагӏазда, тарбия кьезе аслияллъун кколел Дагъистаналъул рахьдал мацӏазул, адабияталъул, маданияталъул ва тарихалъул дарсазул кӏварги бичӏчӏизе ккеларищ?! Кинаб бакӏалдаха нилъер школазда гьал предметазул дарсал ругел?!
Нилъее хутӏараб жо буго хьул. Хьул буго гьаб рагъул-кьалул балагь хехго тӏаса инилан, нилъер васал сах-саламатго тӏадруссинилан. Хьул буго нилъер пачалихъ берцинаб гӏумруялда цебетӏолеб букӏинилан. Хьул буго, цере риччарал гъалатӏалги хӏисабалде росун, лъай ва тарбия кьеялъул хӏалтӏи школазда лъикӏ гьабилин, жидер миллаталъул мацӏги, тарихги, маданиятгун адабиятги лъаларел лъимал нилъер гӏемер рукӏинарилан. Хьул буго магӏарул мацӏалда хъвадарухъабаз, шагӏирзабаз, гӏалимзабаз нахъе тараб рухӏияб бечелъиялдаса пайда босилин, гьелъул кьучӏалда кьелин тарбия гӏун бачӏунеб гӏелалъейилан. Хьул буго пачалихъалъул бутӏрузда бичӏчӏилин пачалихъалда аслиял чагӏи мугӏалимзабиги гьезда цере цӏалулел лъималги рукӏин ва гьеб бакӏалдасан гъалатӏ битӏизабизе лъугьинилан!
Мугӏалим, цӏалдохъан ва цӏалул тӏехь! Гьеле гьезда сверун кьурдилеб, гьезие хӏалае чӏун букӏине ккола лъай кьеялъул системаго. Гьеб буго кьучӏ! Лъикӏав тохтур вахъинеги, лъикӏав инженер вахъинеги, лъикӏав космонавт вахъинеги, лъикӏав агроном вахъинеги, лъикӏав министр вахъинеги, лъикӏав чи вахъинеги къваригӏуна лъикӏав МУГӏАЛИМ! Чӏахъаги мугӏалимзаби щибаб къоялъ, щибаб лахӏзаталъ! Цӏалдохъабазул баркалабаз, тӏадчагӏазул тӏалабаз, пачалихъалъул харжаз кӏодо гьареги, кӏудияб сабруги сахлъиги кьеги!
Гьалгощинал рагӏабаздалъун абизе бокьун букӏана: «Баркула, МУГӏАЛИМ, дуда мугӏалимасул къо!» — йилан.