Исана 113 медицинаялъул хӏалтӏухъан ана республикаялъул росабалъе ва гӏисинал шагьаразде «Земский доктор» абураб программаялда рекъон хӏалтӏизе. Жеги 80-гӏанасев тохтургун фельдшер хӏажатги вуго. Гӏумру гьабизе санагӏалъи гьечӏел районазда тохтурзаби гӏолел гьечӏолъиялда бан, 2012 соналдаса 2024 соналде щвезегӏан харжалде тӏаде миллион яги 1,5 миллион гъурущги жанир рукӏине рукъги чӏезабун тохтурзабазул гъира базабизе гӏуцӏараб программа букӏана гьеб. Тахшагьаралдаса рикӏкӏадал росабазе ва гӏисинал шагьаразе хӏажатал специалистазул сияхӏ лъола щибаб соналда ДРялъул Сахлъи цӏуниялъул министерствоялъул сайталда. Тохтурзаби гурелги, фельдшералги 500-750 азарго гъурущги кьун ритӏула росабалъе. Рази ругищха росабалъе хӏалтӏизе гочарал тохтурзаби пачалихъалъ чӏезарурал шартӏаздаса?
Нижеца гара-чӏвари гьабуна «Земский доктор» программаялда рекъон Цӏумада районалъул ЦРБялда хӏалтӏулей йигей педиатр, неонатолог Бежтӏаса Марина Мухӏамадовалъулгун. 2018 соналдаса нахъе хӏалтӏулей йиго Марина Цӏумада районалъул централияб больницаялда. ЦРБялда гӏураб къадаралда тохтурзаби гьечӏолъиялда бан, гьелъ тохтурлъиялъул цогидаб квалификацияги лъазабизе ккана. Гьедин гьей хӏадурлъана неонатологасул махщалиеги. Гьеб махщалида рекъон, гьанжего-гьанже гьарурал лъималазул унтаби сах гьаризеги гьезда рухӏ речӏчӏизабизеги хӏаракат бахъула гӏолохъанай тохтуралъ. 2019 соналдаса нахъе хӏалтӏулей йиго Мухӏамадова лъимал гьарулеб отделениялдаги гьелдаго цадахъ лъималазул отделениялда педиатрлъунги.
— Чияр районалдеги гочун, хӏалтӏизе захӏмат бугищ? Хӏалтӏуде лъугьунелъул, захӏмалъаби дандчӏванищ?
— Цебе росулъ хӏалтӏизе ракӏалдаго букӏинчӏо. Ракӏалдаго гьечӏого ккана лъалареб районалдеги. Документалги жанире кьун, щиб кколеб бугебали кантӏилалде педиатрлъун йосана. Педиатрасул хӏалтӏи буго кидаго лъай камил гьабизе кколеб. Дица кумек гьабун сахлъараб лъимадул ва эбелалъул гьимиялдаса кӏудияб талихӏ щиб букӏинеб.
Доб мехалда дир бетӏергьанчиги Цӏумада районалде хӏалтӏизе лъугьун вукӏана, гьединлъидал гьение гочиналъул рахъалъ квалквал букӏинчӏо. Эбел-инсуцаги хӏалтӏизе магӏа-
рухъе ин лъикӏаб ишлъун рикӏкӏана.
— Цӏумадисез, цадахъ хӏалтӏулез кин къабул гьаюрай?
— Районалде ячӏиндал, цо-цо захӏмалъаби дандчӏвалаан. Заманалдасан кинабго битӏа-бишун ккана. Цӏумада район дие гӏагараблъун лъугьана. Баркала буго райбольницаялъул бетӏерав тохтур Хейрул-Анам Мухӏамадовичасе дие гьабураб квербакъиялъухъ, дир хӏалтӏуде кьураб кӏваралъухъ. Баркала буго ЦРБялъул хӏалтӏухъабазеги ниж гӏадал гӏолохъанал хӏалтӏухъабазе малъа-хъваял гьарун квербакъаралъухъ.
— «Земский доктор» программаялда рекъон, жанир чӏезе мина-рукъ кьунищ дуе?
— Дун хӏалтӏуде лъугьараб соналъ, программаялда рекъон хӏалтӏулел тохтурзаби мина-рукъалдалъун хьезариялъул суал борхун букӏана. Яги тӏад мина базе ракь кьезе яги ижараялъе ккураб рукъалъухъ гӏарац кьезе бугин абулеб букӏана. Гьеб суалгун дун райадминистрациялдеги щун йикӏана. Цо-цо суалал рагӏа-ракьанде щун тӏуран гьечӏолъиялда бан, гьеб суал тӏубачӏого хутӏана. Нижеца гӏумру гьабулеб буго гӏарацги кьун ижараялъе ккураб рокъоб.
— Гӏолохъанав тохтурасул махщел росулъищ яги шагьаралдайищ лъикӏ камиллъулеб?
— Росабалъ хӏалтӏиялъ кьола тохтурасе кӏудияб хӏалбихьи, махщел. Гьенир батӏи-батӏиял унтабигун дандчӏвалелъул, цо-цо тохтурзаби гьечӏолъиялда бан, дицаго тӏубазе ккола гье-
зул хӏалтӏиги, гьединлъидал росабалъ цӏикӏкӏун рес буго хӏалбихьиги махщелги щвезе. Цогидал районазде дандеккун, нижер ЦРБялда буго хӏажатаб къайиги медицинаялъул цо-
гидал алаталги. Шагьаралъул больницабаздаса ва поликлиникабаздаса щибго батӏалъи гьечӏо нижеда церелъурал масъалабазулги планазулги.
— Къотӏи-къаялда рекъон мун хӏалтӏизе кколеб щуго соналдасан щиб гьабизе ракӏалда бугеб?
— Хӏалтӏизе кколеб заман ахиралде щведал, районалдаса нахъе ине ракӏалда буго. Нижго бетӏергьанаб рукъги гьечӏони, гӏагарлъиялдаса рикӏкӏад чӏезе бокьулеб гьечӏо. Программаялда рекъон, гьеб щуго соналда гъорлъе рикӏкӏуна гӏицӏго хӏалтӏуда рукӏараб заман. Гьелда гьоркьоса бахъула лъимерги гьабун гьелда хадуб хъулухъ гьабулеб заман.
Гьединлъидал дун гьаний гӏумру гьабун чӏезе ккола щугоялдасаги цӏикӏкӏун соналъ.