Рокьи бекьизе, рокьукълъи чӏаразе — гьеб ккола дир хӏалтӏул магӏна
Тӏоцебесеб дандчӏвай
Бокьула дие батӏи-батӏиял гӏадамазулгун лъай-хъвай гьабизе, хасго магӏарул руччабазулгун. Гьезул щиялъулгун гара-чӏвариялда цо-цо пашманал, къваридал пикраби хисула. Гьезул гӏумруялъул дарсазаса хадуб дир рекӏелъе лъугьунго лъугьун бачӏуна рохелги чӏухӏиги. Иргадулаб сапар дица бухьана Гӏайшат Нурмухӏамадовалъухъе. Битӏун бицани, гара-чӏвари сундасан байбихьилебани лъаларого йикӏана. Амма бахьинаб гьурмада берцинаб гьимигун гьей яккун ячӏиндал, дида лъалеб букӏана нижер гьуинаб хабар ккезе букӏин.
Гӏайшат Нурмухӏмадова гьаюна ва гӏуна Гумбет районалъул Гъоркьа Инхо росулъ. Гӏолохъанго баччизе ккана гьелъ гӏумруялъул бакӏлъи. Росги хун, гьитӏинав Муртазагӏалиги каранде къан хутӏарай гьелъ магӏу тӏолаан жиндирго къисматалъул пикрабиги гьарун. Къойилго ботӏролъе рачӏунел ва гьениса хъамизе захӏмалъулел пикрабаз рахӏат толеб букӏинчӏо Гӏайшатие.
Дир мугъчӏвалеб кьуру — Ислам
Амма Гӏайшат хвасарлъана исламалде бугеб кӏудияб божилъиялъги ва гьениб чӏужугӏаданалъ кколеб бакӏ бичӏчиялъги. 1993 соналда гьелъ борхана хӏеж.
Дагь-дагьккун Гӏайшатил рекӏелъ щулияб бакӏ ккуна исламалъ. Гьелъие цоги квербакъанин абизе бегьула доб мехалда Хасавюрталда мадрасаялда хӏалтӏулев вукӏарав Дагъистаналъул жакъасев муфти Ахӏмад-хӏажица. Гьесда цеве цӏализе витӏана Гӏайшатица жиндирго васги. Ва гьелдаса нахъе жакъа къоялде щвезегӏанги Гӏайшатица жиндирго захӏматалъулаб биография ва тӏолабго гӏумру сайгъат гьабулеб буго исламалъе.
— Ислам — гьеб ккола дир мугъчӏвалеб кьуру. Гьеб бичӏчӏидал, бичӏчӏана дида гӏумруги. Гьелъ вацал-яцазул дидехун бугеб хӏикматго берцинаб бербалагьиялъги исламалъулъ бугеб къуваталъги хвасар гьаюна дун, — ан бицана Гӏайшатица.
Гьей цӏалана Дагъистаналъул теологиялъул институталда. Хӏалтӏи байбихьана Дагъистаналъул исламияб институталдасан. Гьелъ нухмалъи гьабулеб букӏана руччабазда, ясазда гьоркьоб гьабулеб хӏалтӏуе, кӏвар кьолеб дагӏваталъул отделалъе.
— Рукӏинесел улбузе рухӏияб тарбия кьей — гьеле дир хӏалтӏул аслияб мурад. Дица дунго рикӏкӏуна талихӏай гӏаданлъун, щайгурелъул дир кумекалдалъун битӏараб нух тӏасабищарал руччабазул баркалаялъул цӏайи бищун багьаяб жавгьаралъулалда бащадаб буго дие, — ян абуна Гӏайшатица.
2009 соналда Муфтияталда цебеги рагьана дагӏваталъул отдел. Гьеб рагьаралдаса жакъа къоялде щвезегӏан гьений хӏалтӏулей йиго Гӏайшат.
Гӏайшатил гӏумруялъул дарсал
Гьелъухъе рачӏуна къисматалъ къварид гьаруралги, гӏумруялдаса ракӏбуссаралги, цӏидасан гӏумру байбихьизе бокьаралги руччаби. Гьелъул вагӏза-насихӏатаздаса хадуб, гьел руччабазул гӏумруялде рещтӏуна цӏилъи.
— Дица хӏаракат бахъула киназулго ракӏазулъ лъикӏлъи бекьизе ва гьениса чороклъи, рокьукълъи чӏаразе, — ян гьурмада талихӏалъул асаргун бицана Гӏайшатица.
Гьелъул рагӏаби ритӏухъ гьаруна гьелдаго аскӏой гьелъул кумекчӏужулъун хӏалтӏулей йигей Чӏарада районалъул Цӏуриб росулъа Сидрат Мухӏамадовалъ.
Меседил медалалда школа лъугӏарай Сидрат цӏализе лъугьуна Дагъистаналъул халкъияб магӏишаталъул институталде. Амма ракӏалъ батӏияб рахъалде цӏалей йикӏана. Ахирги гьей цӏализе лъугьуна Дагъистаналъул исламияб институталде ва тӏокӏалъ ятӏалъизе кӏвечӏо гьениб лъай-хъвай ккарай жиндирго мугӏалималдаса.
— Дир кваранаб кверлъун йиго жакъаги Сидрат. Гӏисинал лъималазги росасул гьаризе кколел адабазги — сунцаго квал-
квал гьабичӏо гьелъие, гьаб хӏалтӏи нухда бачине, — ян абун, чӏужугӏадан, эбел, лъади хӏисабалда, тӏадегӏанаб къимат кьуна Гӏайшатица жиндирго цӏалдохъаналъе.
Гӏумру берцин гьабула гьудуллъиялъ
— Инсанасул гӏумру берцин гьабулеб жолъун дица, тӏоцебесеб иргаялда, рикӏкӏуна гьудул-гьалмагълъи. Гьел гӏемерлъанагӏан, нилъер гӏумруги тӏегьала ва гьел талихӏалъул тӏугьдуз нилъедаса квешлъиги гьабула рикӏкӏад. Амма гьел тӏугьудул речӏачӏого рукӏине ккани, щибаб лахӏзаталъ лъалъазе ккола гьел цоцаздехун бугеб рокьиялъ,- ан рикӏкӏунеб бугоан гьелъ.
Щибаб сапаралъ Гӏайшатие сайгъат гьарулел руго цӏиял гьудулзаби. Ва гьелъул рекӏелъ рекӏунеб буго цӏияб цӏаги. Гьеб цӏадул хинлъи гьелъ кьолеб буго цогидазеги.
Сапарал ва цӏиял лъай-хъваял
Руччабазе рухӏияб тарбия кьеялъул мурадгун Гӏайшатица сапарал гьарула дагъистанияз гӏумру гьабун бугел Россиялъул батӏи-битӏиял регионазде. Масала, Муфтияталъул хӏалтӏухъабигун цадахъ гьей щвана Саратовалде, Пензаялде, Самараялде, Ульяновскалде, Оренбургалде, Троицкалде, Челябинскалде ва цогидалги шагьаразде. Гьединго щвана Дагъистаналъул щибаб районалдеги.
— Гьанже, кигӏан бокьанги, буго динияб адабият. Нилъецаго цӏаланигицин, лъалеб, бичӏчӏулеб мацӏалда буго гьениб хъварабги. Гьединлъидал гьабсагӏаталда гӏадамазул тарбиячилъун, хасго гӏун бачӏунеб гӏелалъул, Интернет лъугьиндал, нижеда, Муфтияталъул хӏалтӏухъабазда, лъикӏаблъун бихьана рухӏияб тарбиялде кӏвар дагьаб цӏикӏкӏун кьезе. Гурони, гӏолилазда гьоркьоб гӏемерлъулеб буго чороклъи. Хвасарлъи гӏицӏго исламалъулъ буго, — ян ракӏунтун бицана Гӏайшатица.
Гьелъул ракӏбохула, Россиялдаго рикьун-рикъ ругел ракьцоязухъе щведал. Гьелъ бицана кинаб адаб-хӏурматалда жидеда дандчӏвай гьабулебали. Бихьулеб буго гьединал дандчӏваязухъ гьел гӏашикъ рукӏунел ругеблъиян бицана Гӏайшатица.
Гьединго Гӏайшатил рахӏатхве-забулеб буго гӏолилазул гьанжесел ригьнацаги.
— Ургъичӏого, ригьнал гьаризе гӏедегӏулел руго цо-цо гӏолилал. «Интернаталъул рокьиялъ» гӏуцӏарал хъизамал щулиял рукӏунаро. Гьезда жеги бичӏчӏулеб гьечӏо цоцазда тӏад бугеб жавабчилъи. Гьединлъдал нижеца хӏаракат бахъула гьеб рахъалдеги кӏвар кьезе, — ян абуна гьелъ гара-чӏвариялъул ахиралда.
Миллаталъул маданияталъулгун бухьен
Гьеб бухьен букӏин бицунеб буго Муфтияталда бугеб музеялъги. Гьенире жанире лъугьиндал, цебе бачӏуна магӏарул гъансито, гьале 120 соналъ цебе лъимер жинда бущун букӏараб кини. Гьале гьанибехун тӏолабго хъизан жанисан кваналеб букӏараб хӏерчч. Гьале саргъасал, гьанибехун чанго батӏияб тайпаялъул гӏучӏалтӏан, давагьинал, салмагал, халичаби.
Гьале доб хвезе, лъугӏизе рес гьечӏеб наслабазул щулияб бухьен. Гьеб бухьен Дагъистаналъул руччабазулъ даим чӏаго хутӏиялъе ва гьезги хадусел наслабазе цӏуниялъе цӏакъго баракатаб хӏалтӏи гьабулеб буго Гӏайшат Нурмухӏамадовалъул нухмалъиялда гъоркь Дагъистаналъул Муфтияталъул дагӏваталъул отделалъул хӏалтӏухъабаз.
Магӏарул руччабазде Гӏайшатил хитӏаб
Магӏарул мацӏалъ, бацӏцӏадаб ракӏалъ гьабулеб буго нужеде хитӏаб. Баркула, дир яцал, тӏоцебесеб иргаялда, тӏаде щолеб бугеб Къурбаналъул гӏид.
Дир гьари магӏарул руччабазде — рукӏа Дагъистаналъего, тӏолгодунялалъего мисалияллъун, гӏамал берциналлъун. Нуж рукӏа лъикӏал улбуллъун, гурхӏарал яцаллъун, мутӏигӏал лъудбилъун, унго-унгоял бусурбабилъун. Гӏицӏго гьеб мехалда рукӏина нуж кӏиябго рокъор талихӏаллъунги.
Свине тоге хъизамалъул гъасда бакараб цӏа. Гьеб цӏадул хинлъи бараб буго нужеда, нужер мутӏигӏлъи- мукӏурлъиялда, бихьиназул нужеца гьабулеб адабалда. Гӏедегӏуге хъизан биххизе. Лъималазул талихӏаб букӏинеселъе гӏоло, бажарарабгӏан заманалда бачче гӏумруялъул бакӏаб гьир. Гьелъухъ сайгъатлъун нужее букӏине буго лъималазул талихӏаб гьими. Гьелъулъ гурищ нужерги талихӏ бугеб. Гӏиси-бикъинаб жоги гӏочӏода чӏван, гьеб гьайбатаб талихӏалде мугъ рехизе гӏедегӏуге нуж.
Гӏайшатил дарсалги цӏалулаго…
Гьалеха ахиралде щвана Гӏайшат Нурмухӏамадовалъулгун гара-чӏвари. Бихьулищха, гьелъул букӏун буго кучӏдул гьаризе махщелги — къватӏибе биччан буго кӏиго тӏехь. Биччазе хӏадур гьабулеб буго жеги кӏиго тӏехь.
Дица регулел руго гьелъ дие кьураб тӏохьол тӏанчал. Ва гьениб хъвараб цӏалулелъул, ургъизе тӏамулей йиго жеги дидаго рагьизе, ричӏчӏизе кӏвечӏел гӏумруялъул балъголъабазда тӏад…
Шамай Хъазанбиева