Щаклъизе тӏамуна
Хехго пенсиялде ине ихтияр щвезе ккани, чан соналъ хӏалтӏизе кколел?
15-20 соналъ хӏалтӏарав чиясул анищ букӏуна, херлъиялда бан кьолеб пенсиялъухъ балагьун чӏечӏого, мустахӏикъаб хӏухьбахъиялде ине. Гьединаб ихтияр букӏуна №400 федералияб законалъул №6 бетӏералда рекъон.
Цебеккунго пенсиялъул страховияб бутӏа щола: захӏматалъул стажалъухъ балагьун (аскариязе, педагогазе, спасателазе, шахтеразе ва гь.ц.) ва социалиял шартӏазухъ балагьун (Рикӏкӏадаб Севералда яги гьелде бащалъизарурал бакӏазда хӏалтӏаразе, лъимал гӏемерал улбузе, канлъукъал инвалидазе, рагъулал лъугьа-бахъиназда лъукъаразе ва гь.ц.). Гьединазул букӏине ккола 15 соналдаса дагьаб гьечӏеб захӏматалъул стаж. Гьеб букӏин тасдикъ гьабула лицевой счеталъул баяназги, моцӏрол харж кьурал ведомостазги, банкалдаса справкабазги, кагътида хъван рукӏарал къотӏиязги ва цогидал документазги.
«За выслугу лет»
Гьеб тайпаялъул пенсия кьола, законалда рекъон, рагъулаб хъулухъалда рукӏаразе, космонавтазе, летчиказе, испытателазе, пачалихъиял идарабазул хӏалтӏухъабазе. Цебеккунго пенсия кьеялъул тартиб хъван буго №166 федералияб законалда. Аскариязул букӏине ккола 20 соналъул стаж, летчиказулги, испытателазулги, космонавтазулги — 25 яги 20, пачалихъиял хъулухъчагӏазул — 15. Бюджетиял идарабазул хӏалтӏухъанасул стаж рикӏкӏуна лъагӏалида жаниб 12 моцӏалъ гьоркьоса къотӏичӏого хӏалтӏараб заманги хӏисабалде босун.
Аслияб пенсиялде тӏаде кьолеб гӏарац чӏезабула гӏаммаб стажалъул хӏисабги гьабун. Масала, пачалихъияв хъулухъчиясул гӏаммаб стаж 15 соналдаса дагьаб бугони, пенсиялде тӏаде кьола хъулухъалъул окладалъул 45 процент. 15 соналдаса цӏикӏкӏараб стажалдаса тӏаде араб щибаб лъагӏелалъухъ тӏадеги кьола лъабго процент, пенсиялъул къадар моцӏрол харжалъул 75 проценталде бахинегӏан. Испытателазеги, космонавтазеги, аскариязеги пенсиялъул бищунго тӏадегӏанаб роценлъун чӏезабун буго моцӏрол харжалъул 85 процент, ахирисеб 10 соналъул харжги хӏисабалде босун.
Сакъатлъиялъул пенсия
Пачалихъалъ кумек гьабула социалияб рахъалъ цӏуничӏел гражданазе. Балугълъиялде вахун хадуб цогӏаги къоялъ хӏалтӏарав ва гьеб къоялъухъ хӏалтӏудасан Пенсиялъул фондалде гӏарац рехарав сакъатав чиясул ихтияр буго, законалда рекъон, болжал щвелалдего пенсиялде ине. Хӏалтӏизе тӏубанго бажаруларев яги цо-цо хӏалтӏаби гьаризе кӏоларев чиясе кьола батӏияб тайпаялъул пособие.
Северияб стаж
Законалда рекъон, хасал шартӏал ругел бакӏазда хӏалтӏарал гӏадамазе ихтияр кьола пенсиялде унеб заман хех гьабизе. Гьединаб бакӏлъун рикӏкӏуна Крайний Север яги гьелда бащалъизарурал районал. 50 сон барал бихьиназеги 45 сон барал руччабазеги ихтияр буго пенсиялде ине, гьел ччугӏихъабилъун, ритӏучӏал хьихьун яги чанахъабилъун хӏалтӏун ратани.
Бищун дагьаб стаж
Пачалихъалъ чӏезабун буго пенсиялде ине ихтияр кьолеб бищун дагьаб захӏматалъул стажги. Законалда рекъон, пенсиялъе хӏажалъулеб бищун дагьаб стажалдехун тӏалабал цӏикӏкӏинаризе руго, гьеб 15 сониде бахинегӏан. 2025 соналде пенсиялде унев чиясул букӏине ккола 15 сонил захӏматалъул стажги пенсиялъул 30 баллги. Гьел гӏоларев чи хӏалтӏизе ккезехъин вуго жеги щуго соналъ. Хӏажалъулелдасаги дагьаб заманалъ хӏалтӏарал гӏадамазе, хӏухьбахъиялде ун щуго лъагӏел бан хадуб кьезе рихьизарун руго социалиял выплатаби.