13-16 сентябралда Элистаялда тӏобитӏана халкъазда гьоркьосеб журналистазул форум
«Миллияб пресса жакъа» абураб цӏаралда гъоркь халкъазда гьоркьосеб журналистазул форум тӏобитӏана кӏиабилеб нухалда. Гьелда гӏахьаллъана Россиялъул 12 регионалдасаги, Китаялдасаги, Монголиялдасаги СМИязул нухмалъулелги, РФялъул Пачалихъияб Думаялъул депутаталги, РФялъул президентасда цебе гӏуцӏараб инсанасул ихтиярал цӏуниялъулги гражданияб жамгӏият цебетӏезабиялъулги советалъул членалги ва цогидал хӏаракатчагӏиги. Форумалда гӏахьаллъана Россиялъул Журналистазул союзалъул секретарь, ДРялъул Журналистазул союзалъул председатель, «Хӏакъикъаталъул» бетӏерав редактор Гӏали Камаловги. Бицунеб букӏана регионалиябги миллиябги прессаялда церечӏарал аслиял масъалабазул хӏакъалъулъ.
Калмыкиялъул бетӏер Алексей Орловас, форумалде хитӏаб гьабулаго, абуна миллияб прессаялде букӏине кколеб кӏварбуссинабулеб ва гьелъие хӏажатаб кумек гьабулеб гьечӏин. Калмыкиялда гьеб иш лъикӏ гӏуцӏун бугинги бицана гьес.
РФялъул Пачалихъияб Думаялъул миллиял ишазул комитеталъул председатель Илдар Гӏилмудиновас бицана, халкъазда гьоркьосел бухьеназул хӏакъалъулъ хъвалел СМИязул рахъалъ пачалихъалъ гьабулеб хӏалтӏул хӏакъалъулъ. 2018 соналда Роспечаталъ масс-медиаялъе кумек хӏисабалда биччанин 68 млн гъурушин абуна гьес. «Ниж хӏадур руго печаталъулгун массовиял коммуникациязул федералияб агентствогун цадахърекъон хӏалтӏизе, регионалиял СМИязе гьез кьолеб гӏарцуде тӏаде жеги гӏарац жубазе. Улкаялъул хӏукуматалда бичӏчӏулеб буго гьелъул бугеб кӏвар.
Дун кӏицӏул дандчӏвана миллияб политикаялъе нухмалъулев Виталий Муткогун. Гьелъул хӏасилалда цӏикӏкӏинабуна миллияб печаталъул цебетӏеялъул пачалихъияб программаялде биччалеб гӏарац. «РФялда лъайкьеялъул хӏакъалъулъ» абураб закон къабул гьабулеб мехалдаги нижеца цӏунана рахьдал мацӏал малъизе бугеб россиялъулазул ихтияр, хасго законалда хутӏизабуна школалъул программаялда «рахьдал мацӏ» абураб дарс.
РФялъул президентас кватӏичӏого гъолбасине буго рахьдал мацӏалъе кумек гьабиялъул рахъалъ федералияб фонд гӏуцӏиялъул хӏакъалъулъ указалда гъоркь. Масала, калмык мацӏ. Цӏалул тӏахьазул федералияб сияхӏалда гьабсагӏаталда гьечӏо калмык мацӏалъулги адабияталъулги цӏалул тӏехь. Хӏасил, гьеб букӏинабизе регионалъе кумек гьабизе ккола», — ян бицана Гӏилмутдиновас.
РФялъул президентасда цебе гӏуцӏараб миллиял ишазул рахъалъ экспертияб советалъул член, РФялъул миллатазда гьоркьосеб журналистикаялъул гильдиялъул председатель Маргарита Лянгеца абуна, РФялъул Журналистазул союзгун цадахъ жидеца халкколин миллиял бухьеназул бициналъулги рахьдал мацӏазда хӏалтӏулел СМИязулги ихтиярал цӏуниялда хадуб. Гьединлъидалин, абуна гьелъ, Россиялъул тӏолабго прессаялде биччалеб гӏарцул 86 процент щолеб буго регионалиял СМИязухъе. Лянгел пикруялда рекъон, централдаса рикӏкӏадегӏан ругел газетазги журналазги жигаралда гӏуцӏизе ккола пачалихъалъулгун бюджетиял бухьенал.
РФялъул Журналистазул союзалъул (СЖР) председатель Владимир Соловьевас кӏварбуссинабуна журналистазул ихтиярал цӏуниялде. «СЖРалда церечӏарал масъалаби гӏемер руго, амма аслияб ккола журналистазул ихтиярал цӏуни. Гьеб ккола берзукьа бикъараб, амма гьоркьоса къотӏичӏого гьабулеб хӏалтӏи. Журналистазул ихтияразда хъинтӏараб яги редакция къараб мехалда, гӏемерал кагътал ритӏула регионазул нухмалъулезухъеги, федералияб прокуратураялдеги, судаздеги.
СЖР ккола Журналистазул халкъазда гьоркьосеб федерациялъул (МФЖ) бутӏа. Гьебин абуни ккола дунялалдаго бищун кӏудияб журналистазул гӏуцӏи. Гьелда гьоркьобе уна журналистазул 186 миллияб гӏуцӏи. Гъоркьиса хасалихъе хисизабуна МФЖалъул членасул документ кьолеб къагӏида. Гьеб документалъ кьола гӏемерал бигьалъаби – батӏи-батӏияб транспорталда учузго рекӏине, чӏобого ва иргаялда чӏечӏого дунялалъул музеязде ине. 20 сентябралда нижеца къотӏи гьабизе буго Россиялъул Музеязул союзалъулгун – халкъазда гьоркьосеб федерациялъул членлъун вугев журналистасе улкаялъул тӏолалго музеязде эркенго ине рес кьеялъул хӏакъалъулъ.
Бигьалъаби руго СЖРалъул членлъун вугев журналистасеги. Масала, гьабсагӏаталда Чӏегӏерралъдал рагӏалда 29 санаториялда ругел нилъер журналистазухъа босула риидал 14 проценталъ ва хутӏараб заманалда 20 проценталъ дагьаб гӏарац. Къотӏи гьабун буго автосервисалдаги «Летуаль» тукабаздаги багьаби учуз гьариялъул хӏакъалъулъги», — ян бицана Соловьевас.
Муса Азаев