Пенсиялъул реформа ургъарав чиясул гьоркьохъеб моцӏрол харж бахуна кӏиго млн гъуршиде
РФялъул Финансазул министерствоялда цебе бугеб финансазул гӏелмиял цӏех-рехал гьарулеб институталъул (НИФИ) директор, 35 сон барав Владимир Назаровас кьучӏ лъуна пенсиялъул ригь цӏикӏкӏинабиялъул хӏакъалъулъ теориялъе. Рехсараб институталъул директорлъун гьев хӏалтӏулев вуго 2013 соналдаса нахъе.
Гӏанкӏуялда малъарулеб «хоно»
Алексей Кудринил квербакъиялдалъун 29 сон барав Владимир Назаров вахъана Россиялда финансазулгун экономикаялъул реформаби гьарулеб институталъул директорлъун. НИФИялда ургъана гьаб ахӏи бахъинабураб пенсиялъул реформаги, ва Назаровасги лъуна гьелъие кьучӏ.
90-абилел соназул реформаторал Хӏайдар, Чубайс ва Кудринго гӏадин, Владимир Назаровги киданиги хӏалтӏичӏо хӏакъикъияб экономикаялъул цониги бутӏаялда. Гьесда гьеб щиб жояли лъалебцинги батиларо. 2005 соналда гьес лъугӏизабуна финансазул академия ва хӏалтӏана Канадаялъул Финансазул министерствоялда. Гьелдаса хадуб гьев тӏамуна РФялъул хӏукуматалъул аппараталъул экспертлъун. Ва цадахъго хӏалтӏулев вукӏана Хӏайдарил цӏаралда бугеб экономикаялъул институталъул гӏелмияв хӏалтӏухъанлъун.
Кин экспертлъун ва гӏелмияв хӏалтӏухъанлъун вукӏунев 22 сон барав гӏолилав? Гьеб суалалъе жаваб батиялда тӏад ургъунго ватиларо цониги хӏаким. Амма Владимир жигаралда гӏахьаллъула бюджеталъул реформа хӏадуриялъулъги, пенсиялъул данде гьабулеб (накопительная) бутӏаялъул букӏинеселъул бицунел бахӏсазулъги. Хадурккун гьес хӏадурула регионазул экономикияб цебетӏеялъул хӏакъалъулъ программаби (Кострома ва Томск областазулги Пермь краялъулги)… Ва тӏамула НИФИялъул директорлъун.
Аслияб масъала – «пенсия щолезул къадар дагьлъизаби»
Назаровас байбихьана пенсиялъул ригь цӏикӏкӏинабизе ва хехаб куцалда пенсиялъул реформа гьабизе кколин абураб хабар бицине. 2016 соналъул январалда «Финансазул журналалда» бахъараб гьесул макъалаялда хъван буго: «Пенсиялъул хайир цӏикӏкӏинабизе рес гьечӏеб мехалда, гьабизе ккола реформа, гурони гьабсагӏаталда бугеб хӏал цӏунизе захӏмалъизе буго. Реформаялъул аслияб мурадлъунги букӏине ккола пенсиялъул фондалде взносал кьеялъул иш камил гьаби. Гьеб гьабизе ккола хъвай-хъвагӏай гьабичӏого хӏалтӏулезулги, пенсия щолел гӏадамазулги (тӏоцебесеб иргаялда – цоги бакӏаздасаги хайир щолезул) къадар дагьлъизабиялдалъун. Гьеб рахъалъ пайдаяблъун бихьула пенсиялъул ригь цӏикӏкӏинабиги, болжал щвелалдего пенсиялде иналъул къагӏидаялъулги, хӏалтӏулел пенсионеразе кьолел пенсиязулги реформа гьабиги», — ян.
2016 соналдаго абун букӏана гьес гьедин. Ва гьесул пикру гӏумруялде бахъинабуна кӏиго лъагӏалидасан. РФялъул хӏукуматалъ жеги хӏукму гьабичӏо болжал щвелалдего пенсиялде унел аскариязулги низам цӏунулел идарабазул хӏалтӏухъабазулги рахъалъ. Амма гьединаб хӏукму гьабиги кватӏиларин абулеб буго экспертаз. Назаровас мухӏканго бицунеб бугелъулха пайдаял нухазул хӏакъалъулъ.
Пенсия кьечӏониги кӏваричӏо
Пенсиялъул реформаялъул автор вакъунги мукъсанаб пенсиягунги хутӏиларо. «Интересант» абураб Санкт-Петербургалъул интернет-журналалъ кьолел руго РФялъул Минфиналъул сайтазда батараб Владимир Назаровасе щолеб хайиралъулаб декларация. НИФИялда хӏалтӏулаго, гьелъул директор хӏисабалда, Назаровасе щолеб букӏун буго лъагӏалие гьадинаб харж:
2013 с. – 28 489 440 гъуруш.
2014 с. – 13 675 800 гъуруш.
2015 с. – 16 894 450 гъуруш.
2016 с. – 41 581 026 гъуруш.
2017 с. – 18 831 019 гъуруш.
Щуго соналда жаниб гьесие щун буго 119 471 735 гъуруш, ай щибаб моцӏалъ щола гӏага-шагарго кӏиго млн гъуруш. Гьединлъидалги батила, добго декларациялда рекъон, Назаровасул хъизамалъул Германиялда буго ункъо квартира.
«Дица ургъичӏо гьеб кинабго»
Владимир Назаровасе рекӏее гӏоларо «пенсиялъул реформаялъул авторилан» жинда цӏарчӏвай. «Новая газеталъул» мухбирасул суалазе жавабал кьолаго, гьес инкар гьабулеб буго авторлъиялдаса: «Бегьилищ реформаялъул автор дун кколин абизе? Гьайгьай, бегьиларо. Реформаялъул автор ккола хӏукумат», — ан абуна гьес.
Амма живго веццизеги нахъе къаларо. «Гьеб темаялда тӏад хӏалтӏараб ахирисеб 10 соналда жаниб дица кидаго абулаан, пенсиялъул ригь цӏикӏкӏинабизе кколин. Гьанже, ай хӏукуматалъ ахир-къадги гьединаб хӏукму гьабураб мехалда, дица абухъе гуреб, батӏияб къагӏидаялда гьез цониги жо гьабулеб бугин абуни, гьеб букӏина гьереси. Дир пикруялда, гьеб буго ритӏухъаб ва цебего гьабизе ккараб хӏукму», — ян бицана гьес.
Пенсиялъул ригь цӏикӏкӏинабиялде дандечӏарал гӏадамал Назаровас рикӏкӏуна тӏадагьаб пикруялъул чагӏилъун. «Гьез абулеб буго, цин рищватчилъи тӏагӏинабеян, пачалихъияб секторалъул пайда буголъи цӏикӏкӏинабеян ва гьелдаса хадуб пенсиялъул ригьалде руссаян. Дир пикруялда, гьеб буго гӏантлъи», — ян абуна гьес.
«Новая газеталъе» кьураб жавабалда буго: «Сандукӏалги хъирщун, батизе рес буго пенсия цӏикӏкӏинабизе гӏарац, амма метералде гьеб гӏезе гьечӏо… Гьеб релълъуна цӏалкӏинибе лъим тӏеялда: кигӏан тӏуниги, гьеб чӏобого хутӏизе буго», -ян.
Владимир Назаровасул гьеб пикруялда тӏадрекъезе бегьула. Щайгурелъул магӏна гьечӏеб институталъул директорасе кӏиго млн гъуруш моцӏрое кьолеб, гьевго гӏадал бюрократазе ругьунаб гӏумру цӏунизе квербакъулеб ва гӏадатияб халкъ жеги 5-8 соналъ хӏалтӏизе тӏамулеб хӏукумат хӏакъикъаталдаги релълъунелъулха цӏалкӏида.
P.S. «РФялда пенсиялъул хӏакъалъулъ» законалъул проекталда хиса-басиял гьаризе рес букӏана 24 сентябралде щвезегӏан. 26 сентябралда цӏияб законалъухъ гӏенеккана Пачалихъияб Думаялъул данделъиялда. Гьанже гьелда абулеб буго «президентасулгун хӏукуматалъул реформаян». Щайгурелъул Владимир Путиница халкъалде хитӏаб гьабун хадуб, гьелда гьаруна гьадинал хиса-басиял:
1. Чӏужугӏаданалъе пенсиялде ине ихтияр кьола 60 сон бараб мехалда ва 37 сонилаб хӏалтӏул стаж гӏун батани, гьелдасаги кӏиго соналъ цебе. Бихьинал хӏалтӏизе ккола 65 сон базегӏан ва букӏине ккола 42 сонил хӏалтӏул стажги.
2. 2019-2024 соназда пенсиялде унел гӏадамазул пенсиялъул индексация гьабизе буго лъагӏалида жаниб цо нухалда – тӏоцебесеб январалда. Цебеккун гьеб гьабулаан кӏицӏул – тӏоцебесеб февралалдаги (цебесеб соналъул инфляцияги кьочӏое босун) тӏоцебесеб апрелалдаги (пенсиялъул фондалъул хайиралъул хӏисабги гьабун). Страховияб пенсиялде тӏаде бачӏине буго, гьоркьохъеб куцалда, лъагӏалида жаниб азарго гъуруш – гьелъие хӏисабалде росизе руго щивасул пенсиялъул баллалги гьесие чӏезабураб пенсиялъул къадарги.
Алексей НИКОЛАЕВ,
«Интересант»
интернет-журнал