Тӏилазги кумек гьабула сахлъи щула гьабиялъе
Каспийск шагьаралдаса Ахӏмад Шапиевас редакциялде битӏун бачӏараб кагътида цӏехолеб буго: «Ахираб заманалда шагьаралъул парказда рихьула тӏилалгун хьвадулел гӏадамал. Лъазе бокьилаан инсанасул сахлъиялъе гьеб къагӏидаялъ рилълъанхъиялъул щиб пайда букӏунебали», — ян.
Гьаб суалалъе жаваб кьуна спортивияв тохтур Хӏусен Мажидовас.
Тӏилазул кумекалдалъун рилълъанхъиялъул къагӏида ургъаралъухъ баркала кьезе ккола финазул лыжниказе. Гьездасаги цебе, сапарчагӏаздаги халлъана, тӏилги гӏунтӏун рилълъанхъани, черхалъе бигьаго букӏунеблъи.
Къоабилеб гӏасруялъул 80-абилел соназда финазул къагӏидаялда хьвади Европаялда сиялда букӏана. Гьеб къагӏида Россиялда байбихьана 2010 соналдаса нахъе, Дагъистаналдайин абуни, гьанжего гьанже тӏатун буго.
Гӏемерисез гьеб къагӏидаялъ рилълъанхъиялда абула скандинавазул яги шведазул рилълъанхъийиланги. Гьеб къагӏида рикӏкӏуна кьаралъи биунеб хьвадилъун. Гьелъ хӏалтӏизе тӏамула черхалъул ччорбазул 90 процент. Хьвадулеб заманалда цӏикӏкӏуна бидулъ кислород ва къваригӏел гьечӏел калорияздаса черх эркенлъула. Ччорбал къвакӏула, цӏикӏкӏуна чорхол хӏалтӏул даража.
Лъалеб жо буго тӏилазул кумекалдалъун рилълъанхъиялъ унтараб мугъзагьод, махӏабазул ва кверазул рекарал рукьбузул ругънал рукӏалиде ккезариялъе кумек гьабулеблъи. Гьеб рилълъин бихьизабун буго гьуърал унтаразеги, инфаркт ккаразеги, бидурихьазул жагъаллъи бугезеги.
Тӏилалгун рилълъанхъизе лъикӏаб гьечӏо:
• Унти цӏикӏкӏиндал.
• Бидул тӏадецуй букӏин ва стенокардия тӏатиндал.
• Рекӏел ва бидурихьазул, гьединго гьуъразул хӏалуцин цӏикӏкӏиндал.
• Захӏматаб тромбофлебит тӏатиндал.
• Рукьбузул ва ччорбазул унти цӏикӏкӏиндал;
• Гриппалъ унтун ругони.
Лъие пайдаяб бугеб?
Ригь арал чагӏазе гьеб рилълъанхъи цӏакъго пайдаяблъун рикӏкӏуна. Гьелъие къваригӏунаро кинабгӏаги хӏадурлъи. Рилълъанхъи рекъезабула черхалъул хӏалалде балагьун. Тренировкаялъул заманалда чара гьечӏого бидул кьабиялда хадуб халкквезеги ккола.
1. Ригь арабгӏан, чорхолъа кальций унелъул, рукьби хехго рекулеллъун лъугьуна. Тӏилалгун рилълъанхъиялъ гьел щула гьарула.
2. Гьеб рилълъанхъи лъикӏаблъун рикӏкӏуна тӏуртӏудиялъул унти бугезеги, инфаркталъ ва инсульталъ кӏвекӏаразеги.
Рилълъанхъи байбихьилалде чара гьечӏого багъа-бачаризабун, черх рукӏалиде ккезабизе ккола. Упражнениял гьаризе ккола ригьалъухъ ва сахлъиялъухъ балагьун.
Тӏилал тӏасарищулеб къагӏида
Гьелъие ургъун буго гӏадатияб ва киназего дандекколеб формула: чорхол борхалъи × 0,67 = тӏилазул халалъи. Масала, чорхол борхалъи 160 см. × 0,67 = 107 см. тӏилазул къваригӏунеб халалъи. Тӏилалги рукӏуна лъабго батӏиял:
1. Хисулареб халалъиялъул;
2. Сукӏулел;
3. Телескопикиял, ай халалъи рекъезабулел.
Бищунго гӏадатиял ва учузал ккола хисулареб халалъиялъул тӏилал. Телескопикиял ккола санагӏатал, халалъи рекъезабизе бегьулел, амма хириял. Сукӏулел тӏилаз ккола гьитӏинаб бакӏ, амма гьезда тӏубанго божизе бегьуларо.
Малъа-хъвай
Кваназе ккола тренировка байбихьилалде 3-4 сагӏаталъ цебе. Рилълъанхъулаго, дагь-дагьккун лъим гьекъезеги лъикӏаб буго, гьелдалъун чорхолъ лъугьунел хиса-басиял хехлъула.
Нури Нуриев