Интернеталъул «хӏалкӏолъи»
Рес буго 05.r-mis.ru порталалдасан тохтурасухъе хъвай-хъвагӏай гьабизе
РФялъул Сахлъицӏуниялъул министерствоялъул № 406 буюрухъалда рекъон, иргаялда чӏечӏого, поликлиникаялде тохтурасухъе инелъун электронияб хъвай-хъвагӏай гьабизе ихтияр буго РФялъул гражданазул, батӏиял пачалихъазул гражданазул ва гражданлъи гьечӏел чагӏазул. Онлайн-хъвай-хъвагӏай гьабулаго, унтарас рихьизаризе ккола хадусел документазул реквизитал: паспорт, СНИЛС, медицинаялъул страховияб полис. Хадуб Интернеталда бугеб электронияб сияхӏалдаса тӏасабищула дурго поликлиника, къваригӏарав тохтур, къабул гьавиялъе рес бугеб къо ва заман. Хъвай-хъвагӏай гьабун хадуб, унтарасул хасаб электронияб кабинеталде рехун бачӏуна хӏадурараб талон. Тохтурасухъе ине рес ккечӏони, системаялъ изну кьола гьеб цоги къоялде бахъизе яги хвезабизе.
Гьеб хӏалтӏи кин гӏуцӏун бугебали лъазабизелъун ниж щвана Махӏачхъала шагьаралъул цо чанго поликлиникаялде.
Республикаялъул тӏомолгун венерологияб диспансералъул поликлиникаялъул заведующий Мухӏамад Ахӏмадов:
— Гьеб хъулухъ нижер поликлиникаялда жеги хӏалтӏулеб гьечӏо. Хӏадурлъи гьабулеб буго хӏалтӏи байбихьиялъе: рекъезарун руго къваригӏунел алатал, гьелъие ругьун гьавулев вуго кӏиго хӏалтӏухъан. Пачалихъияб услугаялъул порталалдасан тохтурасухъе хъвазе нижеца байбихьизе буго исана декабралъул авалалда. Гьебмехалъ хӏалтӏизе буго видеобухьеналдасан тохтурас консультация гьабулеб къагӏидаги.
Республикаялъул лъималазул цаби-гӏусазул поликлиникаялъул заведующий Тимур Ражабов:
— Гьеб хӏалтӏи байбихьиялъе кинабго хӏадурун буго. Нижеца «Ростелекомалъулгун» гьабулеб къотӏи-къайги буго. Цӏияб соналдаса нахъе байбихьизе буго госуслугалъул порталалдаса пайда босизе.
Махӏачхъала шагьаралъул № 6 поликлиникаялъул бетӏерай тохтур Бурлият Гӏисаева:
— Унтаразул рес буго жиндирго хасаб кабинеталдаса госуслугаялъул порталалдасан бокьарав тохтурасухъе ине иргаялда чӏеялъул хъвай-хъвагӏай гьабизе ва дандекколеб заманги къоги чӏезабизе. Амма гьеб къагӏида гӏемерисезе, хасго херал чагӏазе, захӏмалъулеб буго. Гьединлъидал гьединаб ресалдаса пайда босулезул къадар щуго-анлъго процент гурони гьечӏо.
Лъималазул восстановительнияб медицинаялъул ва реабилитациялъул централъул бетӏерав тохтур Залумхан Садулаев:
— 2017 соналъул 15 ноябралда тасдикъ гьабураб РФялъул хӏукуматалъул № 2521-Р буюрухъалда рекъон, госуслугаялъул порталалдасан тохтурасухъе хъвай цебего гӏуцӏун букӏине кколаан. Амма гьеб хӏалтӏи жеги байбихьун гьечӏо. Хӏадурун руго къваригӏунел алаталги специалисталги ва бачӏунеб соналъул январалда гьеб къагӏида хӏалтӏизе биччазеги буго.
«Целитель» поликлиникаялъул администратор Анжела Мухӏамадова:
— Гьеб хӏалтӏи нижеца байбихьана бащдаб лъагӏелалъ цебего. Нижехъе рачӏунел унтаразул 70 проценталъ гьелдаса пайда босула ва бокьарав тохтурасухъе электронияб къагӏидаялда хъвала.
Цӏияб къагӏида билълъанхъизабиялъул рахъалъ Махӏачхъалаялдацин расги лъикӏаб хӏал гьечӏеб мехалда, районазда гьеб иш кин гӏуцӏун бугебали лъазабизелъун бухьен ккуна кӏиго районалъул поликлиникаялъулгун.
Хунзахъ райбольницаялъул поликлиникаялъул заведующая Патӏимат Махулаевалъ абуна, жидеца госуслуги порталалъул ресаздаса пайда босизе жеги байбихьичӏилан. Гьелъие хӏажатал алатал лъезе ругила кватӏичӏого.
Шамил райбольницаялъул поликлиникаялъул заведующий Гӏали Хӏамзатовас абуна, жидехъ госуслуга абулеб портал хӏалтӏулебго гьечӏила. Гьеб хъулухъалъе къваригӏунел алаталги гьелда хӏалтӏизе лъалел чагӏиги ругила. Амма районалда гьеб хъулухъалъул кӏудияб кӏварго букӏинин кколарила, щайгурелъул гьенир абизегӏанасел иргаби рукӏунарила.
ДРялъул Сахлъицӏуниялъул министерствоялда цебе бугеб регионалияб медицинаялъул информациялъулабгун аналитикияб централъул директорасул ишал тӏуралев Эдуард Мустӏапаевас бицана:
— Интернеталдасан унтарав тохтурасухъе хъвалеб къагӏида Дагъистаналда байбихьизе кколаан 2011 соналдаго. Гьелда рекъон хӏалтӏизе кколаан республикаялъул киналго медучреждениял ва медхӏалтӏухъаби. Гьелъие шартӏалги чӏезарун руго. Сахлъицӏуниялъул министерствоялъ тӏоритӏула гьеб хӏалтӏи гӏуцӏизе малъулел семинаралги. Гьелъие кумек гьабула цоги регионаздаса ахӏарал специалистазги. Гьел курсазда ругьун гьавуна 150-ялдаса цӏикӏкӏун регистратор ва администратор.
Исана соналъул октябрь моцӏалда жаниб республикаялда, электронияб къагӏидаялдаса пайда босун буго 739 чияс. 2011 соналдаса нахъе рикӏкӏани, гьеб къадар 75 азарго чиясде бахуна.
Жакъа гьеб къагӏидаялде рачӏиналъе республикаялъул киналго медучреждениязда шартӏал гӏуцӏун руго. Масала, исана Махӏачхъалаялъул № 1 поликлиникаялда электронияб къагӏидаялда хъулухъ гьабун буго 721 чиясе. Кинабго бараб буго жалго гӏадамазда, гьезул жигаралда. Медицинаялъул учреждениязда гьеб къагӏида гӏуцӏиялъе хасал алаталги хӏажалъуларо. АРМ-компьютер цолъизабула регионалияб системаялда ва специалистас хӏалтӏизабула электронияб регистратура. Гьенибе гӏарза бачӏарабго гьеб системаялъ хӏадурула унтарасе тохтурасухъе ине талон. Системаялда жаниб цӏунараб электронияб картаялда рукӏуна унтарасул киналго анализал, диагнозал, цереккун хӏалтӏизарурал дараби, гьев сахгьавиялъул хӏасил. Гьединлъидал, Россиялъул кинаб больницаялде аниги, цӏидасан анализал гьаризе кколаро. Къокъго абуни, тохтурасда цебе букӏуна унтарасул тӏубараб медицинаялъулаб сурат. Жакъа хӏалтӏизабулеб медицинаялъулаб кагътил карточкаялъе къо-лъикӏ гьабизе хутӏун буго цо-кӏиго сон.
Камуларо медучреждениял техникаялдалъун хьезаричӏолъи, информациялъулал системабазде нух къан букӏин, бухьеналъул каналал хӏалтӏуларого рукӏин, специалистал гьечӏолъи гӏадал квалквалалги. Гьединал гӏунгутӏаби лъугӏизариялда тӏад ниж хӏалтӏулел руго ва хьул буго къокъаб заманалда жаниб тохтурасухъе хъвалеб цӏияб къагӏида киналго медучреждениязда лъикӏ хӏалтӏилин, дагъистаниязги гьеб жигараялда къабул гьабилин абураб.
Госуслугаялъул порталалъул кумекалдалъун рокъосанго тӏуразе бегьулел къваригӏелал: тохтурасухъе инелъун хъвай-хъвагӏай гьаби, тохтур рокъове ахӏи, медицинаялъул кумек гьабиялъул хӏакъалъулъ баян, унтарав хадуб вухьинабураб медучреждениялъул хӏакъалъулъ баян, гьарурал медицинаялъул хъулухъазул хӏакъалъулъ баян ва гьезул багьа, ОМСалъул полисалъул ва страховияб медицинаялъул организациялъул хӏакъалъулъ баян.
Бихьулеб буго республикаялъул гӏемерисел больницабазда ва поликлиникабазда гьеб тадбир рагӏалде бахъинабиялъул мурадалда хӏалтӏи гьабулеб букӏин. Амма гьеб къагӏидаялде байбихьизе нухмалъулезул таваккал гӏоларогоги буго. Гьедин бугониги, ДРялъул сахлъицӏуниялъул министрасул тӏалабалда рекъон, республикаялъул шагьаразул ва райцентразул поликлиникабазда гьеб хъулухъ хӏалтӏизе ккола 2019 соналъул авалалдаса байбихьун.
Нури Нуриев