Махӏачхъалаялда тӏобитӏана «Дагъистаналъул меседилаб хасалихълъи — 2018» форум
«Гьудуллъиялъул рокъоб» тӏобитӏана республикаялъул росдал магӏишаталъул хӏалтӏухъабазул, гӏи-боцӏухъабазул, хурухъабазул ва экономикаялъул кӏвар бугеб гьеб бутӏаялъул специалистазул данделъи. Гьелда гӏахьаллъи гьабуна ДРялъул хӏукуматалъул бетӏер А. Здуновасги. Гьениб щибаб магӏишатияб бутӏаялъул вакилзабаз рихьизаруна жидерго къайиги нигӏматалги. Жакъа газет-журналазул гьурмаздасанги телевидениялдасанги, кӏалъазе яхъарай Сугъралъа доярка Зайнаб Гӏабдулаевалъ абухъе, фермабазда, ахикь, хурир хӏалтӏулел гӏадамазул захӏматалъул хӏакъалъулъ цӏакъ дагь гурони хъвалеб, бицунеб ва рагӏулеб гьечӏолъи – гьебги батила ичӏнусиялдасаги цӏикӏкӏун чи гӏодов чӏолеб зал цӏун букӏиналъе гӏиллаги.
Амма Дагъистаналъул хӏукуматалъул председателасул заместитель-росдал магӏишаталъул ва кванил нигӏматазул министр Гӏабдулмуслим Гӏабдулмуслимовас церехъабазул цӏарал рехседал, гӏенеккараз гьеб ритӏухъ гьабун хъатги чӏвана. Гьезда гьоркьоре ккола овощал гӏезариялда бергьенлъи босарав, 500-600 азарго тонна къватӏисел пачалихъаздецин битӏарав Дербент районалдаса КФХялъул нухмалъулев Аледин Абакаров, Гӏахъуша районалъул «Гӏалиханский» СПКялъул вехь Ахӏмад Куниев, щибаб лемагалда хадуб кьегӏер цӏунарал ва квас къунцӏиялда чӏел босарал гӏухьби: Лъаратӏаса Гӏабдулжалил Гӏабдулкъадиров, Гумбеталдаса Муртуз Исламбиев, Хунзахъа Мухӏамад Гӏубайдулаев, Кулиялдаса Хӏажикъурбан Ахӏмадов, Хасавюрталдаса гӏанкӏаби гӏезарулей Аминат Жамбулатова, Хелекьуриса ва Сугъралъа дояркаби Райгьанат Мухӏамадова, Зайнаб Гӏабдулаева ва гӏемерал цогидалги.
Кин бугониги, хӏалтӏулев чиясул къимат республикаялда гӏодобеккун гьечӏо. Ккезеги кинха телеб исана росдал магӏишаталъул нигӏматал гӏезариялъулъ Дагъистаналъе чӏахӏиял бергьенлъаби щведал.
Жакъа росабалъ гӏумру гьабулеб буго дагъистаниязул 55 проценталъ. Республикаялда гӏезабулеб гӏаммаб регионалияб продукталъул щуго бутӏа гьабун цо бутӏа ккола росдал магӏишаталъул. Захӏматалъул гьеб бутӏаялда хӏалтӏул ригьалде рахарал гӏадамазул буго 30 процент ва магӏишатиял аслиял фондазул 12 процент.
Артем Здуновас бицухъе, Дагъистаналъул агропромышленнияб комплексалъул кӏвар Россиялда тӏадеялдаса тӏаде цӏикӏкӏунеб буго. Нилъер республикаялъул гӏи-боцӏухъанлъиялъул, бахчабазда гӏезарулел нигӏматазул рахъалъ, хӏатта къватӏисел пачалихъазде унеб гьанаде гӏунтӏунги, гӏезабулеб цӏолбоде щунги лъикӏал хӏасилал руго. Гьединал, лъикӏаб рахъалде хиса-басиял рукӏиналъе кьучӏлъун букӏана пачалихъалъ фермеразе ва цогидазе гӏарцудалъун гьабулеб кумекги. Исана 9 моцӏида жаниб агропромышленнияб комплекс цебетӏеялъе биччан букӏана 2102,1 млн гъуруш: федералияб бюджеталдаса — 1921,0 млн гъуруш. Исана гьал рехсарал магӏишатазда гӏезабураб регионалияб продукциялъул багьа бахунеб буго 76,9 млрд гъуршиде, ай гъоркьиса букӏаралде дандеккун 102,1 проценталъ цӏикӏкӏун.
Гӏ. Гӏабдулмуслимовас бихьизабуна гӏи-боцӏухъанлъиялда гӏумруялде рахъинарулел ругел проектазул цоялъул хӏасилалда Россиялъ къватӏисел пачалихъазде бичулеб гьанал 10,9 процент кколин нилъер гӏиял гьан. Гьаб соналъул арал моцӏазда Ираналде бичун буго 3300 тонна гӏиял гьанал. Дагьал къояз цебе Москваялда, «Меседилаб хаслихълъи — 2018» выставкаялда, Дагъистаналъул Росдал магӏишаталъул ва кванил нигӏматазул министерствоялъул къайимлъиялде кколел магӏишатаз къватӏисел пачалихъазулгун гьезие тӏадеялъул 800 тонна гӏиял гьанал бичизе къотӏи-къай гьабуна. Гьеб выставкаялда Дагъистаналъул гӏияхъаби мустахӏикълъана 53 медалалъе, гьезда гьоркьоса 38-яб ккола меседил.
Жакъа аслияб масъалалъун министрас бихьизабуна республикаялъул росдал магӏишаталде инвестициял рачӏинари. Гьеб рахъалъ гьабураб хӏалтӏул хӏасилалда бизнесчи Игорь Гӏисаевас загьир гьабуна Дагъистаналда чӏегӏербоцӏи хьихьулеб комплекс базе бокьун бугилан. Гьеб мурадалда бизнесменас харж гьабизе буго 500 млн гъуруш гӏарац. Гьединго бизнесчи Мухтар Давудовас хӏукму гьабун буго 250 млн гъуруш багьа бугеб боцӏи хъолеб комплекс базеги.
Министерствоялъул букӏинеселде лъезе ругел галабазда гьоркьор руго Хасавюрт районалда «Теречный» ГУПалъул магӏишаталъул кьучӏалда тайпа лъикӏ гьабулеб ва хьон кьолеб центр гӏуцӏизе. Гьелдаго цадахъ хӏалтӏи гьабулеб буго Дагъистаналъул ипподром цӏигьабизе ва ахалтекин тайпаялъул чуял гӏезаризе. Дагъистаналда гӏезарурал гьеб тайпаялъул чуял дунялалъул къецазда 12 нухалда рахъана чемпионаллъун.
Церечӏарал масъалабазул цояблъун форумалда бихьизабуна росдал магӏишаталъул техника цӏигьабизе ккей ва гьелъие тӏадеялъул республикаялъул бюджеталдаса 100 млн гъуруш лизингалде биччай. Гьелде тӏадеги, жакъа республикаялъул магӏишатазда ругел 20,7 азарго тонна росдал магӏишаталъул нигӏматал цӏунулел складал гӏоларого рукӏинги хӏисабалде босун, цӏиял агрологистикаялъул бакӏал разеги руго.
Министерствоялъ пикру буссинабулеб суал буго росдал магӏишаталъул продукциялъул бакӏалдаго гьабулеб къайи цӏикӏкӏинабиялде. Щайгурелъул гьединаб къайиялъул къадар республикаялда жакъа дагьго гурони гьечӏо: масала, гьанал — 12,1 процент, рахьдал — 12,5 процент, бахчабазул культурабазул – цо процент.
Форумалда кӏалъана росдал магӏишаталъул хӏалтӏухъаби гурелги гьелъул специалисталги. Бицаралъул хӏасилалда форумалъул гӏахьалчагӏаз хӏукму гьабуна республикаялъул росдал магӏишаталъул захӏматчагӏаздехун хитӏаб гьабизе. Гьединго хӏалтӏул церехъабазе кьуна хӏукуматалъул ва министерствоялъул рахъалдасан сайгъаталги.
Киназего рекӏее гӏураб цӏияб хабарлъун данделъиялда букӏана росдал магӏишаталъул ва кванил нигӏматазул министр Гӏ. Гӏабдулмуслимов хӏукуматалъул председателасул заместительлъун тӏамиги. Гьев вуго Тимирязевасул академия лъугӏун хадуб колхозалъул магӏишаталда зоотехникасул хъулухъалдаса байбихьун, жиндирго лъаялдалъун ва бажариялдалъун гьеб кӏудияб даражаялде вахарав инсан.
Зикрула Илясов