Дагъистаналъул тарихалда декабрь моцӏ
1569 соналъул декабралда хвана магӏарул хан Гӏандуникӏ-кӏиабилев.
1839 соналъул 29 декабралда Сугъралъ росулъ гьавуна 1877 соналда къокъаб шаригӏаталъе нухмалъи гьабурав Дагъистаналъул ункъабилев имам Мухӏамад–хӏажи Сугъури.
1868 соналъул декабралда Дагъистаналда хутӏун вукӏана 1542 лагъ. Гьезул 78 процент эркен гьаруралъухъ кьуна нусиялда кӏикъоялда щу-щу гъуруш гӏарцул. Хутӏарал тархъан гьаруна гӏарац босичӏого.
1883 соналъул 8 декабралда Унсоколо росулъ гьавуна революционер, тӏоцебесеб магӏарул «Заман» газеталъул редактор Махӏач Дахадаев.
1896 соналъул 7 декабралда Хасавюрт шагьаралда гьавуна инженериял аскаразул маршал Михаил Воробьев.
1899 соналъул 5 декабралда Темир-Хан-Шура округалъул Гъоркьа Хъарани росулъ гьавуна филологиял гӏелмабазул доктор, профессор Шигьабудин Микагӏилов.
1905 соналъул 2 декабралда пачаясул армиялъул полковник Мухӏамад Жахӏпаровасе кьуна «Япониялъулгун рагъда гьарурал ишазулъ бихьизабураб тӏокӏлъиялъе гӏоло» абураб Георгийил 4-абилеб даражаялъул хъанч.
1905 соналъул декабралда Типлисалъул губернаторасул ишал тӏуралев чилъун тӏамуна Макъсуд Гӏалиханов.
1912 соналъул 21 декабралда Гьоцӏалъ росулъ гьаюна РСФСРалъул халкъияй артистка Зайнаб Набиева.
1916 соналъул 25 декабралда Лъондода росулъ гьавуна хъвадарухъан, 1953-1978 соназда «Багӏараб байрахъ» газеталъул бетӏерав редакторлъун хӏалтӏарав Мухӏамад Шамхалов.
1917 соналъул 23 декабралда Темир-Хан-Шурай гьаюна Дагъистаналъул тӏоцеесей гӏалимчӏужу-магӏарулай, машгьурай педагог, Дагъистаналъул гӏелмабазул мустахӏикъай хӏаракатчӏужу, филологиял гӏелмабазул кандидат Гулжагьан Мадиева.
1917 соналъул декабралда Польшаялъул армиялъул полковник, «Ахӏулгохӏ» асаралъул автор Багьавудин Хуршилов тӏамуна Дагъистаналъул хасаб рагъулаб гӏуцӏиялъул командирлъун.
1918 соналъул 27 декабралда гьавуна Муслимов Гӏабдулвахӏид Ханмухӏамадович. СССРалъул хӏурматияв энергетик, РСФСРалъул мустахӏикъав энергетик, Дагъистаналъул гидроэнергетикаялъе кьучӏ лъуразул цояв, «Дагъэнерго» гӏуцӏиялъул управляющий.
1920 соналъул 15 декабралда Хунзахъ росулъ гьаюна Социалистияб Захӏматалъул Бахӏарчӏужу Хӏажа Локъалова.
1921 соналъул декабралда тӏобитӏана Тӏолгодагъистаналъулго советазул съезд. Гьениб къабул гьабуна Дагъистаналъул аслияб закон — Конституция.
1923 соналъул декабралда Дагъистаналъул тахшагьар Темир-Хан-Шураса бахъана Махӏачхъалаялде.
1923 соналъул 21 декабралда гьаюна ДАССРалъул Верховный Советалъул Президиумалъул председатель Роза Элдарова.
1923 соналъул 21 декабралда гьавуна Буйнакск шагьаралда вукъун вугев Совет Союзалъул Бахӏарчи Сергей Елистратов.
1927 соналъул 29 декабралда Кӏаратӏа росулъ гьаюна Дагъистаналъул шагӏир Машидат Гъайирбегова.
1931 соналъул декабралда ЦИКалъул президиумалъ хӏукму гьабуна Махӏачхъалаялда В. И. Лениние, Смольныялда аскӏоб лъурабго гӏадаб, памятник лъезе. Гьеб букӏана пролетаразул вождасе советияб улкаялда, Москваялдаса хадуб, лъолеб кӏиабилеб памятник, ва гьеб рагьана 1932 соналъул 1 маялда.
1930 соналъул 27 декабралда тӏоцебе гӏуцӏана магӏарул профессионалияб театр, амма цо чанго моцӏидасан гьеб биххана. Хадуб, ВКП(б) ялъул хӏукмуялда рекъон, гьеб 1935 соналда цӏидасан гӏуцӏана Гӏабдурахӏман Магаевасул нухмалъиялда гъоркь.
1932 соналъул 5 декабралда Гиничукь росулъ гьаюна Дагъистаналъул халкъияй шагӏир Фазу Гӏалиева.
1932 соналъул 25 декабралда Лъагӏилухъ росулъ гьавуна Дагъистаналъул халкъияв шагӏир Гӏабасил Мухӏамад.
1938 соналъул 29 декабралда Гӏобода росулъ гьавуна машгьурав гӏалимчи, филологиял гӏелмабазул доктор, профессор Сиражудин Хӏайбуллаев.
1939 соналъул 16 декабралда Тӏелекь росулъ гьавуна Дагъистаналъул жанисел ишазул министрлъун вукӏарав генерал-лейтенант Мухӏамад Гӏабдуразакъов.
1944 соналъул 19 декабралда Гуни росдал сельсоветалъул председатель М. Гӏабасовасул, «Цӏияб гӏумру» колхозалъул председатель Ш. Хӏасановасул ва байбихьул партгӏуцӏиялъул секретарь А. Ханбутаевалъул цӏаралда бачӏараб хӏукуматалъул телеграммаялда Иосиф Сталиница росдал захӏматчагӏазде битӏана салам ва Багӏараб Армиялъул рахъалдасан баркала загьир гьабуна фронталда ругезул хъизамазе 25 000 азарго гъуруш гӏарац, картошка, ролъ, боцӏи ва къайи-цӏа бакӏараралъухъ.
1945 соналъул 29 декабралда Кӏаратӏа росулъ гьавуна машгьурав гугарухъан, Олимпиял хӏаязул ва дунялалъул чемпион Загъалав Гӏабдулбегов.
1948 соналъул 19 декабралда Чӏохъ росулъ гьавуна Дагъистаналъул халкъияв артист, Россиялъул мустахӏикъав артист Къурачев Мухӏамадтӏагьир.
1949 соналъул 29 декабралда Гӏанди росулъ гьавуна археолог, гӏалимчи, Россиялъул Гӏелмабазул академиялъул член-корреспондент Хизри Гӏамирханов.
1964 соналъул декабралда тӏобитӏана Дагъистаналъул хъвадарухъабазул IV съезд. Гьенив кӏалъана Хъвадарухъабазул союзалъул правлениялъул председатель Расул Хӏамзатов.
1987 соналъул декабралда космосалде воржана тӏоцевесев дагъистанияв — космонавт Муса Манаров ва 1988 соналъул 21 декабралда гьесие кьуна Совет Союзалъул Бахӏарчиясул цӏар.
1991 соналъул 27 декабралда гӏуцӏана ва хӏалтӏизе байбихьана Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб суд. Гьелъул нухмалъулевлъун вищана Салман Хӏажимухӏамадов.
1993 соналъул 21 декабралда, Дагъистаналъул Министрзабазул Советалъул № 565 хӏукмуялда рекъон, республикаялда гӏуцӏана, гӏурусал Дагъистаналдаса гӏаммаб къагӏидаялда гочунел рукӏиналда бан, гьеб иш цойиде ккезабизе хӏукуматалъул хасаб комиссия.
1993 соналъул 25 декабралда къуваталде лъугьана республикаялъул цӏар «Республика Дагъистан» абун жинда жаниб хъвараб Россиялъул Конституция.
1993 соналъул 31 декабралда гӏумруялдаса ватӏалъана гьунар бугев тохтур, мединституталъул ректорлъун вукӏарав Мухӏамад Макъсудов.
1994 соналъул 12 декабралда Россиялъул хӏукуматалъ Дагъистаналда, Чачан Республикаги гьоркьоб тун унеб, цӏияб маххул нух базе хӏукму гьабуна. Хадуб гьелъие щвана «гӏумрудул нух» абураб цӏарги.
2000 соналъул 29 декабралда Россиялъул президент В. В. Путиница къабул гьабуна Дагъистаналъул вакилзабазул 44 чиясдаса гӏуцӏараб къокъа.
2001 соналъул декабралда Россиялъул Тӏабигӏиял сурсатазул ва Къватӏисел ишазул министерстваязда халгьабуна, Азербайжаналъ хӏадур гьабураб, Россиялда ва Азербайжаналда гьоркьоб Самур гӏурул лъим бикьиялъул хӏакъалъулъ къотӏи-къаялъул. Гьелда бан, Дагъистаналъул нухмалъулез Россиялъул президентасухъе жал рази гьечӏолъи загьир гьабун кагъат хъвана ва бихьизабуна, Самуралъул лъим бикьулаго, Дагъистаналъул халкъазул тӏалабал хӏисабалде росизе ккелилан.
2003 соналъул 16 декабралда радал Цӏунтӏа районалде Чачаназул рахъалдасан бачӏана яргъид гӏуцӏарал хъачагъазул къокъа. Гьез гъоркьлъалие росана Шаури ва Мокъокъ росаби.
2007 соналъул 9 декабралда гӏумруялдаса ватӏалъана Россиялъул ва Дагъистаналъул халкъияв артист, Цӏадаса Хӏамзатил цӏаралда бугеб премиялъул лауреат Махӏмуд Гӏабдулхаликъов.
2010 соналъул 15 декабралда Махӏачхъалаялда тӏобитӏараб Дагъистаналъул халкъазул III съездалъ хӏукму гьабуна республикаялда Дагъистаналъул халкъал цолъиялъул байрамалъул къо чӏезабизе. Хадуб, республикаялъул бетӏер Мухӏамадсалам Мухӏамадовасул указалда рекъон, гьединаб къолъун бихьизабуна 15 сентябрь.
2011 соналъул 15 декабралда Махӏачхъалаялда чӏвана «Черновик» газеталъул редактор Хӏажимурад Камалов.
2017 соналъул декабралда гьарурал экономикиял хӏасилаз бихьизабуна Дагъистаналда гьоркьохъеб харжалъул къадар Россиялда бищунго гӏодобегӏанасеб букӏин. Моцӏрол гьоркьохъеб харжалъул къадар букӏана 13, 6 азарго гъуруш.
2017 соналда, гьаб соналъул декабралда гьабураб хӏисабалда рекъон, республикаялде рачӏарал туристазул къадар цӏикӏкӏана 18 проценталъ. Гъоркьиса Дагъистаналде вачӏана 608 азаргогӏанасев чи. Гьезул цӏикӏкӏарасел рукӏана ралъдахъе хӏухьбахъизе рачӏарал
Зикрула Илясов,
Россиялъул халкъазул ассамблеялъул Дагъистаналъулаб гӏуцӏиялъул председатель