Гӏинкъасдаги кӏола рагӏизабизе

Лъабго миллион чияс гӏумру гьабулеб Дагъистаналда вукӏине ккола лъеберго сурдолог

Дагъистаналда гӏинкъал ва гӏинда бакӏал гӏадамазул къадар тӏадеялдаса тӏаде цӏикӏкӏунеб буго. Гьелъие ругел гӏиллабазул, гьеб ахӏвал-хӏал лъикӏлъизабиялъе гьаризе кколел тадбиразул хӏакъалъулъ бицун, нижеца гара-чӏвари гьабуна республикаялъул клиникияб больницаялъул №2 оториноларингологикияб отделениялъул заведующий, республикаялъул бетӏерав отоларинголог Юнускъади Жамалудиновасулгун.

— Юнускъади, бокьилаан къокъго гьел масъалабазул хӏакъалъулъ бицани.

— Тӏолгодунялалъул сахлъицӏу-ниялъул гӏуцӏиялъул (ВОЗ) баяназда рекъон, дунялалда вуго 70 миллион гӏинкъав чи. Гӏинда бакӏазул къадарин абуни жеги цӏикӏкӏараб буго. Цоги, дунялалъул халкъалъул 17 проценталъул букӏуна гӏундузда жаниса лъугӏиго гьечӏеб сас. Россиялда вуго гӏинда бакӏав 13 миллионалдасаги цӏикӏкӏун чи, гьездаго гьоркьоб — миллион лъимерги. 1000 лъимада гьоркьоса цо лъимер букӏуна тӏубанго гӏинкъаб.

— Щиб жо кколеб сурдология?

— Сурдология абулеб латин рагӏиялъул магӏна ккола гӏинкълъи абураб. Сурдологиялъул аслиял масъалабиги ккола гӏинкълъи ва гьелда хурхарал кӏалъаялъул гӏунгутӏаби сахгьари, гьединго рагӏиялъул гӏунгутӏаби ругел чагӏазе медицинаялъулаб, педагогияб ва социалияб къагӏидабазда унтудаса хадуб сахлъи рукӏалиде ккезабиялъе кумек гьаби.

— Дагъистаналда кин гӏуцӏун бугеб сурдологияб хъулухъ?

— Республикаялда хӏалтӏулеб буго ункъо сурдологияб кабинет ва гьенив хӏалтӏулев вуго анлъго тохтур-сурдолог. Медицинаялъулаб стандарталда рекъон, лъабго миллион чияс гӏумру гьабулеб Дагъистаналда вукӏине ккола лъеберго сурдолог. Анлъго сурдологасдаса щугояв хӏалтӏулев вуго Махӏачхъалаялда, цояв — Дербенталда. Гьединлъидал, гӏинда бакӏал чагӏазе захӏмалъулеб буго сурдологасухъе рачӏине, гьелдаса пайда босулеб буго коммерциязул гӏуцӏабазги. Гӏарацги босун, гьез тӏаде босулеб буго гӏинда бакӏал ва гӏинкъал инвалидазул цӏех-рех гьабиялъул ва гьел сахгьариялъул жавабчилъи.

— Гӏинда бакӏлъиялъул масъала бугев чи сурдологасухъе кин вачӏине кколев?

— Тӏоцебесеб иргаялда, гьес хитӏаб гьабизе ккола гӏумру гьабун вугеб бакӏалъулаб поликлиникаялъул оториноларингологасухъе. Гьес хал-шал гьабула ва, направлениеги кьун, чӏахӏиял чагӏи ритӏула республикаялъул клиникияб больницаялъул консультативияб поликлиникаялде. Гьенир гьел кӏиго сменаялда тӏаде къабул гьарула тӏадегӏанаб лъай-махщел бугел сурдологаз. Лъималин абуни ритӏула лъималазул гӏемеррахъазулаб больницаялъул поликлиникаялде.

— Циндаго гӏинкълъиялъе кинал гӏиллаби рукӏине бегьулел?

— Циндаго гӏинкълъиялъе рукӏине бегьула гьал хадур рехсарал гӏиллаби:

1. Вирусазул загьруял жал ургьимесалъулъе ккей.

2. Дарабазул загьруял жал ургьимесалъулъе ккей (антибиотикал, гьединго кӏващ бачӏинабулел ва гьор инабулел дарабазул квешаб хӏасил.

3. Бидурихьазул гӏунгутӏаби (би бакъван лъугьараб горо, эмболия, бидурихь букӏкӏин).

4. Ругъун.

Гӏинкълъизе бегьула инфаркт ва инсульт ккун хадубги.

— Гӏинда лъолел протезал чӏорого лъие кьолел?

— Гӏинда бакӏав чиясе рагӏиялъул аппараталъ кумек гьабула сверун ругел гьаркьал, сасал рагӏиялъе ва бицунеб жо бичӏчӏизе. Гьелги рукӏуна батӏи-батӏиял.

Гьел чӏорого кьола инвалидазе, гӏинда бакӏал цогидал чагӏаз жидецаго росизе ккола. Рагӏи рагӏизабулеб аппарат чӏобого щвезе ккани, пациентас хитӏаб гьабизе ккола сурдологияб кабинеталде, гьениб цӏех-рехги гьабун, медицинаялъулаб хӏасилги босун, витӏула социалияб рахъалъ хьезариялъул фондалде, гьенисаги рагӏиялъул академиялде (коммерциялъулаб идара). Гьениб гьесие кьола аппарат, гьелдаса битӏун пайда босизе ругьунги гьавула РКБялъул консультативияб поликлиникаялда вугев инженер-слухопротезистас. Цебего заман щун буго гьеб аппарат цо бакӏалдаса кьолеб къагӏида гьабизе ва рагӏиялъул гӏунгутӏаби ругел унтаразе сахлъи рукӏалиде ккезабиялъул центр гӏуцӏизе.

— Щиб жо кколеб аудиологикияб скрининг?

— Аудиологикияб скрининг ккола хӏакъикъияб къагӏидаялъул цӏех-рехаздалъун гӏинда рагӏиялъул даража чӏезаби. Тӏоцебесеб бутӏаялда гьединаб халгьаби тӏобитӏула роддомалда, лъимералъ 3-4 сордо-къо байдал. Кӏиабилеб бутӏа — лъималазул поликлиникаялда такрар гьабиялъулаб халгьаби — лъимералъ 4-6 анкь байдал. Лъабабилеб бутӏа – диагностикияб цӏех-рех гьабула сурдологияб централда лъимералъ лъабго моцӏ балелде. Гьединал цӏех-рехаз рес кьола гӏинда рагӏиялъул гӏунгутӏи чӏезабизе ва жиндир заманалда сахгьариялъулалгун профилактикиял тадбирал тӏоритӏизе.

— Бажарулищ тӏубанго гӏин-кълъарал чагӏазе кумек гьабун?

— Бажарула. Масъала тӏубала кохлеарнияб имплантациялъ. Кохлеарная имплантация абула тӏубанго гӏинкъал чагӏазул гӏинда рагӏи цӏигьабиялъул тадбиразул системаялда. Гьелда гьоркьобе уна щуго батӏияб ва цоцада гьоркьоб бухьен бугеб бутӏа:

1. Жибго аппарат (кохлеарный имплант ва каламалъул процессор), хӏукуматалъ гьеб чӏобого кьола.

2. Гӏинкълъиялъул цӏех-рехги гьабун, гьеб аппарат лъезе унтарав тӏасавищи.

3. ВМП программаялдалъун имплант лъеялъул операция гьаби.

4. Каламалъул процессор рекъезаби ва хӏалтӏизе биччай.

5. Гӏинкъасда цӏидасан гьаркьазул сигналазда нахъгӏунтӏизе малъи. Лъабго сонил ригьалде бахиналдего лъимадуе гьабуни, гьелъул лъикӏаб хӏасилги ккола.

— Гӏинкълъиялъул масъала бугел чагӏазе гьаб заманалъул кумек гьабиялъе дуца нухмалъи гьабулеб отделениялъе чара гьечӏого хӏажатаб жо щиб бугеб?

— Нижее чара гьечӏого къваригӏун буго микроскоп. Гьелъул кумекалдалъун бажарула операциял гьаризе. Гьединал операциязул сияхӏги халатаб буго. Аслияб къагӏидаялда гьел ккола гӏинда рагӏи лъикӏлъизабулел операциял. Микроскоп бугони, нижехъа бажарула 200-300 операция гьабун.

Цебе нижеца кохлеарная имплантация абулел операциязда-лъун гӏинкъал чагӏазе гӏинда рагӏи тӏадбуссинабулаан. Жакъа гьединал операциял федералиял центразда гьарулел руго. Гъоркьиса нижеца, квотаби кьун, гьениве витӏана 100 унтарав. Операциялдаса хадуб саламатаб заманалда гьел пациентазул сахлъи рукӏалиде ккезабизе ккола. Гьезда малъизе ккола гьаракь-сас рагӏизе. Гьенир рукӏуна психологиял лахӏзаталги, сахлъи рукӏалиде ккезабиялъе хӏажалъула 12 специалист.

Гьединаб операциялдаса хадуб сахлъи рукӏалиде ккезабиялъе къваригӏунеб хӏалтӏи республикаялда жеги гӏуцӏун гьечӏо. Чанго нухалъ нижеца гьеб суал борхана. Нилъер

регионалъе чара гьечӏого хӏажат буго гӏинда рагӏиялъул сахлъи цӏуниялъул центр гӏуцӏизе. Жакъа 150 азаргоялдасаги цӏикӏкӏун чиясе хӏажат буго гьединаб централда сахлъи рукӏалиде ккезабизе.

— Гӏинкълъиялдаса цӏуниялъе кинал тадбирал тӏоритӏизе кколел?

— Тӏоритӏизе ккола хадусел тадбирал:

— мегӏералъул ва щекъералъул унтаби жиндир заманалда тӏатинари ва гьел сахгьари;

— гӏундул унтиялдаса цӏуниялъул мурадалда, рокъоб, ясли-ахазда ва школазда лъималазда хадуб кидагосеб халкквей чӏезаби;

— завод-фабриказда букӏунеб кӏудияб хъуй-сасалдаса ва сородиялдаса цӏуниялъе, рагӏиялъул даражаялъе зарал кколаредухъ, профилактикиял тадбирал тӏоритӏи;

— рахунел унтабаздаса, хасго лъимаде ругел руччаби краснухаялдаса цӏуни.

Наушниказги гьабула гӏинда рагӏиялъе зарал. Захӏмат букӏуна наушниказдасан кинаб къувата-лъул сас-гьаракь бугебали лъазе. Гьединлъидал хӏинкъи букӏуна рагӏиялъул нервалъе зарал ккеялъул. Сордо-къоялда жаниб 60 минуталдаса цӏикӏкӏун заманалъ наушникал хӏалтӏизаризе лъикӏаб букӏунаро.

Нури Нуриев