Дагъистаналдаса нацӏил унти Крымалде щвана
Ахираб заманалда баккун буго цебего кӏочон тун букӏараб унти – нацӏал рай. Медицинаялда гьелда абула педикулезилан. Исана анкьго моцӏида жаниб республикаялда гьеб унти бугел цӏикӏкӏана 21 проценталъ. 2017 соналъул тӏоцебесеб бащдаб лъагӏалида жаниб 186 чи вачӏана медицинаялъул идарабазде гьеб унтигун. Амма Роспотребнадзоралъул Дагъистаналда бугеб управлениялъул баяналда рекъон, унго-унгоги гьеб унти бугезул къадар анцӏ-анцӏ нухалда цӏикӏкӏун буго. Киналго гурелъул гьелъул хӏакъалъулъ бицун тохтурасухъе рачӏунел. Гӏемерисез гьеб бахчулеб буго. Арал соназда букӏараб хӏасилалда рекъон бихьулеб буго гьеб унтуде данде къеркьолел гьечӏолъи ва кӏвар гьабичӏого тун букӏин.
2015 соналда педикулез унти 240 чиясде бахун батун букӏана, 2016 соналда – 271 чиясде.
Специалистазул баяназда рекъон, гьеб унти бахаразул ригь 15-24 сон буго. Нацӏал рахаразда гьоркьор кӏиабилеб бакӏалда руго ясли-ахазде ва школалде хьвадулел лъимал, лъабабилеб бакӏалда — 35-50 сон барал гӏадамал.
Экспертаз абулеб буго, педикулезалъ унтаразул къадар цӏикӏкӏун батулеб бугин ресукъал гӏадамаз гӏумру гьабун бугел, гьединго мискинлъи ва чороклъи бугел бакӏазда. Нацӏал рай бахчун тезе бегьулеб жо гуро, гьелъие дару гьабичӏони цогидаб захӏматаб унтуде буссине бегьула гьеб. Нацӏаздаса гӏадамазде цӏадул унти бахине бегьула.
Нилъер гӏадамазул гӏадат буго лъималазул ахалдаса, школалдаса яги риидалил хӏухьбахъиялъул лагералдаса гьеб унти лъималазде бахун бачӏани, тохтурасдаса гьеб хӏужа балъго гьабулеб. Школалде яги лъималазул ахазде ритӏулел руго гьеб унти букӏинги бахчун. Гьелъул хӏасилалда нацӏ баралги цӏикӏкӏунел руго.
Республикаялда педикулез унтиялъул ахӏвал-хӏал лъикӏ ва гьелъие дару гьабулеб гьечӏеблъи тӏатана исана март моцӏалда Крым Республикаялда бугеб «Артек» халкъалда гьоркьосеб лъималазул лагералда халгьабидал. Лагералда хӏалтӏулел специалистаз халгьабидал, Дагъистаналдаса лъималазда нацӏал ратана. Гьеб мехалдаго Дагъистаналда бугеб Роспотребнадзоралъул управлениялъ 6.3 статьяялда рекъон санитариябгун эпидемиялъулаб низам хвезабуралъухъ протокол гьабун букӏана Махӏачхъалаялъул, Гъизляралъул ва Дахадаев районалъул тохтурзабазда тӏад. Педикулез унти гьечӏин абун гьересиял справкаби кьун ратана тохтурзабаз лагералде ритӏулел лъималазе. Гӏакӏа къотӏана гьел тохтурзаби хӏалтӏулел рукӏарал медицинаялъул гӏуцӏабаздеги. Амма гьелдалъун педикулезалдаса гӏадамал цӏуниялъе гьабизе кколеб хӏалтӏиги лъугӏизе тараб къагӏидаха, гьелдаса хадубги унтаразул къадар цӏикӏкӏун гурони дагьлъичӏелъул.
Педикулезалдаса цӏуни
Сахлъицӏуниялъул тӏолгодунялалъулаб гӏуцӏиялъул баяназда рекъон, педикулез унти бахине рес буго бокьарав чиясде. РФялда педикулез унти бахиналъул хӏужаби дагьлъулел гьечӏо. Улкаялдаго 300 азарго чиясде бахун буго нацӏазул унти.
Педикулез ккола инсанасул ботӏроде нацӏ баялдалъун тӏом унти. Аслияб къагӏидаялда нацӏ бала рацӏцӏалъи цӏунулеб гьечӏони, амма цӏех-рехазул хӏасилалда лъазе кӏвана нацӏазе бацӏцӏадаб ва цӏвакараб рас бокьулеб букӏин ва лъадалъги гьел эркенго лъедолел рукӏин. Цо чиясдаса цогидасде нацӏ бахине бегьула аскӏор эхетун чӏун ругоницин. Унти бахине рес буго цӏалул идарабазда, жамгӏияб транспорталда, тукада ва хӏамамалъубгицин. Гьединго нацӏ бахине бегьула педикулез бугев чи вегун вукӏараб къандалъоялдасаги.
Специалистазул цӏех-рехазда рекъон, ботӏрол расалда гурелги, ратӏлил сукӏалабаздаги рукӏунел руго нацӏал. Нацӏалъ инсанасул чорхолъа би цӏцӏун гӏумру гьабула, расуда ва ратӏлил сукӏалабазда ханал лъола. Гьел тӏагӏинаризе жиндир заманалда дару гьабичӏони, нацӏаздаса инсанасде бахине бегьула цӏа-каналъул унти ва сири бай. Кӏудияб нацӏ чӏаго хутӏула 27-30 къоялъ. Цо нацӏица къойида жаниб инсанасул расуда 3-7 хоно лъола. Нацӏица лъурал ханазул тӏипаби лъугьуна 5-9 къоялда жаниб, гьел кӏудиял гӏола 15-17 къоялда жанир. Нацӏаз хӏанчӏараб тӏомода хьверд лъугьуна ва гьелдалъун бактериязул инфекция бахинеги рес буго.
Тохтурасул малъа-хъваял
Нацӏал рахинаредухъ, тӏоцебесеб иргаялда, лъимадул рацӏцӏалъи цӏуниялда тӏадчӏезе, щибаб къойил бетӏер хазе ккола. Чияр гьоркьо, заколкаби, рас бухьунел жал, кӏаз ва цогидалги алатал хӏалтӏизаризе бегьуларин гьоркьоса къотӏичӏого малъизе ккола лъималаздаги. Риидалил лагераздаса лъимал руссун хадуб, гьезухъ лъикӏ халгьабизе ккола. Гьединго зама-заманалдаса халгьабизе ккола школалде яги лъималазул ахикье хьвадулел лъималазулги.
Нагагь лъимадул ботӏрода нацӏ батани, нахъбахъичӏого аптекаялдаса нацӏал хвезарулеб дару босизе ккола. Лъимадул соназухъ балагьун дару батӏи-батӏияб букӏуна. Нацӏал хвезарулеб мазь яги спрей бахуна расуда ва заманалдаса лъималазул сапун яги шампуньги бахун бетӏер чурула. Хадуб гӏисинал магӏал ругеб гьаркьица бетӏер хазе ккола. Лъимадул ретӏел ва бусадул къайи бухӏараб лъеца чурила ва иту бахъила. Амма гьелдаса хадубги педикулез тӏагӏинчӏого букӏинеги рес буго. Гьединлъидал лъимадул ботӏрол расалъул цоги нухалдаги халгьабизе ккола анцӏго къоялдасан.