Гьоко мекъса къиругеги, гӏакълу мекъса сверугеги
«Лъабабилеб паркалъ» жалго жидедаго чӏарал перевозчиказул
табуталда кьабулеб буго ахирисебги магӏ
Ахирал къоязда тахшагьаралда бицунеб аслияб хабар буго жамгӏияб транспорталда рекӏадухъ багьа цӏикӏкӏинабиялъул хӏакъалъулъ. Масала, троллейбусалда рекӏаралъухъ 13, автобусалда рекӏаралъухъ — 15 гъуруш, кин батаниги, хӏехьезе бегьила, амма маршруткаялда рекӏаралъухъ 23 гъуруш боси буго пенсионеразда, студентазда ва мискинал гӏадамазда кьабулеб иргадулаб цӏал. Гьелъул хӏакъалъулъ хабар ккедал, Асхӏабов Гӏалиасхӏабица абуна: «Дун ккола лъабго лъимадул эмен. Юк баччулеб машинаялда хӏалтӏун, моцӏрое щола 16 азарго гъуруш. Дир кӏудияв вас — студент, ясал – школалъул цӏалдохъаби маршруткаялда рекӏун ине ккола цӏалуде. Сундулго багьа бахинабулеб буго, лъабго лъимер киндай хӏебтӏилаян ургъалилъе ккун вуго дунги», — ян.
73 сон барав пенсионер Гӏалиев Мухӏамадица абуна: «12 азарго гъуруш буго дир пенсия. Гьелъул гӏемерисеб уна дарабазухъги коммуналиял хъулухъазухъги. Гьоркьо-гьоркьобниги гьанги пихъги къваригӏинарищ? Рекӏаралъухъ багьа цӏакъго цӏикӏкӏинабуна, гьанже ниж чай-чедалде рачӏине ккелаха», — ян.
Гьелъул хӏакъикъат лъазабиялъул мурадалда, нижеца ният гьабуна цӏех-рех гьабизе. Масала, Редукторазул поселокалъул № 23 маршруткаялъул шоферзабазухъе щведал, гьелги ратана гьеб суалалда тӏасан дагӏба-рагӏиялда. Палхӏасил, гьел рази руго 17 гъуршиде пассажирал раччизе.
Махӏачхъалаялъул пассажиразул автотранспорталъул № 2 предприятиялъул директор Юсуп Сулеймановас абуна рекӏадухъ багьа 15 гъуршиде бахинабизе кканила чара гьечӏолъиялъ. «Жамгӏияб пассажиразул транспорт хӏукуматалъул кумек гьечӏого тӏубаларо. Нижер автобусал рикӏкӏуна социалияллъун, ай ресукъал гӏадамазе учузаб транспортлъун. 2017 соналда дотациялъе кьезе кколеб букӏараб 64 миллионги, 2018 соналъ кьезе кколеб букӏараб 19 миллионги жеги щвечӏо. Гьеб гуребги, хӏисаб гьабидал, бичӏчӏулеб буго, банкротлъиялде нижер предприятиеги ккезабун, тахшагьаралъул санагӏатаб бакӏалда бугеб гьеб ракьалда чванта бицатал хӏакимзабазе гӏемертӏалаял минаби разе бокьун букӏинги», — ян абуна Сулеймановас.
Махӏачхъалаялъул администрациялъул промышленносталъул, транспорталъул, бухьеналъул ва нухазул магӏишаталъул управлениялдаса щвараб баяналда рекъон, хӏукму гьабун буго шагьаралда жаниб маршруткаялъухъ рекӏаралъухъ багьа 17-ялдаса 23 гъуршиде, Ленинкенталде — 22-ялдаса 32 гъуршиде бахинабизе. Управлениялъул нухмалъиялъ абуна, багьа цӏикӏкӏинаби кколила кьучӏаб хӏукму. Цохӏо Махӏачхъала хутӏун букӏанила 2014 соналдаса нахъе багьа бахинабичӏеб шагьар. «Нижеца абулеб буго 23 гъуруш босеян. Хӏакъикъаталдайин абуни, маршруткаялда рекӏаралъухъ босизе ккола 24 гъуруш. Управлениялъул планалда буго маршруткаби 1-1,5 сагӏаталъ социалияб транспорт гӏадин, рекӏаралъухъ 15-17 гъурушги босун, хӏалтӏизаризе. Тариф цӏикӏкӏинабиялъе гӏилла ккола Махӏачхъалаялъул жамгӏияб транспорталъул автопарк цӏигьабизе хӏажат букӏин. Планалде босун буго тӏолалго маршруткаби гӏисинал автобусаздалъун хисизе. «Третий парк» компаниялъ 2017 соналъул августалда 50, 2018 соналъул маялда 230 автобус босана. Гьеб гуребги, сентябралда цӏикӏкӏана путевкабазухъ кьолеб гӏарацги. Бищунго цӏикӏкӏун кьезе ккола «2 как троллейбус» абулел маршруткаялъул шофераз — 10150 гъуруш, № 25 маршруталда хӏалтӏулез — 7000 гъуруш, № 61 маршруталъулаз — 6200 гъуруш. Путевкаялъул бищунго гӏодобегӏанаб багьа буго 4500-5000 гъуруш», — ан бицана рехсараб управлениялда.
ДРялъул предпринимателазул ва водительзабазул чияда бачӏеб профсоюзалъул председатель Гӏисалмухӏамад Набиевас абуна, троллейбусалда рекӏаралъухъ 13 гъуршиде ва «Метан» автобусалда рекӏаралъухъ 15 гъуршиде багьа бахинаби экономикияб рахъалъ кьучӏ бугеблъун кколила. Щайгурелъул анцӏго гъуруш букӏанила цӏакъго учузаб багьа, хӏукуматалъ кьолеб мукъсанабго компенсациялъ гьезда тӏад гьарулел рукӏарал харжалги рецӏулел рукӏинчӏила. «Маршруткабазул шоферзабаз абулеб буго рекӏадухъ багьа цӏикӏкӏинабизе бегьуларин. Перевозчиказ цоцалъ рекъон бахинабураб багьа кколин гьебилан. Гьединлъидал, водительзабазе бокьун батичӏони, багьа бахинабизе ихтияр букӏунаро», — ян абуна Набиевас. Гӏарац бокьичӏого гуро водительзаби багьа бахинабиялде дандечӏун ругел, республикаялъул жамгӏияб транспорталда тӏад «Лъабабилеб парк» компаниялъ квер лъолеб бугеблъи лъан. «Транспорталъул министерствоялда, республикаялъул хӏукуматалда ва шагьаралъул администрациялда, жидеего нухалги ратун, рекӏадухъ багьа цӏикӏкӏинабиялъул иш жигаралда цебе тункулеб буго «Третий парк» компаниялъул нухмалъулез. Гьез тӏалаб гьабулеб букӏана микьго гъурушалъ багьа цӏикӏкӏинаби, «гӏаданлъи гьабун» анлъго гъуршиде бачана. Маршруткабазда рекӏаралъухъ тариф микьго гъурушалъ цӏикӏкӏинабуни, лъагӏалида жаниб гьеб компаниялъе тӏадеги цо млрд. 350 млн гъуруш щвезехъин буго. Гьедин багьа бахинабиялъул мурадги ккола перевозчиказул автопарк цӏигьаби. «Лъабабилеб парк» компаниялда ракӏалда буго монополистлъун лъугьине ва республикаялъул халкъалдаса бакӏарараб гӏарцухъ цӏиял автобусал росизе. Рекӏадухъ багьа бахинабиги ккола республикаялъул жалго жидедаго чӏарал перевозчиказул табуталда (гроб) кьабулеб ахирисеб магӏ. Дагъистаналда тӏобитӏичӏо пассажирал раччи гӏуцӏиялъул рахъалъ торгал. Батӏи-батӏиял соназ гьеб рынок бикьун букӏана республикаялъул хӏукуматалъулги шагьаралъул администрациялъулги чагӏазда гьоркьоб. Гьабсагӏаталда ахӏвал-хӏал жеги квеш буго, щайгурелъул гьеб рынок кьолеб буго федералиял монополистазухъе. Жалго перевозчиказ абулеб буго тариф цӏикӏкӏинабиялъе гӏилла бугин газалъул багьа цӏикӏкӏин. Газалъул багьа цӏикӏкӏинабиялда рекъон рекӏадухъ багьа бахинабулеб букӏарабани, щивав пассажирасухъа босизе кколаан, анлъго гъуруш гуреб, 70-80 копеек», — ан баян гьабуна профсоюзалъул председатель Гӏ. Набиевас.
24 январалда махӏачхъалаялъулазде гьабураб хитӏабалда шагьаралъул бетӏерасул ишал тӏуралев Мурад Гӏалиевас бичӏчӏизабуна багьаби цӏикӏкӏинариялдаса живги рази гьечӏилан. Жинда бичӏчӏулила транспорталъул компаниялда дандчӏвалел захӏмалъаби. Амма кинго лъазе кӏолеб гьечӏила щай 23 гъуршиде бахинабулеб бугебали. Кин гьез налогал, водительзабазе харжал ва бюджеталда гьечӏел фондазде гӏарац кьезе бугебали. Гьелда бан, мэрас абуна, администрациялъул пикруги загьир гьабун, гьеб масъалаялда сверухъ лъугьун бугеб хӏалуцараб ахӏвал-хӏалалъул цӏех-рех гьабеян гьарун, Дагъистаналъул бетӏер Владимир Васильевасухъеги, прокуратураялдеги, налогазул ва захӏматалъул инспекцияздеги, полициялдеги, монополиялда дандечӏараб хъулухъалдеги кагътал хъвазе ругин.
Тариф рекъезабиялъул рахъалъ, федералияб законалда рекъон, транспорталъулаб компаниялъул ихтияр букӏуна рекӏадухъ багьа жидецаго чӏезабизе. Махӏачхъала шагьаралъул администрациялъулин абуни, гьеб хисизабизе ихтияр букӏунаро.
26 январалда Мурад Гӏалиев дандчӏвана Ленинкент посёлокалъул гӏадамалгунги, «Третий парк» компаниялъул вакилзабигунги ва № 61 маршруталъул водительзабигунги. Ленинкенталъулаз лъазабуна жал рази гьечӏила «Лъабабилеб парк» компаниялъ рекӏадухъ босулеб гӏарац 30 гъуршиде бахинабиялдаса. Ленинкенталде хьвадулеб № 61 маршруталъул водительзабиги рази руго 20 гъуршиде пассажирал раччизе. Хадуб шагьаралъул администрациялда тӏобитӏараб данделъиялда мэрасул ишал тӏуразарулес лъазабуна, гьеб масъала роцӏцӏинабичӏого, жамгӏияб транспорталда рекӏаралъухъ босулеб багьа цӏикӏкӏинабизе жинца гьукъулеб бугилан.
Нури Нуриев