Сахлъи цӏуниги буго бизнесалде буссинабун
Кӏиго учитель дандчӏвани, абула, совещание байбихьулин, лъабгояв гӏодовчӏани -педсовет рагьулин. Тахшагьаралъул паркалда букӏараб гьединабго «педсоветалда» Ахӏмад Мухӏамадовас бицана: «Жакъа Махӏачхъалаялъул поликлиникабазда гӏадамазул сахлъиялъул цӏех-рехал тӏоритӏиялъе саламатал шартӏал гӏуцӏун руго. Гьебго заманалда, поликлиникабазул заведующиязул гӏарз букӏуна хӏалтӏул даража борхизабиялъе жидее гӏарац гӏолеб гьечӏилан. Хӏалтӏулев щивав чи вухьинавун вуго шагьаралда гӏумру гьабун вугеб бакӏалъул поликлиникаялда. Гӏажаибаб жо, поликлиникаялда гьединал шартӏал чӏезарун ругеб мехалъги, «зулму гуро, хӏал гуро, амма цӏалул сон байбихьилалде сахлъиялъул цӏех-рехги гьабун, медицинаялъул книжкаялда мугьру чӏвазе кколилан, директорзабаз школазул киналго учительзабиги хӏалтӏухъабиги «Суперлаб» абулеб лабораториялде ритӏула. Цо учителасул цӏех-рех гьабун хӏукуматалъ гьенибе кьолеб буго 700 гъуруш. Щай?! Гьеб гӏарцул гӏор поликлиникабазул бюджеталде биччани, рес букӏинаан гьезул хӏалтӏи лъикӏлъизабиялъе. «Суперлабалъул» «бачӏиналдаса» цо хасал хӏакимзабазе бутӏа щолилан абулеб жо битӏараб батизеги бегьула, гуребани республикаялъул сахлъицӏуниялъул министерствоги, шагьаралъул сахлъицӏуниялъул отделги буцӏцӏун чӏеларо», — ян.
Шагьаралда аскӏоб бугеб поселокалъул учитель Гӏумарил Гӏамирица бицана жив ун вукӏанин шоферасул право босиялъе къваригӏунеб справкаялда хадув. Цере гӏадин, тохтурзабазухъе цӏех-рехалъ ритӏулеб, иргаялда чӏезе кколеб къагӏида гьечӏила, медицинаялъул справкаби кьолеб централде 500 гъурушги кьолила, щуго минуталдасан къваригӏелги тӏубалила.
Гьереси щай, дун гӏажаиблъизавуна гьел цӏиял къагӏидабаз, лъалеб букӏинчӏо гьедин бигьаго справкаби кьолеблъи. Гьединлъидал, гьелъул хӏакъикъат лъазабизелъун, къватӏире рахъана.
«Суперлаб» ОООялъул медикиябгун лабораторияб централъул медицинаялъулаб блокалъул нухмалъулев Мухӏамад Эфендиевас бицана, централъул аслияб масъала кколин зама-заманалдаса цо бакӏалда, цо адресалда кӏиго-лъабго сагӏаталда жаниб гӏемерал гӏадамалгун хӏалтӏизе кколел чагӏазул медицинаялъулал цӏех-рехал тӏоритӏи. Гьеб мурадалда централде рачӏунила школазул, сахлъицӏуниялъул учрежениязул, лъималазул ясли-ахазул, столоваял-кафеязул, ихтиярал цӏуниялъул идарабазул хӏалтӏухъаби. Жидеца централда тӏоритӏулила: медицинаялъулалгун профилактикиял халгьабиял, хӏукуматалъул хъулухъчагӏазул диспансеризация, гӏадамал кваналел ва сахгьариялъулалгун профилактикиял жамгӏиял бакӏазул лабораториял халгьабиял. Гьабураб хӏалтӏухъ жидер счеталде гӏарац гьел хъулухъал тӏалаб гьарурал идарабазул счетаздаса бачӏунила. Цебеккунго гьабураб къотӏи-къаялда рекъон, цо чиясухъа босулеб гӏарцул къадар бараб букӏунеб буго медицинаялъул книжкабазда чӏвазе кколел мугьрабазул (печатазул) къадаралда, гьоркьохъеб хӏисабалда гьеб бахунеб буго 1000-2000 гъуршиде.
«2011 соналда къабул гьабураб РФялъул Сахлъицӏуниялъул министерствоялъул №302 буюрухъалда рихьизарун руго хӏалтӏизе изну кьезе ккани, масала, учителас кьезе кколел анализазул ва цӏех-рехазул сияхӏ. Щибаб поликлиникаялда гуро рукӏунел гьединал анализал тӏоритӏизе гьабзаманалъул алатал ва къваригӏунел специалистал», — ан бицана М. Эфендиевас.
Централъул рекламнияб проспекталда ругел — гьекъолеб лъел халгьаби, хӏалтӏул шартӏазе хасаб къимат кьей ва захӏмат цӏуниялда хадуб халкквей гьаби гӏадал хъулухъал гьенир тӏоритӏиялъул магӏна нижеда бичӏчӏичӏо. Гьекъолеб лъел халгьаби тӏалъула Роспотребнадзоралда, захӏматалъул шартӏазе хасаб къимат кьей — захӏматалъулаб инспекциялда, захӏмат цӏуниялда хадуб халкквей — профсоюзазда. Централъги гьебго хӏалтӏи такрар гьабиялъул магӏна щибилан кьураб суалалъе жаваб кьезе Мухӏамадиеги захӏмалъана.
Поликлиникабазда чӏобого гьабун бажарулеб хӏалтӏи «Суперлаб» медикиябгун лабораторияб централъухъе кьеялъе ккараб гӏилла цӏехезелъун щвана ДРялъул сахлъицӏуниялъул министрасул заместитель Ф. Хӏабибулаевасухъе. Нижеца гьесда цӏехана медицинаялъул справкаби кьолел центразул хӏалтӏул хӏакъалъулъги. Гьес абуна: «Суперлаб» ОООялъул медикиябгун лабораторияб центр ккола живго бетӏергьанав чиясул идара. Законалъ гьукъун гьечӏо гьединал бакӏал рагьизе. Щивав чиясул рес буго цӏех-рех гьабизе бокьани поликлиника, бокьани «Суперлаб» тӏаса бищизе. Медицинаялъул справкаби кьолел центразул хӏакъалъулъ дида рагӏана, амма кин гьениб хӏалтӏи гӏуцӏун бугебали лъаларо», — ян.
Гьеб жавабалда гӏей гьабун чӏечӏого, ниж щвана ДРялъул Сахлъицӏуниялъул министерствоялъул лицензиязул отделалъул бетӏерай специалист Хӏапизова Гульбариятихъе. Гьелъ, жидерго министерствоялъул компьютералъул базаялдеги балагьун, абуна «Суперлаб» централъул законияб лицензия бугилан.
«Законалъ жалго бетӏергьанал чагӏазе изну кьун буго бокьараб унти чӏезабиялъул ва сахлъи щула гьабиялъул идара рагьизе. Гьенир ругел ресазул, ай минаялъул, къваригӏунел алатазул ва специалистазул хӏисабги гьабун, нижеца гьезие лицензия кьола. «Суперлаб» медикиябгун лабораторияб централда гьеб рахъалъ лъикӏал шартӏал чӏезарун руго, амма гьениб хӏалтӏи гӏуцӏун бугеб къагӏида нижеда лъаларо. Гьелъул хӏалтӏи тӏаде ккола «Росздравнадзоралъул» республикаялда бугеб идараялде», — ян бицана Г. Хӏапизовалъ.
«Росздравнадзоралъул» бетӏерай специалист-эксперт Аминат Расуловалъ абуна: «О защите юридических лиц и ИП» абулеб №299 федералияб законалда рекъон, «Росздравнадзоралъул» ихтияр букӏунаро планалда бихьизабун гьечӏеб я хӏукуматалъул, яги жалго бетӏергьанал чагӏазул медицинаялъул учреждениялъул халгьабизе. Гьабулеб бугони, халгьаби тӏобитӏизе ккола прокуратураялда дандги бан. «Суперлаб» централъул хӏалтӏудасан гӏарз гьабун нижехъе жеги цониги чи вачӏинчӏо, вачӏани, нахъбахъун течӏого цӏех-рех гьабизеги буго», — ян.
Гӏажаиблъизе ккараб хӏужа гьечӏищха, 2011 соналдаса байбихьун хӏалтӏулел ругел медицинаялъул справкаби кьолел центразул хӏакъалъулъ мухӏканго бицине лъалев цониги хӏаким гьечӏолъи. Бихьулеб буго ихтиярал цӏунизе тӏадал хӏукуматалъул идарабаз гьединал центразул хӏалтӏул халгьабиялде тасамахӏаб бербалагьи гьабулеб букӏин.
Бералда бихьараб гӏадаб жо букӏунарелъул, щвана ниж медицинаялъул справкаби кьолеб жеги кӏиго централде. Цонигиялда хважаинзаби ратичӏо, сон-церекъад школа лъугӏарал гӏадал лъаб-лъаб яс йигоан гьенир. Жанире лъугьаралго гьез ниж сверун ккуна ва, къокъабго заманалда жаниб бокьараб справка кьелин абун рохизаруна. Гьезие бокьичӏо «справка кьелалде цебе нижер сахлъиялъухъ халгьабулел тохтурзабиго рукӏунарищин» абун цӏехезеги. Цояб централда мадугьалихъ гӏумру гьабун йигей гӏаданалъ бицана хӏалтӏул къо лъугӏулеб заманалда рачӏунила гьенире хважаинзаби ва киназдагоги лъалила гьел бигьаго гӏарац гьабизе бечедал чагӏаз рагьарал бакӏал рукӏин.
Хадурагӏи
«Суперлабалъул» бизнес гӏадамазул сахлъиялъе ва гӏумруялъе хӏинкъи гьечӏеб бугин тезе бегьила. Батӏияб масъала ккола медицинаялъул справкаби кьолел цогидал централ. Масала, цо централъул прайс-листалда хъван буго жидеца кьолин микьго батӏияб справка: «В ГАИ», «на оружие», «на работу», «справка 086», «В бассейн», «общ. медосмотр», «ЭЭГ», «Для поступления в ВУЗ». «В ГАИ» ва «на оружие» абулел справкабиги центраздаса кьолел рукӏиналъул хӏужаялъ ниж унго-унголъунги хӏинкъизаруна. Гьениса кьураб справкаялда рекъон право босарав шоферасул машинаялда рекӏине ккани яги «на оружие» кьураб справкаялъул кьучӏалда босараб ярагъгун такъсирчи гӏумруялъул нухда дандчӏвани, гьесдаса лъутунги рорчӏичӏони, щиб гьабизе бугеб?! Суалал гӏемер руго, пайда щиб, жидеего щолеб боцӏуда хадур лъугьун, халкъалъул милат гьабулел хӏакимзаби гьечӏелъул.
Нури Нуриев