Улкаялъул цӏалдохъабазда малъулеб буго робототехника
Гӏумруялъул киналго рахъазда хӏалтӏизарулел руго роботал. Батӏи-батӏиял идарабазда хӏалтӏухъабазул бакӏалда роботал хӏалтӏизаруни, кинабго иш камиллъизе бугин рикӏкӏуна экспертаз. Хисилищ школалъул учитель роботалъ? Гьеб суалалда тӏасан бахӏсал тӏоритӏулел руго батӏи-батӏиял информалатазда.
Гьелда бан загьирлъулел руго батӏи-батӏиял пикрабиги. Масала, Букингемалъул университеталъул вице-канцлер Энтони Селдоница абулеб буго, искусственнияб интеллект бугел ва щивав цӏалдохъанасул бажари-лъаялда рекъон хӏалтӏун бажарулел роботаз кватӏичӏого учителасдаса инкар гьабизе тӏамизе ругин. Машгьураб Силиконалъулаб расалъиялда гьабсагӏат хӏадурулел руго хасал программаби. Гьезда рекъон, роботазда лъазе буго цӏалдохъабазул гьурмада разилъи яги разилъунгутӏи бугищали лъазабизе ва щивав цӏалдохъанасе дандекколеб программаялда рекъон хӏалтӏизе.
Роботаз хисизе бегьула классалда цеве эхетарав учитель гуревги тӏолабго школаги. Щайгурелъул цӏалдохъанасе рес щвезе буго, рокъов вукӏаго, роботасул дарсида гӏахьаллъизе. «Гьелдалъун дунялалъул щибаб улкаялъул гӏолиласда бажаризе буго Итоналъул яги Веллингтоналъул университеталъул даражаялъул лъай босизе. Щивасул вукӏине вуго махщел камилав, ай бищун лъикӏав учитель», — ан абуна сэр Энтоница. Амма учителасеги бакӏ камиларинги тӏаде жубана гьес: педагог хутӏула гӏицӏго нухмалъулев, тарбиячи хӏисабалда. Гьес роботалдаги малъизе буго цӏалдохъангун гӏаммаб мацӏ батулеб къагӏида.
Рехсараб технологиялъул хӏалбихьиял гьарулел руго СШАялда. Экспертазул баяназда рекъон, роботал-учительзаби хӏалтӏизе байбихьизе руго техникиялги тӏабигӏиял гӏелмабиги малъулел классазда. Хадубккун гьезухъе «кьезе» руго гуманитариял классалги. Россиялда гьарурал цӏех-рехазда рекъон, 2024 соналде щивав ункъабилев россиялъулав хутӏизе бегьула хӏалтӏи гьечӏого. 2026 соналде роботаз хисизе руго Канадаялъул хӏалтӏухъабазул 40 процент ва 2035 соналде – Япониялъул хӏалтӏухъабазул бащалъи.
Хӏалбихьиязул церехъаби
Япониялда хӏадурун вукӏана робот-учитель. Гьесда лъун букӏана Сая абун цӏарги. Гьев хӏалтӏулаан байбихьул школалда ва гьесухъа загьир гьабун бажарулаан рохел, хӏинкъи, пашманлъи, ццин, рокьукълъи, гӏажаиблъи, ва Сая гьимулаан. Гьединаб хӏалбихьиялъе кьучӏлъунги ккана учительзаби дагьлъун рукӏин. Амма гӏалимзабазда бичӏчӏана, школалъул чанги рахъазда роботалъул пайда бугониги, чӏагояв инсан-учитель гьелъ хисун бажарулареблъи. Гьелъие руго чӏванкъотӏарал гӏиллабиги.
Программаялда рекъезабураб ахӏвал-хӏалалда гурони бажаруларо роботалъухъа хӏукму гьабун. Роботалъул пагьму букӏунаро ва гьединаб ишалъе къимат кьезеги гьелъие захӏмалъула, масала, сурат бахъиялъе, кечӏ пасихӏго рикӏкӏиналъе. Гьебго заманалда, артистлъи, цӏияб жо лъазе гъира, цо щиб букӏаниги жо цебетӏамизе бажари – гьединал гӏамалал хасиятал руго гӏицӏго чӏагояв чиясе ва гьел гьечӏеб цӏали гӏуцӏунги бажаруларо. Роботазухъайин абуни, гьединал гӏамалазе къимат кьезе малъун бажаруларо, кинабгӏаги программаялъулъе гьел хасиятал ккезаризеги кӏоларо.
Хъвавулги кӏалзулги гьунар цебетӏезаби, жамгӏияталда цеве кӏалъазе бажари, чиясухъ гӏинтӏамизе бажари – гьелги руго инсанлъун цӏалдохъан куцаялъе кӏвар бугел гӏаламатал. Техникиял алатал гӏемерлъаниги, чӏагояб каламалъе лъимер ругьунлъула инсанасулгун гара-чӏварулаго. Гьелъие хӏажатал гӏамалал малъунги бажаруларо роботазухъа. Психологазги абулеб буго, инсанасда лъикӏ ракӏалда чӏолила, учителас бицараб хабаралдасаги, дарсида букӏунеб гьесул хьвада-чӏвадиги, эмоциялги ва гьезулги кӏудияб кӏвар букӏунила пуланаб дарс бокьиялъе яги бокьунгутӏиялъе.