Гӏажалалъул «тохтур»
Кӏочон тезе мустахӏикъал малъа-хъваял
Медицина кигӏан цебетӏуниги, гӏемерисезда кӏочон толел гьечӏо сахлъи «цӏунизелъун» умумузго хӏалтӏизарулел рукӏарал къагӏидаби. Хасго гьитӏинал лъимал унтани, гьелда сверухъ тухумго бакӏарун, некӏо жидецаги гьадин сах гьарулел рукӏанин лъималиланги абун, жидерго къагӏидаби малъизе лъугьуна чӏахӏияб ригьалъул гӏадамал. Умумузул заманалда гьанже гӏадаб медицина букӏинчӏелъул, жидерго лъималазул сахлъи цӏунизе батӏи-батӏиял ресал ратулаан гьез. Жакъа медицина цебетӏураб заман букӏаниги, умумузул малъа-хъваял хӏалтӏизарулел руго цо-цояз.
Жакъаги цо-цо улбуз лъимер сах гьабизеян хӏалтӏизабула эбелалъул рахь, порол сок, квачалъул унти бугони къанцӏа яги гӏаракъи бахун черх лъулъала. Педиатраз гьел къагӏидаби къабул гьаруларо ва какула. Амма кигӏан тохтурзабаз бадирчӏваял гьаруниги, заралиял гӏадатал тезе кӏолеб гьечӏо нилъеда. Кӏудабазул малъа-хъваязухъ гӏенеккулел гӏолохъанал эбел-инсуда бичӏчӏулеб гьечӏо гьединал жалаздаса лъимадул гӏумрудуе хӏинкъи букӏин.
«Нижецаги гӏезегӏан лъимал гӏезаруна, умумузул къагӏидабазда рекъон дару гьабунин абун жеги цогӏаги лъимерги хвечӏо», — ян абула гьез. Гӏолохъанал улбузин абуни, бокьаниги бокьичӏониги, тӏасабищулеб буго гьанжесеб медицина. Умумузул къагӏидаялда дару гьабиялъ яги бакъвазабураб рахьдал (смесь) бакӏалда гӏакдал рахь яги мани-карщ кьеялъ лъимадул сахлъиялъе зарал гьабулин бицуна педиатразги. Кинал малъа-хъваяздаса инкар гьабизе кколеб? Умумузул малъа-хъваяз сахлъиялъе кинаб зарал гьабизе рес бугеб?
«Мегӏерччин щун бугони, магӏарзухъе эбелалъул рахь тӏинкӏи»
Гӏемерисез лъимадул мегӏерччин бугониги, гӏин унтун бугониги, гьеб сах гьабизе каранзул рахь тӏинкӏизе кколин абула. Дарабаздасаги лъикӏаб бугинги рикӏкӏуна гьеб. Амма гьеб пикру мекъаб буго. Инсанасул магӏазукъалазухъ рижун рукӏунел гӏисинал расаз кумек гьабула магӏазухъа къватӏибе бачӏунеб лъамалъи битӏун хьвадизе, гьеб къагӏидаялда магӏазукъалалги жаниса рацӏцӏуна. Магӏазухъе каранзул рахь тӏинкӏани, гьелъ магӏазухъ рижарал расал дандрекӏинарула, гьединлъидал жидедаго тӏадаб хӏалтӏи тӏубазабун гьезухъа бажаруларо. Гьеб гуребги, каранзул рахь бацӏцӏадаб букӏунарелъул (нестерильный), гьеб тӏинкӏун хадуб магӏазухъ бактериял лъугьинеги бегьула. Гьелъул хӏасилалда лъимер тӏадеги унтизе рес буго.
«Лъимер бухӏараб лъелъ
мочалкаялъ чвердезаби»
Цо-цоязда ракӏалде ккола лъим бухӏараб бугебгӏан лъикӏаб букӏунин лъималазе ва гьез лъимер 40 градусалъул лъелъ чвердезабула, сапунги бахун лъикӏго мочалкаялъ лъулъала. Амма гьеб бегьулеб жо гуро. Бухӏараб лъеца лъимер багӏаризабула, цӏа-кан бахинабула. Лъимер чвердезабизе хӏажалъула 37 градусалъул хинлъи бугеб лъим. Гьитӏинаб лъимер щибаб къоялъ сапнаца яги цогидал чурулел жалаз чвердезабизеги бегьуларо. Гьелъ тӏомол бактериязде дандечӏолел жал мукъсанлъизарула, гьединаб лъимаде инфекцияги бигьаго бахине рес буго. Гӏадатияб сапунги хӏалтӏизабизе бегьуларо, гьелъ тӏом бакъвазе, хъартӏизе гьабула. Гьанжего гьанже гьабураб лъимер мочалкаялъ чуризе лъугьуна цо-цо кӏудаулбул. Лъимадул тӏом цӏакъ тӏеренаб ва хӏеренаб букӏунелъул, мочалкаялъ лъулъани гьелда ругъун лъугьине бегьула.
«Гордал рагьуге –
гьури речӏчӏизе гурин»
Кӏудаби лъимада гьури хъваялда хӏинкъун рукӏуна. Лъимада гӏетӏ бан бугони яги чвердон бугони, гьури чӏваледухъ гордал рагьизе лъикӏаб гьечӏо. Амма щибго квалквал гьечӏониги, кидаго къан гордалгун рукӏине бегьуларо. Лъимер унтизе бегьула хинаб бакӏалдаса цӏакъго квачараб бакӏалде бачунеб бугони. Лъимал гордухъа бачӏунеб цӏияб гьаваялъ гуро унтулел, гьел унтула чорокал бактерияз ва вирусал рахиналдалъун. Щибаб къоялъ горду рагьун рокъобе цӏияб гьава биччалеб бугони, гьел заралиял бактериялги вирусалги рокъоб гьава хисиялдалъун тӏагӏун уна. Киналго гордалги къан, хӏухьелго цӏилъулареб бакӏалда унти багӏаризабулел (патологические) микроорганизмал цӏикӏкӏуна ва бокьаразде бахине бегьула унти.
«Лъимер къан бущи»
Лъимер бущани, лъикӏ кьижула. Гьелъул магӏна кколаро лъимер цӏакъго къахӏазабун бущине кколин абураб. Макьидаса туркӏун борчӏиларедухъ лъимадул гъуждул рухьарабги гӏола. Къахӏазабун лъимер бущани, бохдул ритӏулин абураб пикруги мекъаблъун рикӏкӏуна тохтурзабаз. Нагагь гьабуралдасаго лъимадул бохдузул дисплазия бугони, къазабун бущани, унти жеги хӏалуцинабула. Къазабун бущараб лъимер цӏакъго багӏаризе бегьула, гьелъул бидул хьвадиги хӏухьел цӏайги хисизе рес буго, ччорбалги загӏиплъула.
«Бакъвараб (смесь) ва гӏакдал рахь»
Цебе лъимер хахизабизе чи щвечӏони, гьелъие гӏакдал рахь яги манная крупаялъул карш кьолеб гӏадат букӏана. Гьедин гьабулаан рес къотӏиялъ. Лъимадул загӏипаб чорхое гӏакдал рахь цӏакъ бакӏаб ва заралияб бугеблъи чӏезабун буго тохтурзабаз. Жакъа рес буго эбелалъулаб рахьалде жиб гӏагараблъун рикӏкӏунеб, бакъвараб рахьдал нигӏматал (смесь) росизе. Лъимадул сахлъиялъе дандекколедухъ щибаб ригьалъе батӏи-батӏиял руго гьелги. Амма гӏемерисел кӏудаулбуз лъималазе кьолел смесал рикӏкӏуна «химикаталлъун» ва гьелъул бакӏалда гӏакдал рахь яги мани-карщ кьезе кколин чӏола.
Гӏакдал рахьдалъ лъимадуе бегьулареб беэнлъи цӏакъго цӏикӏкӏараб буго. Гьелда гъорлъ ругел 20-ялдаса цӏикӏкӏун белкаби риинаризе лъимадухъа бажаруларо. Кколеб хӏалалда риинчӏел белкаби бакьаз жидедаго гъорлъе цӏала. Гьелъул хӏасилалда кванил нигӏматазде аллергия баккула. Статистикаялъул баяназда рекъон, щибаб щуабилеб лъимадул лъугьунеб буго аллергия. Гьитӏинаб лъимадул чорхое белок захӏматаб бугелъул, гьелъ кьара гьарула ва чакрил диабетцин лъугьине бегьула. Гьединго гӏакдал рахь сабаблъун лъимадул чорхолъ железо ва цо-цо витаминал камула.
Манкаялъулъин абуни букӏуна глютен, ай клейковина – ролъалда яги цогидал нигӏматазда гъорлъ букӏунеб белок (синумахӏаб). Гьебги лъимадул чорхода бихӏинабизе кӏоларо. Гьединлъидал тохтурасулгун гӏакълу дандбазе ккела, лъимадуе дандекколеб бакъвараб рахь тӏасабищизе.
«Сапнал кесекалъул «кумек»
Гьитӏинал лъимал гӏемер рукӏуна чехь унтун хъублъи гьабизе кӏоларого. Гьелъие гӏиллалъунги гӏемерисеб мехалда дисбактериоз ва кванирукъгун бакьал загӏиплъи ккола. Гӏемерисез лъимадуца хъублъи гьабиледухъ сапнал кесек хӏалтӏизабула. Гьелъин абуни лъимадул бакь унтизабизе бегьула. Некӏсиял къагӏидаби хӏалтӏизаричӏого, медицинаялъ бихьизабураб къагӏидаялдаса пайда босизе ккола. Жакъа нилъер аптекабазда бокьанагӏан дараби руго.
«Юргъаналъулъ жеми»
Сири балеб бугони, лъимер юргъаналъулъ жемизе кколин, гӏетӏги бахъун, хадуб цӏа гӏодобе кколин рикӏкӏуна цо-цояз. Гьедин гьабуни, цӏа-кан жеги цӏикӏкӏуна.
39,5 градусалдаса цӏикӏкӏун цӏа-кан бахани, лъимадул гӏадалнахуе, рекӏее ва хӏухьел цӏаялъул лугбазе зарал ккезе бегьула.
Лъимадул цӏа-кан бахунеб бугони, гьелдаса ретӏел бахъила ва рокъобе горду рагьила. Цӏа-кан бахараб лъимадуе лъим цӏикӏкӏун кьезе ккола. Жеги лъабго моцӏ бачӏеб лъимадул цӏа-кан гӏодобе ккезабизе ккола гьеб 38 градусалде бахунаго, лъимер кӏудияб бугони — 38,5 градусалде бахунаго.
«Гӏаракъи яги къанцӏа бахин»
Лъимадул цӏа-кан бахун бугони, гӏемерисез малъула гъоркьахӏатӏазда ва мугъалда гӏаракъи яги къанцӏаги бахун лъулъазе кколин. Амма лъазе ккола, гьединаб къагӏидаялъ лъималазул чорхолъе загьруял жал ккезе бегьула. Къанцӏаялъ ва гӏаракъиялъ тӏомол рихьал рукӏкӏинаризе бегьула. Цӏа-кан гӏодобе ккезелъун гӏаракъигун къанцӏа лъималазда бахунезда ракӏалде ккола гьелъ кумек гьабулин абун. Амма гьез гӏицӏго тӏомолъа цӏа-кан къватӏибе кьезе квалквал гьабула. Гьелдалъун тӏом цӏорола, цӏа-канин абуни жанибе сверула. Жанисел лугбазул цӏа-кан борцине бажаруларелъул. Гьеб мехалда лъимер жеги захӏматго унтула. Хӏинкъизе бегьуларо лъимадуе цӏа-кан гӏодобе ккезабулел дараби кьезе. Ахӏизе ккела бакӏалъулав тохтур яги хехаб кумек.